Միլան
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միլան (այլ կիրառումներ)
Միլան (իտալ.՝ Milano, լոմբ.՝ Milan, լատին․՝ Mediolanum - «հարթավայրի կենտրոնում»), Իտալիայի երկրորդ խոշորագույն քաղաքն է, Հյուսիսային Իտալիայի գլխավոր քաղաքը, Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառի[3] վարչական կենտրոնը, Իտալիայի տնտեսական և ֆինանսական կենտրոնը։ Զբաղեցնում է 182 քառ. կմ տարածք, բնակչության թիվը՝ շուրջ 1, 3 միլիոն մարդ, մինչդեռ արվարձաններով հանդերձ շուրջ 5, 2 միլիոն, Եվրոպայի հինգերորդ խոշոր քաղաքը[4]։ Միլանը ճանաչվել է նորաձևության և դիզայնի համաշխարհային կենտրոն շնորհիվ մի շարք միջազգային միջոցառումների, այդ թվում «Միլանի Նորաձևության Շաբաթը» (Milan Fashion Week) և «Միլանի կահույքի ցուցահանդեսը» (Milan Furniture Fair), որոնք այժմ աշխարհում ամենաշատ այցելվող, ամենաեկամտաբեր և աճ գրանցող միջոցառումների թվին են դասվում։ Միլանը հյուրընկալել է նաև համաշխարհային ցուցահանդեսը (Էքսպոն) 1906 և 2015 թվականներին։
Քաղաք | |||||
---|---|---|---|---|---|
Միլան | |||||
Milan | |||||
| |||||
![]() Վերևից, ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ։ Պորտա Նուովա Բիզնես կենտրոն, Միլանի տաճար, Սան Սիրո մարզադաշտ, Parco Sempione Խաղաղության արկա, Պատկերասրահ Վիտորիո Էմանուել II | |||||
Երկիր | ![]() | ||||
Համայնք | Միլան մետրոպոլիտեն քաղաք | ||||
Ներքին բաժանում | Գոտի 1, Գոտի 2, Գոտի 3, Գոտի 4, Գոտի 5, Գոտի 6, Գոտի 7, Գոտի 9 և Գոտի 9 | ||||
Հիմնադրված է | մոտ մ. թ. ա. 600 թ. | ||||
Մակերես | 181,67±0,01 կմ² | ||||
ԲԾՄ | 120±1 մետր | ||||
Պաշտոնական լեզու | իտալերեն | ||||
Բնակչություն | ▼1 354 196 մարդ (հունվարի 1, 2023)[1] | ||||
Ժամային գոտի | UTC+1, Կենտրոնական եվրոպական ժամանակ և UTC+2 | ||||
Հեռախոսային կոդ | 02 | ||||
Փոստային դասիչ | 20121, 20122, 20123, 20124, 20125, 20126, 20127, 20128, 20129, 20131, 20132, 20133, 20134, 20135, 20136, 20137, 20138, 20139, 20141, 20142, 20143, 20144, 20145, 20146, 20147, 20148, 20149, 20151, 20152, 20153, 20154, 20155, 20156, 20157, 20158, 20159, 20161 և 20162 | ||||
Ավտոմոբիլային կոդ | MI | ||||
Պաշտոնական կայք | comune.milano.it(իտալ.) | ||||
| |||||
Միլանում են գտնվում բազմաթիվ մշակութային հաստատություններ, ակադեմիաներ և համալսարաններ։ Միլանն ընդունում է տարեկան 8 միլիոն այցելու՝ ներգրավվելով իր թանգարաններով և պատկերասրահներով, որոնք պարծենում են աշխարհի ամենակարևոր հավաքածուներով, ներառյալ Լեոնարդո դա Վինչիի հիմնական աշխատանքները։ Միլանում է գտնվում «Լա Սկալա» օպերային թատրոնը։ Քաղաքում են գտնվում նաև մի շարք շքեղ հյուրանոցներ՝ հանդիսանալով աշխարհում հինգերորդ ամենաշատ աստղ ունեցողն աշխարհում, ըստ Michelin-ի ուղեցույցի։ Քաղաքը հանդիսանում է նաև աշխարհի ամենահաջողակ ֆուտբոլային ակումբներից երկուսի, Միլանի ու Ինտերի, Իտալիայի հիմնական բասկետբոլային թիմերից մեկի՝ Օլիմպիա Միլանոյի տունը։
Աշխարհագրական դիրքը
խմբագրելՄիլանի կամ Մեծ Միլանի մայրաքաղաքային տարածքը զբաղեցնում է 1982 կմ քառ. տարածք և ունի ավելի քան 5 միլիոն մարդ[4]։
Քաղաքը զբաղեցնում է 181,76 կմ քառ. տարածք և ունի 1342385 մարդ բնակչություն (2015)։ Բաժանված է 9 քաղաքային տարածքների կամ գոտիների։
Զինանշան
խմբագրելԺամանակակից զինանշանը Սուրբ Գեորգի կարմիր կարմիր խաչն է ՝ արծաթե դաշտի վրա։ Խաչը պատկերված է քաղաքի դրոշի վրա։ Զինանշանի վահանի վերևում կա հինգ աշտարակներով պատնեշի տեսքով թագ՝ ձև, որն ընդունված է եվրոպական շատ երկրների քաղաքային խորհրդանշաններում, որոնք թվագրվում են հռոմեական պսակի մուրալիսով (corona muralis)։ Վահը շրջապատված է երկու ճյուղերի ` դափնու և կաղնու պսակով։
Կլիմա
խմբագրելՄիլանի կլիման խոնավ մերձարևադարձային է, որը բնորոշ է հյուսիսային Իտալիայի ներքին հարթավայրերին ՝ տաք, խոնավ ամառներով և ցուրտ, խոնավ ձմեռներով ՝ ի տարբերություն երկրի հարավում գտնվող միջերկրածովյան կլիմայի։
Հունվարին քաղաքի կենտրոնում միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից +4 ° C, իսկ հուլիսին 19-ից 30 ° C: Ձմռանը ձյան տեղումները շատ են, չնայած վերջին 15-20 տարվա ընթացքում դրանք ավելի հաճախակի են դարձել։ Խոնավությունը բավականին բարձր է ամբողջ տարվա ընթացքում, տարեկան մոտ 1000 մմ անձրև։ Քաղաքը հաճախ պարուրված է լինում մշուշով։
Տնտեսություն
խմբագրելՄիլանում է գտնվում Իտալիայի ֆոնդային բորսան, արվարձաններում տեղակայված են բազմաթիվ ֆինանսական և առևտրային ընկերություններ (Pirelli, Telecom Italia, Alfa Romeo), արդյունաբերական ձեռնարկություններ։ Նորաձևության տները և թեթև արդյունաբերության ձեռնարկությունները (ապրանքանիշեր Giorgio Armani, Gianni Versace, Dolce & Gabbana, Prada և այլն) աշխարհահռչակ են։ Միլանի նորաձևության շաբաթը տեղի է ունենում փետրվար և սեպտեմբեր ամիսներին։ Քաղաքում լույս է տեսնում Corriere della Sera ՝ Իտալիայի ամենահայտնի թերթը։ Հենց այստեղ կառուցվեց առաջինը Իտալիայում Pirelli Tower երկնաքերը։ XXI դարի սկզբին Պորտա Նուովա թաղամասում կանգնեցվեցին բարձրահարկ գրասենյակային շենքեր։ Fiera di Milano- ն ամենամեծ ցուցահանդեսն է երկրում։ Հյուսիսարևմտյան արվարձաններում ցուցահանդեսային Պերո և Ռո տարածքները բացվել են 2005 թվականի մայիսին։
Տրանսպորտ
խմբագրելՕդանավակայաններ
խմբագրել- Միլանից դեպի հյուսիս գտնվում է Վարեզե քաղաքը, որտեղ տեղակայված է Մալպենսա միջազգային օդանավակայանը (MXP):
- Օդանավակայանից դեպի քաղաքի կենտրոն ձգվում է երկաթուղի, որը շարունակվում է դեպի «Մալպենսա Էքսպրեսս» և Միլանո Սենթրալե (Milano Centrale) կայարաններ։
- Լինատե օդանավակայանը (LIN) գտնվում է քաղաքի ներսում և գործում է ներեվրոպական և հանրապետական երթևեկության համար։
- Բերգամոյի Կարավաջիո օդանավակայանը (Orio al Serio, BGY) գործում է Եվրոպայում էժան փոխադրումների, չարտերային և բեռնափոխադրումների համար[5]։
Երեք օդանավակայանները միասին Միլանը դարձնում են եվրոպական խոշոր ավիափոխադրումների հանգույց՝ տարեկան ավելի քան 30 միլիոն ուղևորով։
Մետրո և տրամվայ
խմբագրելՄիլանն ունի մետրոյի 4 գիծ (M1 կարմիր, M2 կանաչ, M3 դեղին, M5 մանուշակագույն, M4 կապույտ) ՝ մոտ 95 կմ ընդհանուր երկարությամբ։ Գոյություն ունի նաև «Metro St. Raphael» մետրոյի թեթև գիծ, որը միացնում է Սենթ Ռաֆայելի հիվանդանոցը «Kashchina Gobba» կայարանին։ Քաղաքն ունի առավել զարգացած տրամվայի համակարգը Արևմտյան Եվրոպայում ՝ ավելի քան 160 կմ երկարությամբ գծերով։ Տրոլեյբուսների ցանցը շատ ավելի փոքր է, քան տրամվայի ցանցը, բայց, այնուամենայնիվ, ամենամեծերից մեկն է Արևմտյան Եվրոպայում։ Դա օղակ է քաղաքի կենտրոնի շուրջ, մի քանի մասնաճյուղերով դեպի ծայրամասեր։
Երկաթուղային միացում
խմբագրելՄերձքաղաքային երկաթուղային ծառայությունը (որը կոչվում է S Lines (Քաղաքային երկաթուղային ծառայություն), որը նման է ֆրանսիական RER- ին և գերմանական S-Bahn- ին) կապում է Մեծ Միլանը և այլ քաղաքներ, ինչպիսիք են Կոմոն և Վարեսը, միմյանց հետ կապող 10 երթուղային գծեր։
Տարածաշրջանային երկաթուղային ծառայությունը (կոչվում է R (տարածաշրջանային)) Միլանը կապում է Լոմբարդիա քաղաքների հետ։ Միլանի կենտրոնական կայանը խոշորագույններից մեկն է Եվրոպայում ուղևորափոխադրումների տեսանկյունից։
Տաքսի
խմբագրելՏաքսին շահագործում են մասնավոր ընկերություններ, լիցենզավորված են Միլանի քաղաքապետարանի (Comune di Milano) կողմից։ Մեքենաները միայն սպիտակ են։ Ուղևորության գինը կախված է դրա տևողությունից և հեռավորությունից։
Տեսարժան վայրեր
խմբագրելՄիլանի քաղաքային հյուսվածքի մեջ հատվել են բազմաթիվ ճարտարապետական ոճեր, որոնցից ամենակարևորն են կարմիր աղյուսով լոմբարդական ռոմանական ոճը, Ֆիլարետեի և Բրամանտեի վաղ Վերածննդի դարաշրջանի գլուխգործոցները և Իտալիայի համար բնորոշ կլասիցիստական պալատները։
Քաղաքի երկու խորհրդանիշ. Սպիտակ մարմար Duomo- ն, որը գտնվում է քաղաքի գլխավոր հրապարակում `թագավորական պալատի հարևանությամբ, և Sforza Castle- ը, որը հավանաբար օրինակ է ծառայել լոմբարդացի ճարտարապետների համար, ովքեր 15-րդ դարի վերջին կանգնեցրել էին Մոսկվայի Կրեմլի պատերը։ Քարթուսյան վանքը, որը գտնվում էր քաղաքից դուրս, ծառայում էր որպես Միլանի միջնադարյան և Վերածննդի տիրակալների գերեզմանատուն։
Հինավուրց ժամանակներից պահպանվել են ամֆիթատրոնի բեկորները և միջնադարում վերակառուցված մեծ բազիլիկաները ՝ Ամբրոզյան (Ստիլիչիոյի սարկոֆագով) և Լաուրենտյան։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից Սանտա Մարիա դելե Գրացիի վանքը հռչակվել է Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ Դրանում տեղակայված Լեոնարդո դա Վինչիի «Վերջին ընթրիքը» որմնանկարը գրավում է զբոսաշրջիկների բազմությունը ամբողջ աշխարհից։
Թագավորական վիլլան, որտեղ նա ապրում էր կնոջ ՝ Ջոզեֆինայի հետ, և Խաղաղության կամարը (Սեմպիոնե այգու հարևանությամբ, ավստրիացիները լրացրեցին 1838 թվականին) հիշեցնում են քաղաքի նկատմամբ Նապոլեոն Բոնապարտի լավության մասին։
Միլանի La Scala օպերային թատրոնը, աշխարհի առաջատարներից մեկն է։ Վերակառուցման ընթացքում օպերային և բալետային ներկայացումները տեղափոխվեցին Արչիմբոլդիի նոր թատրոն։ Ստրեհլերի հիմնադրած Պիկոլոն դրամատիկական թատրոններից ամենահայտնին է։
Ամբրոզյան գրադարանը Եվրոպայում ամենահներից մեկն է։ Այս հավաքածուի մարգարիտները Լեոնարդո դա Վինչիի Ն��արներն ու ձեռագրերն են։ Լոմբարդյան դպրոցի նկարիչների աշխատանքները հավաքված են Բրերա ակադեմիայում։ Հին արվեստներն ու արհեստները կենտրոնացված են Պոլդի Պեցցոլիի թանգարանում։ Ժամանակակից նկարիչների աշխատանքները հավաքված են Ժամանակակից արվեստներիի տաղավարներում և 20-րդ դարի թանգարանում, որը բացվել է 2010 թվականին։
Նորաձևության ամենամեծ տների բուտիկները տեղակայված են Վիա Մոնտենապոլեոնեում և Պիացցա Դուոմոյի Վիկտոր Էմանուել Երկրորդի հին պատկերասրահում։
-
Հրապարակ
-
«Լա Սկալա կինոթատրոն»
-
Վիկտոր Էմանուիլ II-ի պատկերասրահ
Կրթություն
խմբագրելՄիլանի մի քանի տասնյակ հաստատություններ ապահովում են բարձրագույն կրթություն։ Դրանց թվում են Միլանի պետական համալսարանը և Միլանի տեխնիկական համալսարանը, Բոկկոնի համալսարանը, Սուրբ սրտի կաթոլիկ համալսարանը, Ջուզեպպե Վերդիի անվան Միլանի կոնսերվատորիան։
Սպորտ
խմբագրելՔաղաքում կան երկու ֆուտբոլային ակումբներ ՝ եվրոպական ֆուտբոլի գրանդներ. «Միլանը» և «Ինտերնասիոնալեն», որոնք երկու անգամ նվաճել են Չեմպիոնների լիգայի 10 գավաթ։
Միլանի «Օլիմպիան» եվրոպական բասկետբոլի հաջողված թիմերից է։ Հաղթել է երեք եվրագավաթներ, աշխարհի գավաթներ, գավաթակիրների, 3 գավաթներ, 2 Կորաց գավաթներ և 25 ազգային առաջնություններ։ Միլանի ռեգբիի ակումբ Ամատորին նվաճեց 18 ազգային առաջնություն։ Հոկեյի Միլանի ակումբը հաղթել է 29 ազգային առաջնություն։
Միլանյան ավանդույթներ
խմբագրելՔաղաքի հովանավոր սուրբը համարվում է Սուրբ Ամբրոսիո Մեդիոլանը, որի հիշատակի օրը ՝ դեկտեմբերի 7- ին , նշվում է քաղաքի տոնը։
Ավանդական Սուրբ Ծննդյան քաղցր պանետոն տորթը պատրաստվում է քաղաքի խոհարարական հատուկ մասնագետների կողմից և հայտնի է ողջ Իտալիայում ։
Քույր քաղաքներ
խմբագրել- Ամման, Հորդանան (2005)
- Բեթղեհեմ, Պաղեստին (մայիսի 22, 2000)[6][7]
- Բիրմինգհեմ, Միացյալ Թագավորություն (հունիսի 5, 1974)[8]
- Բուենոս Այրես, Արգենտինա
- Գվադալախարա, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ
- Դակար, Սենեգալ (ապրիլի 23, 1974)[9]
- Դեգու, Հարավային Կորեա (հուլիսի 2, 2015)[10][11]
- Դուբլին, Իռլանդիա
- Թել Ավիվ, Իսրայել (հոկտեմբերի 16, 1997)[12][13]
- Իկիտոս, Պերու
- Լիոն, Ֆրանսիա (սեպտեմբերի 22, 1967)[14][15]
- Կրակով, Լեհաստան (հունիսի 10, 2003)[16][17]
- Մաշհադ, Իրան
- Մեդան, Ինդոնեզիա
- Մեդելյին, Կոլումբիա
- Մելբուռն, Ավստրալիա (հուլիսի 21, 2004)[18]
- Մելբուռն, Ավստրալիա (հուլիսի 21, 2004)
- Մոնրեալ, Կանադա
- Նեապոլ, Իտալիա
- Շանհայ, Չինաստան (հուլիսի 3, 1979)[19]
- Չիկագո, ԱՄՆ (հունիսի 25, 1962)[20][21]
- Պեկին, Չինաստան
- Պեռնիկ, Բուլղարիա
- Ռագուզա, Իտալիա
- Սան Պաուլո, Բրազիլիա (հուլիսի 28, 1961)[22][23]
- Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան (հոկտեմբերի 2, 1967)[24][25]
- Սանտո Դոմինգո, Դոմինիկյան Հանրապետություն
- Սիդնեյ, Ավստրալիա
- Սոֆիա, Բուլղարիա
- Վիլնյուս, Լիտվա (մարտի 14, 2004)[26]
- Տորոնտո, Կանադա (հունիսի 30, 2003)[27]
- Տուլկարմ, Պաղեստին
- Տրիեստ, Իտալիա
- Օսակա, Ճապոնիա (ապրիլի 10, 1981)[28]
- Ֆրանկֆուրտ, Գերմանիա (հոկտեմբերի 21, 1969)[29][30]
Ծանոթագրություններ
խմբագրել- ↑ https://demo.istat.it/?l=it
- ↑ «Istat official population estimates». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 22-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
- ↑ «Bilancio demografico Anno 2016 Gennaio Provincia (search key: Milano)». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 11-ին. Վերցված է 2017 հուլիսի 7-ին.
- ↑ 4,0 4,1 «Demographia World Urban Areas, 8th Annual Edition: Version 2, July 2012» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2018 թ․ մայիսի 3-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 26-ին.
- ↑ Одна из основных баз ирландского лоукостера «Ryanair».
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/betlemme
- ↑ http://www.bethlehem-city.org/en/milan
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/birmingham
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/dakar
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/daegu
- ↑ https://www.daegu.go.kr/english/index.do?menu_id=00000761
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/tel-aviv
- ↑ https://www.tel-aviv.gov.il/About/Pages/Partnerships.aspx
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/lione
- ↑ https://www.grandlyon.com/metropole/partenariats-internationaux.html
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/cracovia
- ↑ https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,10,0,otwarty_na_swiat.html
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/melbourne
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/shanghai
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/chicago
- ↑ http://www.chicagosistercities.com/sister-cities/milan-italy/
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/san-paolo
- ↑ http://legislacao.prefeitura.sp.gov.br/leis/lei-14471-de-10-de-julho-de-2007
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/san-pietroburgo
- ↑ https://kvs.gov.spb.ru/en/agreements/
- ↑ https://vilnius.lt/lt/tarptautinis-bendradarbiavimas/
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/toronto
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/osaka
- ↑ https://frankfurt.de/service-und-rathaus/verwaltung/aemter-und-institutionen/hauptamt-und-stadtmarketing/referat-fuer-internationale-angelegenheiten/partnerstaedte/mailand
- ↑ https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/francoforte
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Միլան» հոդվածին։ |