Surtsey
63°18′N 20°36′V / 63.300°N 20.600°V
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Surtsey_eruption_1963.jpg/250px-Surtsey_eruption_1963.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Topographic_map_of_Surtsey-fr.svg/220px-Topographic_map_of_Surtsey-fr.svg.png)
Surtsey er syðsta eyjan í Vestmannaeyjaklasanum, en miðpunktur hennar er 63°18'N, 20°36'V. Hún er jafnframt sú eina þeirra sem hefur myndast á sögulegum tíma, eða í mesta neðansjávareldgosi á sögulegum tíma. Menn urðu gossins varir klukkan 7:15 að morgni þess 14. nóvember 1963, þegar það braust upp úr yfirborði sjávar skammt frá fiskibátnum Ísleifi II frá Vestmannaeyjum. Skipverjar mældu sjávarhita í hálfrar mílu (rúmlega 900m) fjarlægð og reyndist hitastigið vera nálægt 10 °C. Gosið magnaðist hratt og varð hár gosmökkur. Næsta morgun sást í gosmekkinum að eyja hafði myndast. Er því ljóst að gosið hefur hafist einhverjum dögum áður en þess varð vart. Þann 12. nóvember fannst brennisteinslykt í lofti í suðvestanátt í Vík í Mýrdal, en engra jarðhræringa hafði orðið vart dagana fyrir uppkomu gossins. Gosið stóð fram til 5. júní 1967 eða í um það bil þrjú og hálft ár. Síðan hefur flatarmál eyjunnar minnkað úr 2,7 km2 í 1,4 km2 sökum rofs sjávar og vinda.[1] Eyjan er um 20 km suðvestur af Heimaey, eða um 30 km suðvestur af Landeyjasandi á meginlandi Íslands.
Surtsey hefur verið á heimsminjaskrá UNESCO frá 8. júlí 2008.
Surtsey var friðlýst árið 1965. Umhverfisstofnun fer með umsjón Surtseyjarfriðlandsins. Surteyjarfélagið samræmir og leitast við af efla vísindarannsóknir í Surtsey. Óheimilt er að fara í land í Surtsey eða kafa við eyna nema að fengnu leyfi Umhverfisstofnunar. Heimilt er að veita leyfi til ferða úti í Surtsey til rannsókna og verkefna sem tengjast þeim, eða til kvikmyndatöku og/eða ljósmyndunar vegna gerðar fræðsluefnis með sérstaka skírskotun til Surtseyjar eða rannsókna þar.
Surtsey er nefnd eftir Surti, jötni úr norrænni goðafræði sem er sagður þekja heiminn eldi í ragnarökum.
![]() |
1: Vatnsgufa |
2: Aska | |
3: Eldgígur | |
4: Vatn | |
5: Lög af hrauni og ösku | |
6: Jarðlag | |
7: Gosrás | |
8: Kvikuþró | |
9: Bergeitill |
Svipmyndir
breytaHeimildir
breyta- ↑ Sveinn P. Jakobsson. „Surtsey - Jarðfræði“. Surtseyjarfélagið. Sótt 3. október 2009.
Tenglar
breyta- Heimasíða Surtseyjarfélagið
- Eldgosið í Surtsey Geymt 22 desember 2004 í Wayback Machine
- Þeir hæfustu lifa af í Surtsey; grein í Morgunblaðinu 2005
erlendir