Alfabet ormiański
Alfabet ormiański – alfabet używany do zapisu języka ormiańskiego. Jego powstanie około 405 roku przypisuje się według podań mnichowi Mesropowi Masztocowi[2][3]. Wzorował się on głównie na piśmie greckim, a także częściowo na pahlawi. Alfabet składa się oficjalnie z 39 liter. W oryginalnej postaci składał się z 36 liter, ostatnie trzy (օ, ֆ i և) zostały dodane między X a XII wiekiem.
![]() Alfabet ormiański. Pomnik w Nikozji na Cyprze | |
Charakterystyka | |
Rodzaj | |
---|---|
Typ |
dwuszeregowe |
Kierunek pisma |
od lewej do prawej |
Historia | |
Systemy macierzyste |
alfabet grecki / pismo pahlawi
|
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
Początkowo wielkie litery były używane również do zapisu liczb, poprzez sumowanie ich wartości.
Litery
edytujWielka litera | Mała litera | Nazwa litery | Wymowa w języku ormiańskim | Liczba | |
---|---|---|---|---|---|
Dialekt wschodni | Dialekt zachodni | ||||
Ա | ա | այբ | [ɑ] | 1 | |
Բ | բ | բեն | [b] | [pʰ] | 2 |
Գ | գ | գիմ | [g] | [kʰ] | 3 |
Դ | դ | դա | [d] | [tʰ] | 4 |
Ե | ե | եչ | [ɛ], na początku słowa [jɛ] | 5 | |
Զ | զ | զա | [z] | 6 | |
Է | է | է | [ɛ] | 7 | |
Ը | ը | ըթ | [ə] | 8 | |
Թ | թ | թո | [tʰ] | 9 | |
Ժ | ժ | ժե | [ʒ] | 10 | |
Ի | ի | ինի | [i] | 20 | |
Լ | լ | լյուն | [l] | 30 | |
Խ | խ | խե | [x] | 40 | |
Ծ | ծ | ծա | [t͡s] | [d͡z] | 50 |
Կ | կ | կեն | [k] | [g] | 60 |
Հ | հ | հո | [h] | 70 | |
Ձ | ձ | ձա | [d͡z] | [t͡sʰ] | 80 |
Ղ | ղ | ղատ | [ʁ] | 90 | |
Ճ | ճ | ճե | [t͡ʃ] | [d͡ʒ] | 100 |
Մ | մ | մեն | [m] | 200 | |
Յ | յ | յի | [j] | 300 | |
Ն | ն | նու | [n] | 400 | |
Շ | շ | շա | [ʃ] | 500 | |
Ո | ո | ո | [o], na początku słowa [vo] | 600 | |
Չ | չ | չա | [t͡ʃʰ] | 700 | |
Պ | պ | պե | [p] | [b] | 800 |
Ջ | ջ | ջե | [d͡ʒ] | [t͡ʃʰ] | 900 |
Ռ | ռ | ռա | [r] | [ɾ] | 1000 |
Ս | ս | սե | [s] | 2000 | |
Վ | վ | վեվ | [v] | 3000 | |
Տ | տ | տյուն | [t] | [d] | 4000 |
Ր | ր | րե | [ɾ] | 5000 | |
Ց | ց | ցո | [t͡sʰ] | 6000 | |
Ւ | ւ | վյուն | [v] | 7000 | |
Փ | փ | փյուր | [pʰ] | 8000 | |
Ք | ք | քե | [kʰ] | 9000 | |
Օ | օ | օ | [o] | – | |
Ֆ | ֆ | ֆե | [f] | – |
Litery է i օ są używane tylko na początku wyrazu.
Ligatury
edytujWersaliki | Początek zdania | Małe litery | Wymowa w języku ormiańskim |
---|---|---|---|
ՈՒ | Ու | ու | [u] |
ԵՒ | Եւ | և | [ɛv], na początku słowa lub samodzielnie [jɛv] |
W nowoczesnym alfabecie wschodniego dialektu języka ormiańskiego ww. ligatury stanowią niezależne litery, wówczas gdy ւ jest traktowana tylko jako część pierwszej.
Ormiańskie klawiatury komputerowe
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Theo Maarten van Lint: The Oxford History of Historical Writing: 400-1400. W: From Reciting to Writing and Interpretation: Tendencies, Themes, and Demarcations of Armenian Historical Writing. T. 2. Oxford University Press, s. 180.
- ↑ Leszek Wojciech Waksmundzki: Armenia: Przewodnik. Pruszków: Rewasz, 2013, s. 235. ISBN 978-83-62460-35-9.
- ↑ Łukasz Byrski. „Boskie” korzenie pisma w legendach ludów indoeuropejskich – wybrane przykłady. „Maska”, s. 65, 2012-06. ISSN 1898-5947.