Arcydzieła ustnego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości – proklamacje ogłaszane przez UNESCO w latach 2001–2005 w celu wyróżnienia na arenie światowej wybranych zjawisk z zakresu dziedzictwa niematerialnego i związanych z nim przestrzeni kulturowych.
W latach 2001–2005 ogłoszone zostały trzy Proklamacje (2001, 2003, 2005), w ramach których wyróżniono łącznie 90 zjawisk. Program ten nie jest przez UNESCO kontynuowany ze względu na wejście w życie 20 kwietnia 2006 roku Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego (ang. Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage) z 2003 r. Artykuł 31 pkt. 3 Konwencji stwierdza, że "nie przewiduje się kolejnych Proklamacji po wejściu w życie niniejszej Konwencji"[1]. 90 zjawisk, które przed uchwaleniem Konwencji zostały proklamowane Arcydziełami Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości, na mocy Art. 31 pkt. 1. Konwencji zostało wpisanych na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości, tworzoną na mocy tej Konwencji.
Konwencja w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego odnosi się do współcześnie praktykowanych zjawisk kulturowych przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Zaliczają się do nich:
- tradycje i przekazy ustne, w tym język jako nośnik niematerialnego dziedzictwa kulturowego;
- sztuki widowiskowe i tradycje muzyczne;
- zwyczaje, obyczaje i obchody świąteczne;
- wiedza o przyrodzie i wszechświecie oraz związane z nią praktyki;
- umiejętności związane z tradycyjnym rzemiosłem[2].
W ramach Konwencji prowadzone są trzy odrębne listy:
Celem list jest promocja dziedzictwa niematerialnego i zwracanie uwagi na konieczność jego ochrony. Zadaniem Rejestru najlepszych praktyk jest dzielenie się doświadczeniem i ukazywanie możliwości ochrony dziedzictwa niematerialnego.
Tryb wpisywania zjawisk (tzw. elementów) na listy i do rejestru jest zbliżony do procedury przyjętej dla Listy Światowego Dziedzictwa prowadzonej na mocy Konwencji UNESCO z 1972 r. O wpisie na listę decyduje Międzyrządowy Komitet ds. ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego wybierany przez przedstawicieli rządów krajów, które podpisały Konwencję. Wnioski o wpis mogą być kierowane do Komitetu przez rządy krajów – Państw-Stron Konwencji. Większość rządów krajów działających w ramach konwencji scedowała to uprawnienie na odpowiednie instytucje krajowe[3].
Poniższa lista przedstawia według krajów 90 arcydzieł ustnego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości proklamowanych w latach 2001–2005, wpisanych w 2008 roku na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości[4][5].
|
|
|
|
Karnawał w Binche[7]
|
2003
|
|
Pochód olbrzymów i smoków w Belgii i Francji – wpis wraz z Francją[8]
|
2005
|
|
|
|
|
Pochód olbrzymów i smoków w Belgii i Francji – wpis wraz z Belgią[8]
|
2005
|
|
|
|
|
Przestrzeń kulturowa i kulturowy przekaz ustny starowierców Siemiejców[17]
|
2001
|
|
Ołoncho – jakucki epos heroiczny[18]
|
2005
|
|
|
|
|
Opera dei Pupi – Sycylijski Teatr Lalek[20]
|
2005
|
|
"Pieśń Tenorów": wyraz sardyńskiej kultury pasterskiej[21]
|
2005
|
|
|
|
|
Opera Kunqu[26]
|
2001
|
|
Sztuka gry na instrumencie guqin[27]
|
2003
|
|
Sztuka Ujgur Muqam w regionie Xinjiang[28]
|
2005
|
|
Urtyn Duu: tradycyjna długa pieśń – wpis wraz z Mongolią[29]
|
2005
|
|
|
|
|
Gruziński śpiew polifoniczny[32]
|
2001
|
|
|
|
|
Sztuka akynów, kirgiskich opowiadaczy eposów[43]
|
2003
|
|
|
|
|
Królewski rodowy obrzęd i muzyka rytualna w świątyni Jongmyo[44]
|
2003
|
|
Epickie pieśni pansori[45]
|
2003
|
|
Festiwal "Gangneung Danoje"[46]
|
2005
|
|
|
|
|
Muzyka Szaszmakom – wpis wraz z Uzbekistanem[51]
|
2003
|
|
|
|
|
Muzyka Szaszmakom – wpis wraz z Tadżykistanem[51]
|
2003
|
|
Przestrzeń kulturowa regionu Bojsun[52]
|
2003
|
|
|
|
|
Ahellil z regionu Gouara[55]
|
2005
|
|
|
|
|
Dziedzictwo przekazu ustnego Gelede – wpis wraz z Nigerią i Togo[63]
|
2001
|
|
|
|
|
Kankurang – rytuał inicjacyjny plemion Mandinka – wpis wraz z Senegalem[64]
|
2005
|
|
|
|
|
Przestrzeń kulturowa Sosso-Bala w Niagassola[65]
|
2001
|
|
|
|
|
Przestrzeń kulturowa plemion Jaaral i Degal[69]
|
2005
|
|
|
|
|
Dziedzictwo przekazu ustnego Gelede – wpis wraz z Beninem i Togo[63]
|
2001
|
|
System przepowiadania przyszłości Ifá[71]
|
2005
|
|
|
|
|
Tradycje przekazu ustnego Pigmejów Aka z Afryki Środkowej[72]
|
2003
|
|
|
|
|
Dziedzictwo przekazu ustnego Gelede – wpis wraz z Beninem i Nigerią[63]
|
2001
|
|
|
|
|
Ugandyjska tkanina z kory drzewa[73]
|
2005
|
|
|
|
|
Gbofe z Afounkaha: muzyka trąbek poprzecznych i przestrzeń kulturowa społeczności Tagbana[74]
|
2001
|
|
|
|
|
Język, taniec i muzyka Garifuna – wpis wraz z Gwatemalą, Hondurasem i Nikaraguą[77]
|
2001
|
|
|
|
|
Karnawał w Oruro[78]
|
2001
|
|
Andyjska kosmowizja grupy etnicznej Kallawaja[79]
|
2003
|
|
|
|
|
Ustne i graficzne środki wyrazu grupy Wajapi[80]
|
2003
|
|
Samba de Roda z Recôncavo w Bahia[81]
|
2005
|
|
|
|
|
Dziedzictwo przekazu ustnego i kulturowych środków wyrazu ludu Zápara – wpis wraz z Peru[82]
|
2001
|
|
|
|
|
Język, taniec i muzyka Garifuna – wpis wraz z Belize, Gwatemalą i Nikaraguą[77]
|
2001
|
|
|
|
|
Tradycje pasterskie i wozy zaprzężone w woły[87]
|
2005
|
|
|
|
|
Język, taniec i muzyka Garifuna – wpis wraz z Belize, Gwatemalą i Hondurasem[77]
|
2001
|
|
|
|
|
Dziedzictwo przekazu ustnego i kulturowych środków wyrazu ludu Zápara – wpis wraz z Ekwadorem[82]
|
2001
|
|
|
|
|
Przestrzeń kulturowa Bractwa Ducha Świętego Congos z Villa Mella[90]
|
2001
|
|
Tradycja widowisk tanecznych Cocolo[91]
|
2005
|
|
|
|
|
Lakalaka: śpiewane oracje z układem choreograficznym[92]
|
2003
|
- ↑ Internetowy System Aktów Prawnych: Dz.U. 2011 nr 172 poz. 1018: Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, sporządzona w Paryżu dnia 17 października 2003 r.. [dostęp 2013-11-18].
- ↑ Narodowy Instytut Dziedzictwa: Czym jest niematerialne dziedzictwo kulturowe?. [dostęp 2013-11-18].
- ↑ Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage. UNESCO. [dostęp 2011-05-24]. (ang.).
- ↑ UNESCO: Lists of intangible cultural heritage and Register of best safeguarding practices. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ Polski Komitet ds. UNESCO: Lista Reprezentatywna Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości: Wpisane w 2008 r.. [dostęp 2013-11-18].
- ↑ UNESCO ICH: Albanian folk iso-polyphony. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Carnival of Binche. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b UNESCO ICH: Processional giants and dragons in Belgium and France. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Bistritsa Babi, archaic polyphony, dances and rituals from the Shoplouk region. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Slovácko Verbuňk, recruit dances. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Kihnu cultural space. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b c UNESCO ICH: Baltic song and dance celebrations. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Mystery play of Elche. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Patum of Berga. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cross-crafting and its symbolism. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Căluş ritual. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cultural space and oral culture of the Semeiskie. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Olonkho, Yakut heroic epos. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Fujara and its music. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Opera dei Pupi, Sicilian puppet theatre. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Canto a tenore, Sardinian pastoral songs. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Duduk and its music. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Azerbaijani Mugham. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Baul songs. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Mask dance of the drums from Drametse. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Kun Qu opera. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Guqin and its music. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Uyghur Muqam of Xinjiang. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b UNESCO ICH: Urtiin Duu, traditional folk long song. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Hudhud chants of the Ifugao. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Darangen epic of the Maranao people of Lake Lanao. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Georgian polyphonic singing. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Kutiyattam, Sanskrit theatre. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Tradition of Vedic chanting. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Ramlila, the traditional performance of the Ramayana. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Wayang puppet theatre. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Indonesian Kris. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Nôgaku theatre. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Ningyo Johruri Bunraku puppet theatre. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Kabuki theatre. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Royal ballet of Cambodia. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Sbek Thom, Khmer shadow theatre. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Art of Akyns, Kyrgyz epic tellers. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Royal ancestral ritual in the Jongmyo shrine and its music. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Pansori epic chant. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Gangneung Danoje festival. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Mak Yong theatre. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Traditional music of the Morin Khuur. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Arts of the Meddah, public storytellers. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Mevlevi Sema ceremony. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b UNESCO ICH: Shashmaqom music. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cultural space of Boysun District. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Nha Nhac, Vietnamese court music. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Space of gong culture. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Ahellil of Gourara. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Al-Sirah Al-Hilaliyyah epic. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Iraqi Maqam. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Song of Sana’a. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cultural space of the Bedu in Petra and Wadi Rum. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cultural space of Jemaa el-Fna Square. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Moussem of Tan-Tan. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Palestinian Hikaye. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b c UNESCO ICH: Oral heritage of Gelede. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b UNESCO ICH: Kankurang, Manding initiatory rite. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cultural space of Sosso-Bala. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Woodcrafting knowledge of the Zafimaniry. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Vimbuza healing dance. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b c UNESCO ICH: Gule Wamkulu. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cultural space of the Yaaral and Degal. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Chopi Timbila. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Ifa divination system. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Polyphonic singing of the Aka Pygmies of Central Africa. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Barkcloth making in Uganda. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Gbofe of Afounkaha, the music of the transverse trumps of the Tagbana community. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Makishi masquerade. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Mbende Jerusarema dance. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b c d UNESCO ICH: Language, dance and music of the Garifuna. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Carnival of Oruro. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Andean cosmovision of the Kallawaya. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Oral and graphic expressions of the Wajapi. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Samba de Roda of the Recôncavo of Bahia. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b UNESCO ICH: Oral heritage and cultural manifestations of the Zápara people. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Rabinal Achí dance drama tradition. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Maroon heritage of Moore Town. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Carnival of Barranquilla. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cultural space of Palenque de San Basilio. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Oxherding and oxcart traditions in Costa Rica. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: La Tumba Francesa. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Indigenous festivity dedicated to the dead. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cultural space of the Brotherhood of the Holy Spirit of the Congos of Villa Mella. [dostęp 2013-11-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-21)]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Cocolo dance drama tradition. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Lakalaka, dances and sung speeches of Tonga. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ UNESCO ICH: Vanuatu sand drawings. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).