Doświadczalna Oficyna Graficzna
Doświadczalna Oficyna Graficzna (DOG) – instytucja poligraficzno-wydawnicza założona w 1964 przy Państwowych Pracowniach Sztuk Plastycznych. Mieściła się w Warszawie na Saskiej Kępie, przy ul. Finlandzkiej 10. Zakończyła działalność w latach 90. XX w.
Status prawny |
przedsiębiorstwo państwowe |
---|---|
Adres |
Warszawa |
Data założenia | |
Data zamknięcia | |
Dyrektor |
Historia i profil
edytujGłównymi inicjatorami DOG byli prof. Andrzej Rudziński oraz jego uczeń, przyszły kierownik oficyny, a także mistrz typografii Leon Urbański. Doświadczalny charakter oficyny był ewenementem na skalę polskiego drukarstwa w okresie PRL-u. Był to placówka nastawiona na druki o najwyższym poziomie graficznym, poligraficznym, oraz edytorskim. Okres największego rozkwitu DOG przypada na lata 60. i 70 XX w.[1]. W oficynie pracowali świetni rzemieślnicy, czyli zecerzy, maszyniści typograficzni, drukarze, projektanci graficzni, artyści, a także redaktorzy techniczni. Głównym założeniem DOG była praca zespołowa, Rudziński i Urbański twierdzili bowiem, że do stworzenia druków najwyższej próby potrzebna jest współpraca[2]
Zadania i cele
edytujWedług rozporządzeń Zarządu Naczelnej Dyrekcji Państwowych Pracowni Sztuk Plastycznych z dnia 7 marca 1963 i 4 grudnia 1973 do zadań i celów DOG należały:
- Prowadzenie prac doświadczalnych w zakresie projektowania graficznego i wykonywania prac wydawniczych oraz poligraficznych.
- Podnoszenie poziomu artystycznego i edytorskiego druków.
- Techniczne wykonywanie małych wzorowych nakładów.
- Umożliwienie artystom grafikom podnoszenia wiedzy zawodowej i praktyki w operowaniu liternictwem i układami zecerskimi.
- Organizowanie konkursów na opracowanie graficzne i poligraficzne.
- Organizowanie wystaw prac graficznych i poligraficznych wykonanych w DOG.
- Projektowanie graficzne i wykonywanie druków na zlecenie w zakresie wydawnictw bibliofilskich[3].
Działalność oficyny
edytujZa artystyczną formę druków powstałych w DOG odpowiadał Leon Urbański, którego rola dla oficyny była niemalże czołowa. Był on mistrzem kunsztu typograficznego i to za jego sprawą projekty wychodzące z DOG były uważane za arcydzieła sztuki typograficznej. Sposób pracy w oficynie można porównać do dzisiejszych praktyk wykorzystywanych przez projektantów graficznych, wynika to z możliwości podglądu efektu pracy na ekranie monitora, lub zrobienia szybkiego wydruku. W DOG było podobnie, projektant mógł zrobić wydruk próbny i nanieść poprawki na swój projekt. Niestety w okresie komunizmu nie było to zbytnio możliwe, ponieważ graficy nie mieli możliwości wpływu na pracę drukarzy, którzy niekiedy partaczyli pracę projektanta.
Sprzęt
edytujW przemyśle poligraficznym okresu PRL-u urządzenia służące do druku typograficznego, czyli park maszynowy, nie należały do najlepszych. Inaczej było z jakością wykorzystywanych materiałów. W przeciwieństwie do wielu drukarń DOG miało możliwość druku na papierze świetnej jakości (m.in. bawełnianym, ręcznie czerpanym, o różnych gramaturach). Był on sprowadzony z najlepszych manufaktur papierniczych w Europie. Podobnie było z czcionkami, które dostarczano bezpośrednio z odlewni zapewniające oficynie różne rodziny krojów np. Garamond, Plantin, Perpetua, Paneuropa i wiele innych[4].
Rodzaje druków
edytujMimo wielu planów Doświadczalna Oficyna Graficzna nigdy tworzyła książek na skalę rynkową. Oficyna zajmowała się głównie publikacją druków ulotnych, edycji bibliofilskich, a także publikacji przygotowanych na międzynarodowe konkursy. Oficyna miała spory wpływ na kształtowanie się polskiej szkoły druku dyplomatycznego, projektowano m.in. programy wizyt dyplomatycznych, programy toastów oraz zaproszenia. Leon Urbański dbał, aby w DOG nie tylko pracowano nad formą typograficzną, ale także nad całościowym wyglądem publikacji, w tym również teczkami, kopertami oraz z elementami takimi jak papier i tłoczenia[5].
Koniec działalności
edytujW latach 90. XX w. DOG została sprywatyzowana, co wiązało się z wieloma przekształceniami w systemie działalności oficyny. Druk typograficzny odszedł w niepamięć, został zastąpiony komputerami wyposażonymi w programy graficzne. Zbiór czcionek przepadł, a maszyny zostały wyrzucone. Przepadła też dokumentacja pozwalająca na prześledzenie losów DOG.
Osoby związane z DOG
edytuj- Leon Urbański
- Andrzej Rudziński
- Jacek Tytus Walczak
- Marian Sztuka
- Andrzej Arcimowicz
- Andrzej Barecki
- Roman Duszek
- Mateusz Gawryś
- Jan Hollender
- Krzysztof Jerominek
- Andrzej Kot
- Konstanty Maria Sopoćko
- Karol Śliwka
- Stanisław Töpfer
- Andrzej Zbrożek
- Henryk Piekarniak
- Wacław Sieradzan
- Kazimierz Leonowicz
- Andrzej Tomaszewski[6].
- Andrzej Rogowski
- Krzysztof Szpindler
Bibliografia
edytuj- Repucho E., Typografia kompletna. Kultura Książki w twórczości Leona Urbańskiego, Wrocław 2016.
- Repucho E., Typograf przy kaszcie. Rola warszawskiej Doświadczalnej Oficyny Graficznej Pracowni Sztuk Plastycznych w twórczości Leona Urbańskiego (1926-1998), [w:] W poszukiwaniu odpowiedniej formy. Rola wydawcy typografa artysty i technologii w pracy nad książką, pod red. M. Komzy, Wrocław 2012.
Przypisy
edytuj- ↑ E. Repucho, Typograf przy kaszcie. Rola warszawskiej Doświadczalnej Oficyny Graficznej Pracowni Sztuk Plastycznych w twórczości Leona Urbańskiego (1926-1998), [w:] W poszukiwaniu odpowiedniej formy. Rola wydawcy typografa artysty i technologii w pracy nad książką, pod red. M. Komzy, Wrocław 2012, s. 201.
- ↑ E. Repucho, Typografia kompletna. Kultura Książki w twórczości Leona Urbańskiego, Wrocław 2016, s. 36.
- ↑ E. Repucho, Typografia kompletna – Kultura Książki w twórczości Leona Urbańskiego, Wrocław 2016, s. 37-38.
- ↑ E. Repucho, Typografia kompletna. Kultura Książki w twórczości Leona Urbańskiego, Wrocław 2016, s. 40.
- ↑ E. Repucho, Typograf przy kaszcie. Rola warszawskiej Doświadczalnej Oficyny Graficznej Pracowni Sztuk Plastycznych w twórczości Leona Urbańskiego (1926-1998), [w:] W poszukiwaniu odpowiedniej formy. Rola wydawcy typografa artysty i technologii w pracy nad książką, pod red. M. Komzy, Wrocław 2012, s. 206.
- ↑ E. Repucho, Typografia kompletna. Kultura Książki w twórczości Leona Urbańskiego, Wrocław 2016, s. 39.