Dom Jana Matejki w Krakowie
Dom Jana Matejki w Krakowie – muzeum poświęcone Janowi Matejce, założone w 1895, od 1904 oddział Muzeum Narodowego w Krakowie.
Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie | |
![]() Dom Jana Matejki w Krakowie | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Adres |
ul. Floriańska 41 |
Data założenia |
1895 |
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |
Położenie na mapie Krakowa ![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
Budynek wpisany jest do rejestru zabytków pod nr rej.: A-58 z 12.05.1931
Historia
edytujHistoria kamienicy
edytujBudynek przy Floriańskiej 41 został wzniesiony jeszcze w XVI wieku jako jednopiętrowa kamienica. W XVIII wieku do kamienicy dobudowano drugie piętro, natomiast w początku XIX wieku – trzecie, mansardowe. W 1752 kamienicę nabyli Ignacy i Anna Hendlowie, w 1794 – Jan Piotr i Marianna Rossbergowie, rodzice żony Franciszka Ksawerego Matejki. Po śmierci tegoż w 1860 kamienicę odziedziczyły jego dzieci. W 1871 Jan Matejko, jeden z synów Franciszka Ksawerego, spłacił rodzeństwo i przejął kamienicę na własność, po czym zlecił trwającą dwa lata przebudowę domu i zamieszkał z własną rodziną[1].
Powstanie i dzieje muzeum
edytujDzień po pogrzebie Matejki, 8 listopada 1893, w krakowskim „Czasie” ukazał się artykuł pióra Mariana Sokołowskiego, który powołując się na przykłady domów – muzeów np. Rafaela w Urbino czy Michała Anioła we Florencji apelował, by w podobny sposób upamiętnić postać i zasługi Jana Matejki[2]. Książę Eustachy Sanguszko, stojący na czele Towarzystwa im. Jana Matejki, przystąpił do gromadzenia poprzez zbiórkę odpowiednich funduszy[3]. 7 listopada 1895, w drugą rocznicę pogrzebu malarza, odkupiono od rodziny artysty kamienicę przy ulicy Floriańskiej wraz z częścią zbiorów. 1 maja 1896 udostępniono dla zwiedzających salon i sypialnię jako pierwszą część tworzonego muzeum[4]. Równocześnie gromadzono archiwum publikacji na temat Jana Matejki oraz zgromadzono fotografie niemal wszystkich obrazów mistrza[5].
Dostosowywano kamienicę do potrzeb muzealnych, przebudowując ją pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego w latach 1896–1898 oraz Zygmunta Hendla w latach 1901–1904[6]. 26 czerwca 1904 Towarzystwo im. Jana Matejki przekazało oficjalnie muzeum Radzie Miasta Krakowa, a ta przekazała je pod zarząd Muzeum Narodowego[7]. Podczas II wojny światowej, w obawie przed nazistowskimi rabunkami obrazów Matejki, część jego zbiorów w 1940 ulokowano właśnie w zamkniętym podówczas Domu Matejki[8]. Po II wojnie światowej ponownie otwarto drzwi muzeum po generalnym remoncie w 1953[9]. Kolejnemu remontowi poddano kamienicę w 2009[10][11].
Na pierwszym piętrze prezentowana jest sypialnia, zwana pokojem pod gwiazdami i salon państwa Matejków[12]. Na drugim piętrze, w pokoju gdzie 24 czerwca 1838 urodził się malarz, znajduje się pamiątkowa tablica z łacińskim napisem, który w przekładzie na język polski jest aluzją do słabego zdrowia i niewielkiego wzrostu Matejki. Brzmi on następująco: „Często sprawia Bóg, że wielkość zamyka w małym kształcie” („Saepe providet Deus, ut magna claudantur parvis”)[13]. Na trzecim piętrze, dobudowanym przez Tomasza Prylińskiego w latach 1872–1873 na prośbę Matejki, zachowana jest jego malarska pracownia[1].
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ a b Barbara Kuczała , Dom Jana Matejki: przewodnik, Muzeum Narodowe, 1973, s. 5–6 [dostęp 2023-05-23] (pol.).
- ↑ Marta Kłak-Ambrożkiewicz , Modny artysta – moda na Matejkę, [w:] J. Kita, M. Korybut-Marciniak (red.), Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Moda i styl życia, t. 6, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych UWM, 2017, s. 186, ISBN 978-83-8088-801-2 [dostęp 2023-05-23] (pol.).
- ↑ Marian Małecki , On the National Substance. The Role of the Diet of Galicia and Lodomeria and National Department in Preserving Jan Matejko’s Heritage, „Studia Iuridica Lublinensia”, 25 (3), 2017, s. 636-637, DOI: 10.17951/sil.2016.25.3.629 [dostęp 2023-05-23] .
- ↑ T. Ziemięcki , Muzeum Narodowe w Krakowie, Nakładem autora, 1978 [dostęp 2023-05-23] (pol.).
- ↑ Bożena Lesiak-Przybył , Dawne fotografie dotyczące życia i twórczości Jana Matejki w zbiorach Archiwum Narodowego w Krakowie, „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN”, 67, 2022, s. 73-80, DOI: 10.4467/25440500RBN.22.007.17362 [dostęp 2023-05-23] .
- ↑ Anna Lebet-Minakowska , Śladami Żydów Podlasia i Polesia, [w:] Jarosław Ławski, Kamil K. Pilichiewicz, Anna Wydrycka (red.), Żydzi Wschodniej Polski. Seria 6, Żydzi białostoccy: od początków do 1939 roku, t. 36, Wydawnictwo PRYMAT, Mariusz Śliwowski, 2018, s. 241, ISBN 978-83-7657-207-9 [dostęp 2023-05-23] (pol.).
- ↑ Dom Jana Matejki | Miejsce [online], Culture.pl [dostęp 2023-05-23] (pol.).
- ↑ Diana Błońska , O Muzeum Narodowym w Krakowie w czasie drugiej wojny światowej, „Klio - Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym”, 28 (1), 2014, s. 114, DOI: 10.12775/KLIO.2014.005, ISSN 2719-7476 [dostęp 2023-05-23] (pol.).
- ↑ Józef Lepiarczyk , Prace konserwatorskie. Miasto Kraków. Kronika za lata 1952-1953, „Ochrona Zabytków”, 7 (1), s. 57 .
- ↑ Kraków: Dom Jana Matejki w nowej odsłonie [online], Onet Podróże, 24 września 2009 [dostęp 2023-05-23] (pol.).
- ↑ Dom Jana Matejki po reaktywacji [online], Rzeczpospolita [dostęp 2023-05-23] (pol.).
- ↑ Maria Przemecka-Zielińska , Krakowskim szlakiem Jana Matejki, Wydawn. Pijarów, 2003, s. 121, ISBN 978-83-7269-157-6 [dostęp 2023-05-23] (pol.).
- ↑ Barbara Kuczała , Dom Jana Matejki: przewodnik, Muzeum Narodowe, 1973, s. 34 [dostęp 2023-05-23] (pol.).
Bibliografia
edytuj- Agnieszka Zagrajek, Dom Jana Matejki, Wyd. Muzeum Narodowe w Krakowie 1997, ISBN 83-89424-09-6