Gerrit Rietveld
Gerrit Thomas Rietveld (ur. 24 czerwca 1888 w Utrechcie, zm. 26 czerwca 1964 tamże) – holenderski architekt, projektant i twórca mebli, m.in. czerwono-niebieskiego krzesła.
![]() | |
Imię i nazwisko |
Gerrit Thomas Rietveld |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
24 czerwca 1888 |
Data i miejsce śmierci |
25 czerwca 1965 |
Narodowość |
Holandia |
Dziedzina sztuki |
Architektura |
Epoka | |
Ważne dzieła | |
Strona internetowa |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Exterieur_overzicht_-_Utrecht_-_20323960_-_RCE.jpg/240px-Exterieur_overzicht_-_Utrecht_-_20323960_-_RCE.jpg)
W 2000 roku dom projektu Rietvelda w Utrechcie został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Życiorys
edytujGerrit Rietveld urodził się 24 czerwca 1888 roku w Utrechcie[1]. Jego ojciec był stolarzem i prowadził własny zakład meblarski. W wieku 11 lat Rietveld zaczął pracę w ojcowskim zakładzie, gdzie pozostawał do 1906 roku[1]. Przez następne pięć lat pracował jako rysownik w firmie jubilerskiej Carela Begeer. Jednocześnie w latach 1906–1908 uczył się w trybie wieczorowym w miejskiej szkole wieczorowej w Utrechcie[1]. Od 1908 do 1911 roku pobierał nauki rysunku architektonicznego u Petrusa Johannesa Houtzagersa (1857–1944), a w latach 1911–1915 architektury u Pieta Klaarhamera (1874–1954)[1].
W 1911 roku poślubił pielęgniarkę Vrouwgien Hadders (1883–1957), z którą miał czterech synów i dwie córki[2] .
W latach 1911–1919 pracował jako stolarz[1]. W 1918 roku zetknął się z ugrupowaniem artystycznym De Stijl[3] , którego był członkiem od 1919 roku aż do jego rozwiązania w 1931 roku[4] . De Stijl został założony w 1917 roku przez Theo van Doesburga (1883–1931) i Pieta Mondriana (1872–1944) i skupiał artystów abstrakcyjnych reprezentujących neoplastycyzm – nowy kierunek w sztuce, stworzony w latach 20. XX w. przez Mondriana, charakteryzujący się użyciem linii pionowych i poziomych, które nachodząc na siebie, dzieliły płaszczyzny na kwadraty i prostokąty, oraz stosowaniem trzech barw podstawowych (żółtej, niebieskiej i czerwonej) i trzech tzw. nie-kolorów (czerni, bieli i szarości)[4] . W okresie 1917–18 Rietveld zaprojektował czerwono-niebieskie krzesło, które było jedną z pierwszych manifestacji estetyki De Stijl w postaci obiektu trójwymiarowego[5] .
W 1919 roku zaczął prowadzić działalność architektoniczną[1]. W 1921 roku zaprojektował niewielki sklep jubilerski w Amsterdamie – jeden z pierwszych przykładów zastosowania estetyki De Stijl w architekturze[3] . Przy wielu projektach współpracował z Truus Schröder-Schräder (1889–1985)[1]. W 1924 roku zaprojektował dla niej i jej trójki dzieci nowy dom w Utrechcie – Dom Rietveld-Schröder[1].
Od końca lat 20. XX w. Rietveld skupiał się na projektowaniu mebli i architektury, które mogły być wytwarzane w sposób przemysłowo-mechaniczny[2] . W latach 1931–1934 stworzył serie domów dla budownictwa masowego[3] . Rietveld publikował swoje projekty i pomysły w czasopismach takich jak i10 i De 8 en Opbouw[2] .
W 1928 roku był jednym z założycieli międzynarodowej organizacji architektów modernistycznych Congrès international d’architecture moderne (CIAM) (pol. „Międzynarodowego Kongresu Architektury Nowoczesnej”)[1].
W okresie od 1936 roku do połowy lat 50. XX w. poświęcił się projektowaniu mebli[3] . Następnie wykonał kilka dużych projektów architektonicznych, m.in. zakłady tekstylne De Ploeg w Bergeyk (1956), szereg domów mieszkalnych w Hoograven (1954–1956) czy gmach akademii sztuki w Arnhem (1962)[3] .
W latach 1942–1958 wykładał wzornictwo użytkowe i architekturę w szkołach Academie voor Beeldende Kunsten w Rotterdamie i Hadze, Academie voor Beeldende Kunsten en Kunstnijverheids w Arnhem i w Academie voor Baukunst w Amsterdamie[1].
Od 1960 roku aż do śmierci w 1964 roku pracował razem z architektami Joan van Dillen (1930–1966) i Johanem van Trichtem (1928–2008)[1].
Rietveld zmarł 26 czerwca 1964 roku w Utrechcie[1].
Design
edytuj- 1918 – Rood-blauwe stoel – czerwono-niebieskie krzesło[1]
- 1920 – lampa wisząca[1]
- 1923 – Militaire Stoel (tłum. krzesło wojskowe)[6]
- 1923 – Berlijnse Stoel – krzesło Berlin[1]
- 1927 – Beugelstoel, krzesło modelowane z jednego kawałka[1]
- 1934 – Zig-Zag – krzesło Zig-Zag[1]
- 1934 – Kratstoel – krzesło skrzynkowe[7]
- 1942 – krzesło wytłoczone z jednego kawałka[1]
- 1946–1950 – Deense stoel – krzesło duńskie[8]
- 1956–1957 – Mondial[9]
- 1963 – Steltmanstoel[10]
Prace architektoniczne
edytujLista za Emanuel (2016)[1]:
1920 – sklep Cornelisa Begeera, Utrecht | 1954 – pawilon rzeźb, Sonsbeek Park, Arnhem | |
1920 – wnętrza domu Dr. Hartoga, Maarssen | 1954– 1957 – domy, Hoograven, Utrecht | |
1920–1922 – sklep jubilerski, Amsterdam (zniszczony) | 1955–1957 – domy, Utrecht | |
1923–1924 – sklep Wesselsa, Utrecht | 1956 – sala Juliany i wejście na targi, Utrecht | |
1924 – wnętrza sklepu van Huffla, Haga | 1956 – dom Visser, Bergerdreed 6, Bergeyk | |
1924 – Dom Schröder, Prins Hendriklaan, Utrecht | 1956 – zakłady tekstylne De Ploeg, Bergeyk | |
1925 – wnętrza studio Pieta Kettinga, Utrecht | 1956 – projekt Instytutu Sztuki Stosowanej, Wibaudstraat, Amsterdam | |
1925 – żłobek dr Mullera, Utrecht | 1956–1958 – dom Scholten, Kleiweg 32b, Baambrugge | |
1926 – wraz z Truus Schröder-Schräder: pokój dzienny dr Harrensteina (Amsterdam), sypialnia Weteringschans (Amsterdam) | 1956–1968 – Instytut Sztuki Stosowanej, Prinses Irenestraat 96, Amsterdam | |
1927 – dom Lommen, Wassenaer (przebudowany); wraz z Truus Schröder-Schräder: wnętrza domu rodziny Birza (Utrecht), budownictwo normaal | 1957 – dom Blaha, Villaparklaan 5, Best | |
1928 – garaż wraz z zabudowaniami dla kierowcy, Waldeck Pyrmontkade 10, Utrecht | 1957 – dom van Daalen, Fasantlaan 14, Bergeyk | |
1929–1956 – projekty domów | 1957 – sala konferencji prasowych, UNESCO, Paryż | |
1930–1931 – domy szeregowe, Erasmuslaan, Utrecht | 1957–1958 – biura Schrale Beton, Willemsvaart 21, Zwolle | |
1930–1932 – domy szeregowe, wiedeński Werkbund, Wiedeń | 1957–1959 – domy, Erasmusweg, Reeuwijk | |
1931 – dom Klepa, Montespark 8, Breda | 1957–1963 – Akademia Sztuk i Rzemiosł, Onderlangs 9, Arnhem | |
1931–1934 – projekty domów, Blaricum i Laren | 1958 – dom Parkhurst, Oberlin, Ohio | |
1932 – domy szeregowe, Robert Schumannstraat, Utrecht | 1958–1959 – dom wystawienniczy De Zonnehof, Amersfoort | |
1932 – dom i szkoła muzyczna, Henriette van Lyndenlaan 6, Zeist | 1958–1959 – dom van den Doel, Monnikendammerzijweg 31, Ilpendam | |
1933 – projekty niewielkich warsztatów | 1958–1961 – domy, Kanaleneiland, Utrecht | |
1933 – wraz z Willem Penaatem: sklep Metz and Company, Hoogstraat, Haga | ||
1934 – domy szeregowe, Erasmuslaan, Utrecht | 1958–1964 – szkoła podstawowa, Badhoevedorp | |
1934 – dom Szekely'ego, Johannes Verhulstweg 70, Santpoort | 1958–1966 – audytorium, cmentarz Hooofddorp | |
1935 – wnętrza domu Hondius-Crone, Bloemendaal | 1959 – sklep Ket, Leeuwarden | |
1935 – dom Hillebrand, Bloemlandscheweg 3, Blaricum | 1959 – Gemeentelijk Lyceum, Doetinchem | |
1936 – wraz z Truus Schröder-Schräder: kino Vreeburg, Utrecht | 1959–1960 – dom Hamburger, Korswater 9, Noordwijk | |
1936 – dom Smedes, Van Weerden Poelmanlaan 1, Den Dolder | 1959–1960 – dom van Dantzig, Harddraverslaan 60, Santpoort | |
1936 – dom Mees, Van Ouwenlaan 42, Haga | 1959–1960 – dom Theissing Breitnerlaan 1, Utrecht | |
1939 – Hypothecair Credit Bank, Haga | 1960 – dom Koot, van Soutelandelaan, Haga | |
1939 – dom letni Brandt-Corstius, Petten | 1960–1965 – kościół protestancki, Zijdeveld, Uithoorn | |
1941 – dom letni Verrijn Stuart, Breukelerveen | 1961–1962 – showroom, Centrum Wzornictwa, Amsterdam (częściowo zniszczony) | |
1942 – projekt domu Rietvelda | 1961–1963 – sklep Mado, Oudegracht 119, Utrecht | |
1949 – dom Smit, Puntweg 8, Kinderdijk | 1961–1964 – dom van Sloppe, Zandweg 122, Heerlen | |
1949 – dom Van Ommeren, Rijksstraatweg 158, Elst | 1961–1972 – rozbudowa Centraal Museum, Utrecht | |
1951 – dom Stoop, Beekhuizenseweg 48a, Velp | 1962 – kolumna Poster, Eindhoven | |
1951 – dom dla dzieci spastycznych, Willemstad, Curacao | 1962–1963 – projekt ratusza, Leerdam | |
1952 – dom Klaasen, Taveernelaan 9, Den Dolder | 1962–1965 – Savings Bank, Dedemsvaart | |
1953 – wiata rowerowa, Utrecht (zniszczona) | 1963–1967 – wnętrza sklepu jubilerskiego Steltman, Haga | |
1954 – dom Van Ravenstijn–Hintzen, Hoeflo 14, Laren | 1963–1967 – dom Bosschaert, Langewijnen 9, Laren | |
1954 – dom Driessen, Hulkesteinscheweg 21, Arnhem | 1963–1972 – Muzeum Vincenta van Gogha, Amsterdam | |
1954 – pawilon holenderski, Biennale w Wenecji | 1964 – wnętrza baraków górników, Eygelshoven | |
1964 – centrum nauki technicznej szkoły wyższej Twente, Enschede | ||
1964–1967 – dom Engelhard, Straat van Mozambique 3, Amstelveen |
Wystawy
edytuj- 1927 – Wystawa Architektury Modernistycznej, Moskwa[1]
- 1932 – Werkbund, Wiedeń[1]
- 1953 – Biennale w Wenecji[1]
- 1958 – Gerrit Rietveld – wystawa autorska w Centraal Museum, Utrecht[1]
- 1971–1972 – Rietveld Rietveld, Architect – wystawa autorska w Stedelijk Museum, Amsterdam[1]
- 1971–1972 – Rietveld Rietveld, Architect – wystawa autorska w Hayward Gallery, Londyn[1]
- 1975 – Rietveld Schroder Huis 1925–1975, Utrecht[1]
Wyróżnienia i nagrody
edytuj- 1963 – honorowy członek Bond van Nederlandse Architecten[1]
- 1964 – doktorat honoris causa, Uniwersytet Techniczny w Delfcie[1]
- 2000 – dom Rietvelda w Utrechcie został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO[11]
Przypisy
edytuj- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Emanuel 2016 ↓, s. 669–671.
- ↑ a b c Biografisch Woordenboek van Nederland ↓.
- ↑ a b c d e Encyclopædia Britannica 2018 ↓.
- ↑ a b Encyclopædia Britannica 2014 ↓.
- ↑ Design Museum 2009 ↓.
- ↑ Máčel 2008 ↓, s. 210.
- ↑ Máčel 2008 ↓, s. 216.
- ↑ Máčel 2008 ↓, s. 226.
- ↑ Máčel 2008 ↓, s. 62.
- ↑ MOMA ↓.
- ↑ UNESCO ↓.
Bibliografia
edytuj- Marijke Kuper: Rietveld, Gerrit Thomas (1888-1964). W: Biografisch Woordenboek van Nederland. 2013-11-12. (ang.).
- Design Museum Enterprise Limited: Fifty Chairs that Changed the World: Design Museum Fifty. Hachette UK, 2009. ISBN 978-1-84091-586-0. [dostęp 2019-05-30]. (ang.).
- De Stijl, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-05-30] (ang.).
- Gerrit Thomas Rietveld, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-05-30] (ang.).
- Muriel Emanuel: Contemporary Architects. Springer, 2016. ISBN 978-1-349-04184-8. [dostęp 2019-05-30]. (ang.).
- Otakar Máčel, Sander Woertman, Charlotte van Wijk: Chairs: The Delft Collection. 010 Publishers, 2008. ISBN 978-90-6450-619-2. [dostęp 2019-05-30]. (ang.).
- Gerrit Rietveld Steltman chair. [w:] www.moma.org [on-line]. [dostęp 2019-05-30]. (ang.).
- Rietveld Schröderhuis (Rietveld Schröder House). UNESCO World Heritage Centre. [dostęp 2019-05-30]. (ang.).
- ISNI: 0000000121219341
- VIAF: 15562113
- ULAN: 500009183
- LCCN: n50044177
- GND: 118600990
- NDL: 00473784
- BnF: 124116305
- SUDOC: 033228981
- NLA: 35452755
- NKC: jn20000720251
- DBNL: riet019
- NTA: 068311729
- BIBSYS: 90188128
- CiNii: DA06648641
- Open Library: OL285545A
- NUKAT: n2002070343
- J9U: 987007506113405171
- CANTIC: a11252704
- LNB: 000189663
- CONOR: 156042851