Gottfried Benn
Gottfried Benn (ur. 2 maja 1886 w Mansfeld, Brandenburgia, zm. 7 lipca 1956 w Berlinie) – niemiecki lekarz, pisarz i eseista.
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Berlin_Gottfried_Benn_Bibliothek_2.jpg/240px-Berlin_Gottfried_Benn_Bibliothek_2.jpg)
Życiorys
edytujStudiował teologię, filologię i medycynę. W 1910 zaczął pracować jako lekarz wojskowy i publikować. W latach ekspresjonizmu był związany z Else Lasker-Schüler, odwiedził Amerykę (1914), w latach pierwszej wojny pracował jako lekarz w Belgii. Publikował wiersze, prozę i eseje.
Lata 1933-1938 to fatalny akces Benna na rzecz Trzeciej Rzeszy, odwzajemniony z jej strony zakazem publikacji (1938). W latach 1943–1945 - służba lekarska w Landsbergu (Gorzów Wielkopolski), po 1945 praca lekarza w Berlinie, równolegle z którą powstawały kolejne utwory.
W 1951 Benn dostał Nagrodę Buchnera i wygłosił słynny wykład o problemach liryki. Cieszył się wielkim szacunkiem powojennej generacji poetów niemieckich. Umierał na raka kości.
Główne publikacje Benna po polsku to Poezje wybrane, przeł. Krzysztof Karasek, LSW, Warszawa 1982; Nigdy samotniej, oprac. Zdzisław Jaskuła, tł. różni, Biuro Literackie, Wrocław 2011; Powiedz mi to. 222 wiersze, przeł. Andrzej Lam, Warszawa 2019, Aspra JR; zbiór Po nihilizmie. Eseje, szkice, fragmenty, oprac. Hubert Orłowski, przeł. Jerzy Kałążny, Jan Koźbiał, Ryszard Turczyn, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1998; Czy poeta zmienia świat? Wybór esejów 1920-1953, przeł. B. Baran, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2017. Twórczość i teksty związane z Bennem publikowała także "Literatura na Świecie".
Dzieła
edytuj- Über die Häufigkeit des Diabetes mellitus im Heer. Praca doktorska (Berlin 1912)
- Morgue und andere Gedichte (1912)
- Söhne. Neue Gedichte (1913)
- Gehirne. Novellen (Leipzig 1916)
- Fleisch. Gesammelte Gedichte (1917)
- Die Gesammelten Schriften (1922)
- Schutt (1924)
- Spaltung. Neue Gedichte (1925)
- Gesammelte Gedichte (1927)
- Oratorium. Das Unaufhörliche (1931)
- Der neue Staat und die Intellektuellen (1933)
- Kunst und Macht (1934)
- Ausgewählte Gedichte (1936)
- Zweiundzwanzig Gedichte (1943)
- Statische Gedichte (1948)
- Drei alte Männer (1949)
- Der Ptolemäer (1949)
- Ausdruckswelt. Essays und Aphorismen (1949)
- Trunkene Flut. Ausgewählte Gedichte (1949)
- Roman des Phänotyp (od 1943)
- Doppelleben (1950)
- Fragmente. Neue Gedichte (1951)
- Probleme der Lyrik (1951)
- Essays (1951)
- Die Stimme hinter dem Vorhang (1952)
- Destillationen. Neue Gedichte (1953)
- Altern als Problem für Künstler (1954)
- Aprèslude (1955)
- Primäre Tage. Gedichte und Fragmente aus dem Nachlaß (1958)
Opracowania
edytuj- Dieter Wellershoff: Gottfried Benn. Phänotyp dieser Stunde, Köln: Kiepenheuer & Witsch, 1958.
- Walter Lennig: Gottfried Benn. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten. Hamburg 1962 (18. Aufl. 1994).
- Jürgen Schröder: Gottfried Benn. Poesie und Sozialisation, Stuttgart u. a.: Kohlhammer, 1978.
- Jürgen Schröder: Gottfried Benn und die Deutschen, Tübingen: Stauffenburg, 1986.
- Hans Egon Holthusen: Gottfried Benn: Leben, Werk, Widerspruch. 1886 - 1922, Stuttgart (Klett-Cotta) 1986.
- Werner Rübe: Provoziertes Leben. Gottfried Benn. Stuttgart: Klett-Cotta Verlag, 1993.
- Angela Reinthal: Ecce Melencolia - Zu Gottfried Benns Gedicht "Wo keine Träne fällt"; in: Michel Vanoosthuyse (éd.): Crises allemandes de l'identité - Deutsche Identitätskrisen. Bibliothèque d'Études Germaniques et Centre-Européennes - Université Paul-Valéry de Montpellier, vol III, 1998; S. 109-131.
- Fritz J. Raddatz: Gottfried Benn. Leben - niederer Wahn. Eine Biographie. Berlin & München: Propyläen Verlag, 2001; als List-Taschenbuch 2003.
- Joachim Dyck, Peter Krause & Holger Hof (Hg.): Benn-Jahrbuch, Bd. 1, Stuttgart 2003; zuletzt Bd. 2 (2004)
- Helmut Lethen: Der Sound der Väter. G. B. und seine Zeit Berlin: Rowohlt 2006
Linki zewnętrzne
edytuj- http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/BennGottfried/
- http://www.gottfriedbenn.de/ Towarzystwo Gottfrieda Benna
- Komentowany zbiór linków. ub.fu-berlin.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-03-19)].
- ISNI: 0000000121317830
- VIAF: 49221461
- LCCN: n79138809
- GND: 118509047
- NDL: 00432890
- LIBRIS: pm135dk70wlxd29
- BnF: 118912230
- SUDOC: 026718014
- SBN: CFIV056642
- NLA: 35017346
- NKC: jn19990000669
- DBNL: benn001
- RSL: 000091639, 000091640
- BNE: XX1023944
- NTA: 068698895
- BIBSYS: 90135426
- CiNii: DA01124188
- Open Library: OL531534A
- PLWABN: 9810584822905606
- NUKAT: n97028003
- J9U: 987007304291805171
- PTBNP: 39112
- CANTIC: a12066217
- LNB: 000090628
- NSK: 000015514
- CONOR: 17393251
- BNC: 000036250
- ΕΒΕ: 63083
- BLBNB: 000612131
- KRNLK: KAC201762832
- LIH: LNB:V*46292;=BJ
- RISM: people/12257