Kopalnia Węgla Kamiennego „Kleofas”
Kopalnia Węgla Kamiennego Kleofas – kopalnia węgla kamiennego działająca od 1845[2] do listopada 2004 roku[3], znajdująca się w Katowicach, której szyby znajdowały się na terenach trzech dzielnic: Dąb (szyb kopalni Gottwald), Osiedle Witosa i Załęże, a także w Chorzowie-Batorym (dawny szyb Ulrich). Pod koniec funkcjonowania była częścią Katowickiego Holdingu Węglowego.
![]() Kopalnia od strony torów kolejowych przed wyburzeniem | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Siedziba | |
Data założenia |
1840[1] |
Data likwidacji |
4 marca 2004 |
Zatrudnienie |
1 514 (marzec 2004) |
Położenie na mapie Katowic ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |
![]() |
Historia
edytujKopalnia Cleophas (Kleofas) powstała w 1840 roku (nadanie 15/21 lipca 1840), natomiast jej eksploatację rozpoczęto pięć lat później. 10 listopada 1855 roku połączono ją z polami górniczymi i kopalniami: Adam (nadanie 27 stycznia/4 luty 1841), Eva (nadanie 30 listopada/9 grudnia 1841 r.), Jenny (nadanie 20 luty/9 marca 1840), Joseph (nadanie 17 luty/9 marca 1840 r.) i Rinaldo (nadanie 17/30 stycznia 1844)[2] . Kopalnia w jednej połowie należała do Karola Goduli[4], a w drugiej do żydowskiego kupca i przedsiębiorcy z Bytomia, dzierżawcy folwarku w Bogucicach – Loebla Freunda, a następnie do dyrektora dóbr hrabiego Andreasa Marii von Renarda ze Strzelec Opolskich – Karola Neumanna. Kopalnię, która w 1867 roku została zatrzymana, od spadkobierczyni Goduli, Joanny Gryzik-Schaffgotsch kupiła w 1880 roku firma Georg von Giesches Erben. W 1881 roku rozpoczęto głębienie nowych szybów Walter i Recke[5], a w 1886 roku kopalnię uruchomiono ponownie. Dziewięć lat później, gdy na początku marca trwał strajk górników Zagłębia w Karwinie firma spadkobierców Gieschego wykorzystywała nadarzającą się koniunkturę do zwiększenia zysków wybudowano jeszcze kolejny szyb Frankenberg[5].
W dniu 3 marca 1896 roku wybuchł pożar, w wyniku którego zginęło około 110 górników[6]. Pochowano ich na cmentarzu przy obecnej ulicy Brackiej. W 1887 roku wybudowano pierwszy wodociąg w Katowicach, doprowadzający wodę do miasta z kopalni Kleofas[7].
Pole kopalniane kopalni Kleofas było w następnych latach eksploatowane razem z polami górniczymi: Christnacht (nadanie 9 października 1855), Zur Gottes Gnade (nadanie 24 października 1858), Beatenssegen II (nadanie 2 maja 1891/13 maja 1892), Zum hohen Kreuz C (nadanie 8 sierpnia 1904), Arcona Westfeld (od 1906 r.), Arcona Fortsetzung (nadanie 30 maja 1909), Christnacht Ergänzung I (nadanie 27 luty 1912). 19 stycznia 1921 r. kopalnia Kleofas została połączona z polami: Arcona Westfeld, Arcona Ergänzung i Arcona Fortsetzung[2] .
W 1922 r. kopalnia przeszła we władanie spółki akcyjnej Giesche[2] . W 1926 roku powierzchnia pól kopalni wynosiła 10,233 km². W tym czasie załoga liczyła około 2,5 tys. osób, a wydobycie wynosiło ok. 750 tys. ton rocznie[5].
1 kwietnia 1974 roku kopalnia Kleofas została połączona z kopalnią Gottwald[2] . Decyzję o likwidacji kopalni podjęto 4 marca 2004 roku, głównie ze względu na duże zagrożenie tąpaniami, a także z przyczyn ekonomicznych. Wydobycie zakończono w listopadzie 2004 roku[8]. Pozostawiono szyb Fortuna II, który przekształcono w pompownię głębinową Kleofas[9], która jest obsługiwana przez Centralny Zakład Odwadniania Kopalń, oddział Spółki Restrukturyzacji Kopalń[10].
Obiekty zabytkowe
edytujObiekty znajdujące się na terenie kopalni (ulica Obroki 77) będące świadectwem kultury materialnej zostały objęte ochroną konserwatorską[11][12][13].
Zabudowania kopalni w rejonach przy ul. Feliksa Bocheńskiego (szyby wentylacyjne wschodnie I i II) i w rejonie Gottwald (teren Silesia City Center) także objęto ochroną konserwatorską[14].
Dawna wieża wyciągowa szybu Wschodniego II została wpisana do rejestru zabytków 23 października 2010 (nr rej.: A/321/10).
Przypisy
edytuj- ↑ Data nadania pola górniczego.
- ↑ a b c d e Jaros 1984 ↓.
- ↑ . To koniec kopalni Kleofas. katowice.gazeta.pl, 2004-03-04. [dostęp 2014-04-26]. (pol.).
- ↑ Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 22. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ a b c Nałęcz-Gostomski Władysław: Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego Województwa Śląskiego, wyd. Magistrat Wielkich Katowic, Katowice 1926, s. 148
- ↑ Red. Aleksandra Niesyto, Cmentarze Katowic. Muzeum Historii Katowic, wyd. I, Katowice 1997, s. 39.
- ↑ Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 42. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ Przemysław Gluma: Kopalnia Kleofas zakończyła swój długi żywot. Polska Press, 2004-11-19. [dostęp 2016-12-27].
- ↑ Tomasz Szymczyk: Alfabet kopalń Śląska i Zagłębia: K jak Kleofas. Dziennik Zachodni, 2016-07-17. [dostęp 2017-12-13].
- ↑ Spółka Restrukturyzacji Kopalń S.A.: „Projekt techniczny wyzbrojenia szybu „Fortuna II” Pompowni „Kleofas”” „Jan Kanty” dla Spółki Restrukturyzacji Kopalń S.A. Oddziału Centralny Zakład Odwadniania Kopalń”. Spółka Restrukturyzacji Kopalń, 2017-05-11, s. [5].
- ↑ Urząd Miasta Katowice: UCHWAŁA NR XI/184/11 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Osiedla Tysiąclecia w Katowicach.. www.bip.katowice.eu. [dostęp 2011-06-20]. (pol.).
- ↑ PROJEKT ARCHITEKTONICZNO−BUDOWLANY: Remont budynku nadszybia szybu "Fortuna III". www.srk.com.pl. [dostęp 2011-06-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-31)].
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-06-20]. (pol.).
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Protokół nr 47/10 z posiedzenia Komisji Górniczej Rady Miasta Katowice. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2011-06-20]
Bibliografia
edytuj- Jerzy Jaros: Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich. Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1984, s. 64. ISBN 83-00-00648-6.
- Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 33. ISBN 83-85831-35-5.
- "Wczoraj, dziś, jutro ... kopalni "Katowice-Kleofas"" - Robert W. Borowy
- "Kopalnia Kleofas 1792 - 1992" - Robert W. Borowy
- "Kopalnia "Kleofas": materiały do dziejów" - Robert W. Borowy
- Joanna Starnawska: Dzieje Katowic (1299−1945). Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1990, s. 10.
- Urząd Miasta Katowice: UCHWAŁA NR XI/184/11 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Osiedla Tysiąclecia w Katowicach.. www.bip.katowice.eu. [dostęp 2011-06-20]. (pol.).
- Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 16.