Kornel Ujejski
Kornel Ujejski herbu Drużyna[1] (ur. 12 września 1823 w Beremianach, zm. 19 września 1897 w Pawłowie) – polski poeta, publicysta społeczny, określany często „ostatnim wielkim poetą romantyzmu”.
![]() Kornel Ujejski | |
Data i miejsce urodzenia |
12 września 1823 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
19 września 1897 |
Narodowość | |
Dziedzina sztuki | |
Epoka |
Romantyzm |
Ważne dzieła | |
Skargi Jeremiego, Maraton, Melodie biblijne, Dla Moskali, Pieśni Salomona | |
Odznaczenia | |
![]() |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Eugeniusz_Steinsberg_-_Portret_Kornela_Ujejskiego_1894.jpg/220px-Eugeniusz_Steinsberg_-_Portret_Kornela_Ujejskiego_1894.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Kornel_Ujejski_monument_Szczecin.jpg/220px-Kornel_Ujejski_monument_Szczecin.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Lw%C3%B3w-Bernardyny-Ujejski.jpg/220px-Lw%C3%B3w-Bernardyny-Ujejski.jpg)
Kornel Ujejski był autorem liryki wizyjnej oraz religijno-mesjanistycznej stylizowanej na modlitwy oraz biblijne psalmy, w której wyrażał − powzięte z myśli Andrzeja Towiańskiego − irracjonalne, zakorzenione głęboko w etyce chrześcijańskiej przekonanie co do zbawienia narodu polskiego w obliczu klęsk kolejnych powstań oraz wewnętrznej niezgody.
Życiorys
edytujPochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej, która w 1839 roku zrezygnowała z majątku ziemskiego Beremiany, na rzecz dzierżawy wsi Dawidów, nabytej od zakonu dominikanów, w okolicach Lwowa. Początkowo uczył się w domu, od 1831 w Buczaczu przy klasztorze bazylianów, później we Lwowie.
We Lwowie poznał Leszka Dunina Borkowskiego i Wincentego Pola. Zaprzyjaźniony był ze środowiskiem literackim skupionym wokół Ossolineum oraz „Dziennika Mód Paryskich”. W 1844 wraz z kuzynem Wiktorem Wiśniewskim udał się do Warszawy. W stolicy, przy pomocy Augusta Bielowskiego, nawiązał kontakt z Kazimierzem Wóycickim, ten doprowadził do jego spotkania z Teofilem Lenartowiczem, Napoleonem Leonem Łubieńskim oraz Augustem Wilkońskim. Znajomości te wpłynęły na przyszły dorobek literacki, o czym świadczą nawiązywania w utworach do tematyki biblijnej. Zainspirowany patriotycznymi ideami, zaangażował się w działalność konspiracyjną. Brał udział w pracach przygotowujących powstanie w 1846.
W 1845 rodzina Ujejskich uzyskała własność wsi Lubsza, Wyspa i Mełna. Poeta osiadł w Lubszy. Debiutował poematem Maraton, odczytanym w 1845 na wieczorze literackim u Adama Kłodzińskiego. Z lat 1840–1845 pochodzi wczesna twórczość, zebrana w tomiku w 1848 roku Kwiaty bez woni, oraz w wydanym w 1849 zbiorku Zwiędłe liście.
W 1847 – przez Belgię – wyjechał do Paryża. W Brukseli poznał Joachima Lelewela, w Paryżu Józefa Bohdana Zaleskiego, Fryderyka Chopina, Juliusza Słowackiego. Uczęszczał na wykłady w Sorbonie i w Collège de France. W roku 1848 uczestniczył w rewolucji lutowej w Paryżu. W maju powrócił w rodzinne strony, na wieść o rewolucjach w Berlinie i Wiedniu. Brał udział w rewolucji lwowskiej w dniach 1-2 listopada 1848 roku.
W 1849 roku ożenił się z Henryką z domu Komorowską[2]. Rok później wraz z małżonką ufundował w Pawłowie, do dziś tam istniejący[3], pomnik upamiętniający zniesienie przez władze austriackie pańszczyzny. Był też fundatorem cerkwi[4]. Magistrat we Lwowie w listopadzie roku 1858 nadał w dzierżawę poecie majątek Zubrza wraz z Sichowem i Pasiekami Miejskimi. Od 1857 współpracował z „Dziennikiem Literackim”. W 1860 roku uczestniczył w wyprawie do Jass, gdzie powstał Marsz polski. Dwa lata później ufundował odbudowę spalonego kościoła w Pawłowie (na świątyni do dnia dzisiejszego fakt ten upamiętnia pamiątkowa tablica). W 1863 działał w kręgach konspiracji galicyjskiej, m.in. w Bratniej Pomocy[5].
Po upadku powstania styczniowego, w którym nie brał udziału, zajął się działalnością publiczną. Był przeciwnikiem konserwatywnego stronnictwa stańczyków. Uczestniczył w uroczystościach patriotycznych, wygłaszając mowy, m.in. na pogrzebie Artura Grottgera. W 1868 za wiersze z cyklu Do Moskali, poświęconego oficerom rosyjskim, którzy popierali naród polski w dążeniach niepodległościowych, władze wytoczyły mu proces sądowy. Został skazany na 8 dni aresztu i grzywnę w wysokości 40 zł. Władze nakazały konfiskatę twórczości poety. Był posłem do Rady Państwa w Wiedniu w latach 1877–1878. Członek honorowy Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1893[6]. W 1893 otrzymał honorowe obywatelstwo Drohobycza[7].
W 1880 zrezygnował, z powodu złego stanu zdrowia, z użytkowania majątku Zubrza, przenosząc się do Lwowa. Od 1881 osiedlił się w Tomaszowcach na Podolu, majątku swego syna Kordiana. Ostatnie lata życia Ujejskiego związane są z Pawłowem, gdzie w roku 1883 odwiedził drugiego syna, Romana. Zmarł 19 września 1897 w Pawłowie lub Chojołowie[8]. W krakowskim środowisku artystycznym powstał pomysł pochowania go na Skałce. Nie było to zgodne z wyrażaną za życia przez poetę wolą spoczęcia na wiejskim cmentarzu, po cichym i skromnym obrzędzie (bez lwowskich fanaberii i parady). Ujejski chciał też by mowę na jego pogrzebie wygłosił ksiądz proboszcz z Radziechowa, z którym był zaprzyjaźniony. Wolę tę spełniono częściowo. Pochowano go w Pawłowie w niemurowanym a wykopanym grobie, ale podczas mocno rozbudowanej uroczystości. Według pamiętników Henryki Bartmańskiej (wnuczki poety) przyjechał ze Lwowa chór "Lutnia", Sokoli lwowscy, delegacja słuchaczy Uniwersytetu i Politechniki, prezydent miasta Godzimir Małachowski i marszałek Kraju Stanisław hr. Badeni, z różnych miasteczek delegacje z wieńcami, księży polskich i ruskich około dwudziestu, tłumy młodzieży szkolnej oraz procesje z chorągwiami z okolicznych miejscowości. O godzinie 11 miejscowi chłopi przenieśli trumnę z kaplicy dworskiej, gdzie wcześniej była wystawiona na katafalku. Po nabożeństwie kondukt udał się do cerkwi. Tu odbyły się modlitwy w dwóch obrządkach i przemówienie wygłosił proboszcz z Radziechowa[9].
Po latach synowie poety ustawili na grobie sarkofag z monolitu piaskowcowego z krzyżem i inskrypcjami. Wykonano go najprawdopodobniej w warsztacie lwowskim. Obok spoczęła jego żona[9]. Dom Ujejskich został spalony w 1944 przez ukraińskich żołnierzy dywizji SS-Galizien[4].
Był uczuciowo związany z pianistką Leonią Wildową, żoną lwowskiego i wydawcy Karola Wilda (w komisie księgarni którego wydawano dzieła Ujejskiego[10]), której zadedykował swój zbiór pt. Tłumaczenia Szopena datowanych na lata 1857–1860[2][11]. Jego bratem był Zdzisław, właściciel dóbr w Wasylkowcach (zm. 1907)[12].
Upamiętnienie
edytuj25 października 1897 w kościele Bernardynów we Lwowie odsłonięto tablicę upamiętniającą Kornela Ujejskiego, które ufundowało Stowarzyszenie Rękodzielników Lwowskich „Gwiazda” (wykonana w pracowni Juliana Markowskiego, napisy i emblematy stworzył Ludwik Makolondra)[13].
8 grudnia 1901 przy ulicy Akademickiej we Lwowie stanął pomnik Kornela Ujejskiego, autorstwa Antoniego Popiela. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej pomnik został zdjęty, by w roku 1950 zostać przekazanym władzom polskim. Początkowo trafił do parku w Wilanowie, gdzie składowano odzyskane z Kresów różne monumenty, bądź tablice pamiątkowe. 27 listopada 1956 został przeniesiony do Szczecina. Oficjalne odsłonięcie pomnika w Szczecinie nastąpiło jednak dopiero w pięćdziesiąt lat po jego sprowadzeniu, 9 grudnia 2006 roku. Z tej okazji pomnik został odświeżony poprzez usunięcie z jego powierzchni zabrudzeń[14].
Ujejski był kontynuatorem nurtu romantycznego w poezji.
Jego najbardziej znanym utworem jest pieśń Z dymem pożarów (Chorał) z 1846, która, spopularyzowana w czasie Wiosny Ludów, zwłaszcza w zaborze austriackim stała się nieoficjalnym hymnem powstania styczniowego. Wiersz jest stylizowany na biblijne błaganie do Boga o łaskę i zmiłowanie nad cierpiącym narodem.
Zbiory poezji
edytuj- Maraton (1845)
- Pieśni Salomona (1846)[16]
- Skargi Jeremiego (1847)[17]
- Kwiaty bez woni (1848)[18]
- Zwiędłe liście (1849)[19]
- Melodie biblijne (1852)[20]
- Dla Moskali (1862)[21]
- Tłumaczenia Szopena (1866) (próba poetyckiego przełożenia muzyki)
Inne dzieła
edytuj- Eli, Eli, lama sabachtani (1866)
- Ostatnia strofa (1866)
- Modlitwa więźnia (1866)
- Za zbłąkanych (1866)
- Oda do Poezyi (1898)
- Perły boleści (1898)
Pojedyncze wiersze
edytuj- Do Boga
- Na drukarski jubileusz
- Na zgon rozstrzelanych w Irkucku
- Noc natchnienia
- Pamięci Traugutt
- Powstańcowi poległemu w roku 1863
- Przeklęci
- Suplikacje
- Toast podczas uczty danej we Lwowie na cześć J. l. Kraszewskiego
- Weteranom z roku 1831
Przypisy
edytuj- ↑ Alfred Znamierowski, Herbarz rodowy, Warszawa: Świat Książki, 2004, s. 168, ISBN 83-7391-166-9 .
- ↑ a b „Tłumaczenia Szopena i Beethovena” Kornela Ujejskiego jako przykład powiązać intertekstualnych pomiędzy literaturą a muzyką romantyzmu. literaturaminionychepok.ubf.pl. [dostęp 2018-06-13].
- ↑ Zacierająca się pamięć w Pawłowie | Słowo Polskie [online], 22 maja 2020 [dostęp 2022-02-05] (pol.).
- ↑ a b Edward Prus, SS-Galizien patrioci czy zbrodniarze? Wydawnictwo NORTOM Wrocław 2008, s. 14
- ↑ Kornel Ujejski. „Tygodnik Illustrowany t 1 nr 19”, s. 153-154, 4-lutego-1860.
- ↑ Sprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 6.
- ↑ Kronika. Obywatelstwo honorowe dla Ujejskiego. „Kurjer Lwowski”. Nr 258, s. 2-3, 17 września 1893.
- ↑ Nekrologia. Kornel Ujejski. „Przegląd Literacki”, s. 22, Nr 19 i 20 z października 1897.
- ↑ a b Tadeusz Kukiz, Pogrzeb Ujejskiego, w: Spotkania z Zabytkami, nr 11/1992, s.17-18, ISSN 0137-222X.
- ↑ Kazimierz Wróblewski: Kornel Ujejski (1823-1893). Lwów: 1902, s. 117, 171.
- ↑ Kazimierz Wróblewski: Kornel Ujejski (1823-1893). Lwów: 1902, s. 166.
- ↑ Kronika. Zmarli. „Nowa Reforma”, s. 2, Nr 277 z 19 czerwca 1907.
- ↑ Ujejskiemu „Gwiazda”. „Kurjer Lwowski”. Nr 296, s. 5, 26 października 1897.
- ↑ Magdalena Szczepkowska: Zapomniany pomnik. Odsłonięcie z półwiecznym poślizgiem, Kurier Szczeciński nr 233 (17 628) z 30 listopada 2006 r., str. 18.
- ↑ Autor:Kornel Ujejski – Wikiźródła, wolna biblioteka [online], pl.wikisource.org [dostęp 2018-05-07] (pol.).
- ↑ Kornel Ujejski , Pieśni Salomona [online], polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
- ↑ Kornel Ujejski , Skargi Jeremiego [online], polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
- ↑ Kornel Ujejski , Kwiaty bez woni [online], polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
- ↑ Kornel Ujejski , Zwiędłe liście [online], polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
- ↑ Kornel Ujejski , Melodie biblijne [online], polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
- ↑ Kornel Ujejski , Dla Moskali [online], polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
Bibliografia
edytuj- Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII – 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 458-460, 675, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13848-6.
Linki zewnętrzne
edytuj- Piotr Czartoryski-Sziler – Kornel Ujejski – piewca narodowy
- Marek Adamiec – Kornel Ujejski (pol. • ang.)
- Ludwik Zygmunt Dębicki, Kornel Ujejski urodzony w 1825 r., zasnął w Panu w d. 19 września 1897 r. w Pawłowie, Kraków 1897 r. w serwisie polona.pl
- Twórczość Kornela Ujejskiego w bibliotece Polona