Pociejów
Pociejów – nazwa pałacu i jurydyki, następnie kolejnych bazarów i skupisk ludności żydowskiej w Warszawie[1], z czasem synonim tandetnego przepychu, taniego kiczu (elegant z Pociejowa) i prowincjonalizmu. Także potoczna nazwa targowiska[1][2][3][4].
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Norblin_Pociej%C3%B3w_market_in_Warsaw.jpg/250px-Norblin_Pociej%C3%B3w_market_in_Warsaw.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Widok_Pociejowa_w_Warszawie-_%28Rysowa%C5%82_z_natury_Pillati%29_%2858120%29.jpg/250px-Widok_Pociejowa_w_Warszawie-_%28Rysowa%C5%82_z_natury_Pillati%29_%2858120%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Warsaw_Uprising_by_Lokajski_-_Explosives_team_-_3783.jpg/250px-Warsaw_Uprising_by_Lokajski_-_Explosives_team_-_3783.jpg)
Historia
edytujPierwotnie był to pałac Warszyckich, a następnie Pociejów, sąsiadujący od zachodu[1] z Marywilem, a następnie także położona wokół tego pałacu jurydyka warszawska u zbiegu ulic Senatorskiej i Wierzbowej[1], będąca jednym ze skupisk ludności żydowskiej, ponieważ tu nie obowiązywał przywilej de non tolerandis Judaeis[1], wydany dla Warszawy przez książąt mazowieckich, a potwierdzony w 1527 r. przez Zygmunta I Starego. W latach 50. XVIII w. powstało w Pociejowie targowisko. Wprawdzie w 1785 r. usunięto Żydów z jurydyk Leszno, Pociejów, Tłomackie, ale już w 1778 właściciel Pociejowa - szambelan królewski Tomasz Adam Uruski - sprowadził ich ponownie do jurydyki, gdzie stanowili 21% ogółu warszawskich Żydów[potrzebny przypis].
W końcu XVIII w. Pociejowem nazywano kramnicę przerobioną na polecenie Uruskiego (1778–1785) z ww. pałacu Pociejów oraz sąsiednie sklepy pomiędzy ul. Senatorską a Nowosenatorską (obecnie Moliera)[1]. Stał się on groźną konkurencją dla Marywilu[5]. Ok. 1808 r. po rozebraniu dawnego pałacu Pociejowskiego oraz tamtejszych kramów utworzono ogród, a następnie, w 1818 r. również niewielki plac zwany Pociejowskim, gdzie w latach 1825−1832 znalazł swoją lokalizację gmach Teatru Wielkiego i plac Teatralny.
Na terenie Pociejowa doszło do antyżydowskich tumultów 19 kwietnia i 16 maja 1790 r. i pogromu 16 czerwca 1805 r.[6], o podłożu głównie ekonomicznym. W 1816 roku na tyłach ulic Królewskiej i Marszałkowskiej w miejscu późniejszej kamienicy Hersego powstało targowisko przeniesione z Pociejowa[3]. W 1820 roku teren na nowo został zadrzewiony i otrzymał nazwę placu Zielonego (obecnie plac Jana Henryka Dąbrowskiego)[1].
Wobec zmian architektonicznych miasta bazar wraz z nazwą przeniesiono w 1864 r. na tyły klasycystycznej kamienicy z początku XIX w., należącej wówczas do niejakiego Neugoldbergera, a mieszczącej się przy ul. Bagno[1] 6, 8, 10. Tam przy zespole budynków PAST-y (ul. Zielna 37/39) targowisko funkcjonowało do II wojny światowej.
Pociejów w literaturze
edytuj- Maria Konopnicka, Nasza szkapa
- Władysław Stanisław Reymont, Ziemia obiecana
- Julian Tuwim, Bal w Operze
- Artur Oppman (OR-OT), Baśń o szopce
- Stanisław Rembek, Ballada o wzgardliwym wisielcu, Czytelnik, Warszawa 1977, s. 94
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ a b c d e f g h Paweł Fijałkowski: Pociejów – żydowskie centrum handlowe dawnej Warszawy. Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2020-08-28].
- ↑ pociejow. Stowarzyszenie Gwara Warszawska. [dostęp 2020-08-28].
- ↑ a b W. Szymanowski: Pociejów. www.warszawa1939.pl/biblioteka/tygodnik-ilustrowany. [dostęp 2020-08-28].
- ↑ Rafał Jabłoński: Ten straszny Pociejów/Trzy Pociejowy Warszawy. zyciewarszawy.pl, 2011-06-16. [dostęp 2020-08-28].
- ↑ Jan Stanisław Bystroń: Warszawa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 120.
- ↑ Małgorzata Karpińska, Zapomniany Pogrom. Warszawa, 16 czerwca 1805 r., [w:] Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Studia przypadków (do 1939 roku), t. 2, Warszawa: Instytut Historii PAN, 2019, s. 17–31, ISBN 978-83-65880-22-2 .
Linki zewnętrzne
edytuj- W. Szymanowski, Pociejów, „Tygodnik Ilustrowany”, t. 13, nr 310 z 2 września 1865
- Jerzy S. Majewski, U zbiegu Bagna, Wielkiej, Świętokrzyskiej
- Anna Grochala: Targ na Pociejowie, Norblin de la Gourdaine, Jean Pierre (1745-1830) - rysownik. Cyfrowe Muzeum Narodowe w Warszawie. [dostęp 2024-07-24]. (pol. • ang.).
- Reprint (drzeworyt sztorcowy) z tygodnika Kłos z lat 1875–1894