SS Canberra
SS Canberra – brytyjski statek pasażerski z lat 1961-1997, flagowa jednostka przedsiębiorstwa żeglugowego P&O. Zbudowany na potrzeby linii z Wielkiej Brytanii do Australii i zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej, pływał także na linii północnoatlantyckiej. W latach 1961–1973 eksploatowany w żegludze liniowej, następnie od 1974 roku jako wycieczkowiec. W czasie wojny falklandzkiej w 1982 roku używany był jako transportowiec wojska.
![]() | |
Bandera | |
---|---|
Numer IMO |
5059953 |
Znak wywoławczy |
GBVC |
MMSI |
{{{MMSI}}} |
Port macierzysty | |
Armator | |
Operator |
1961-66: P&O Orient Line, 1966-73: P&O Line, 1973-97: P&O Cruises |
Dane podstawowe | |
Typ | |
Historia | |
Stocznia | |
Data wodowania |
16 marca 1960 |
Data oddania do eksploatacji |
19 maja 1961 |
Data wycofania ze służby |
1997 |
Dane techniczne | |
Nośność (DWT) |
9910 t (od 1961) |
Liczebność załogi |
938-960 (liniowiec) |
Liczba pasażerów |
2212-2272 (liniowiec) |
Długość całkowita (L) |
249,3 m |
Szerokość (B) |
31,25 m |
Zanurzenie (D) |
8,53-9,99 m |
Pojemność |
BRT: 45 270 (1961) |
Pojemność brutto |
(po 1992): 49 073 t GT |
Pojemność netto |
(po 1992): 25 190 t NT |
Napęd mechaniczny | |
Silnik |
Napęd turbinowo-elektryczny, 63 400 kW (85 000 KM) |
Liczba śrub napędowych |
2 |
Prędkość maks. |
29,27 w. (próby) |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/%27Canberra%27_departing_Southampton%2C_England%2C_1967_-_Flickr_-_PhillipC.jpg/240px-%27Canberra%27_departing_Southampton%2C_England%2C_1967_-_Flickr_-_PhillipC.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/%22Canberra%22_-_San_Carlos%2C_1982.jpg/240px-%22Canberra%22_-_San_Carlos%2C_1982.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/SS_Canberra_%26_HMS_Andromeda_Falklands_1982.jpg/240px-SS_Canberra_%26_HMS_Andromeda_Falklands_1982.jpg)
Koncepcja i budowa
edytujW drugiej połowie lat 50. XX wieku przedsiębiorstwa żeglugowe The Peninsular and Oriental Steam Navigation Company (P&O) i współpracująca z nią Orient Line postanowiły wybudować dwa nowe statki, większe i szybsze od statków pasażerskich używanych do tej pory do obsługi linii żeglugowych z Europy do Australii i na zachodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych. Według założeń, czas podróży do Australii miał ulec skróceniu o tydzień[1].
Statek dla P&O zbudowała stocznia Harland and Wolff w Belfaście (numer stoczniowy 1621). Stępkę położono 23 września 1957 roku, a wodowanie odbyło się 16 marca 1960 roku (17 marca według niektórych źródeł)[1]. Matką chrzestną została Pattie Menzis, żona Roberta Menziesa, ówczesnego premiera Australii. Statek otrzymał nazwę „Canberra” od stolicy Australii, po raz pierwszy u tego armatora. Drugim nieco mniejszym statkiem zbudowanym dla Orient Line była „Oriana”[1].
Od 29 kwietnia 1961 roku trwały próby morskie i usuwanie usterek. Statek przekazano armatorowi 19 maja 1961 roku w Greenock. Koszt budowy i wyposażenia wyniósł 17 021 000 funtów[2].
„Canberra” była największym statkiem pasażerskim przeznaczonym do obsługiwania innej linii, niż transatlantycka, i największym na szlaku Wielka Brytania – Australia[3]. W momencie wejścia do służby była też największym statkiem pasażerskim wprowadzonym do eksploatacji w Wielkiej Brytanii od czasu RMS „Queen Elizabeth”[3].
Służba
edytujJako liniowiec pasażerski
edytujW pierwszą podróż „Canberra” wyruszyła 2 czerwca 1961 roku z Southampton w Wielkiej Brytanii, pod dowództwem kapitana Geoffreya A. Wilda. Trasa wiodła przez Morze Śródziemne, Kanał Sueski, Australię, Nową Zelandię, Hawaje do zachodnich wybrzeży Kanady i Stanów Zjednoczonych i z powrotem; statek był uroczyście witany w portach, a na pokładzie znajdowało się 2238 pasażerów[4].
Na trasie takiej, jak w dziewiczym rejsie, statek pływał następnie zwykle w sezonie letnim, oprócz tego odbywał rejsy na Daleki Wschód. W USA odwiedzał San Francisco i Los Angeles, a w Kanadzie Vancouver. Rejs z Southampton do Sydney trwał 26 dni i kosztował od 150 do 550 funtów[4]. W 1962 roku podczas remontu podwyższono nieco kominy statku[4]. W tym samym roku statek odbył też pierwszy rejs transatlantycki z Southampton do Nowego Jorku, wchodząc tam jako pierwszy statek P&O[4]. Rejsy na tej linii były także powtarzane w kolejnych latach.
4 stycznia 1963 roku podczas rejsu do Australii doszło na Morzu Śródziemnym do pożaru w siłowni statku (bez ofiar wśród pasażerów), na skutek czego rejs przerwano na Malcie, a większość pasażerów wróciła do Anglii samolotami. Statek popłynął na remont siłowni do Belfastu, trwający do maja[4].
Od lata 1967 roku „Canberra” musiała pływać do Australii wokół Przylądka Dobrej Nadziei, w związku z zamknięciem Kanału Sueskiego na skutek wojny izraelsko-egipskiej. Pływała też tam następnie przez Kanał Panamski. W 1968 roku dokonano modernizacji statku, m.in. pomieszczeń pasażerskich[4].
Jako wycieczkowiec
edytujNa przełomie lat 60. i 70. ruch pasażerski zaczęły przejmować linie lotnicze, zaś liniowce pasażerskie stawały się coraz częściej statkami wycieczkowymi. „Canberra” od początku swej służby odbywała kilka rejsów wycieczkowych w roku (głównie od stycznia do kwietnia), a w drugiej połowie 1973 roku została całkowicie wycofana ze służby liniowej. Zbiegło się to z niewielkim uszkodzeniem na skutek wejścia na mieliznę 12 lipca 1973 roku koło Saint George’s (przy zdejmowaniu go zginął w wypadku pracownik pralni okrętowej)[4]. Na początku 1974 roku „Canberra” została przystosowana do funkcji statku wycieczkowego. Odbywała kilkunastodniowe wycieczki na Karaiby lub Morze Śródziemne, a także rejsy dookoła świata (począwszy od roku 1974, jeden rejs w roku)[5]. Operatorem jednostki od 1977 roku stał się P&O Cruises, wydzielony z P&O[5].
Jako transportowiec wojska
edytujPo wybuchu wojny falklandzkiej znajdująca się na Morzu Śródziemnym „Canberra” została zarekwirowana przez rząd brytyjski w celu użycia jej jako transportowca wojska. 5 kwietnia 1982 roku statek wszedł do Southampton, gdzie wyokrętowano pasażerów i rozpoczęto przystosowywanie do nowej roli. Zainstalowano lądowisko dla helikopterów (nad dotychczasowym basenem I klasy na pokładzie słonecznym), salę operacyjną i przygotowano pomieszczenia dla rannych. Załadowano też kontenery z wyposażeniem dla wojska. Kapitanem statku pozostał jej cywilny kapitan Dennis Scott-Masson, statek pozostał też w pokojowym białym malowaniu[5].
8 kwietnia rozpoczęto załadunek wojska i 9 kwietnia „Canberra” wyszła z portu, wioząc około 2000 żołnierzy z 40. i 42. batalionów 3. Brygady Royal Marines i 3. batalionu Pułku Spadochronowego[5]. 21 maja statek zakotwiczył w Zatoce San Carlos na Falklandzie Wschodnim. Uniknął w kolejnych dniach ataków lotnictwa argentyńskiego (według relacji pilotów, „Canberra” nie była atakowana, gdyż była brana za statek szpitalny)[5]. 28 maja na Georgii Południowej „Canberra” przejęła dodatkowe 3 tysiące żołnierzy z „Queen Elisabeth 2”, która miała trzymać się w większej odległości od rejonu walk. Żołnierzy wyokrętowano w San Carlos 2 czerwca[5].
Po kapitulacji sił argentyńskich, w dniach 16-19 czerwca „Canberra” przewiozła 4167 argentyńskich jeńców z Falklandów do Puerto Madryn, a 25 czerwca, po zabraniu na pokład 2489 żołnierzy brytyjskich, wyruszyła w drogę powrotną do kraju[5]. Do Southampton statek powrócił 11 lipca, owacyjnie witany. Kapitan Dennis Scott-Masson został później odznaczony komandorią Orderu Imperium Brytyjskiego (CBE). Służba wojskowa statku trwała 94 dni, w tym czasie przepłynął 25 245 mil morskich[5].
Ponownie jako wycieczkowiec
edytujDo 11 września 1982 roku statek remontowano i przystosowywano do poprzedniej funkcji statku wycieczkowego. Operowała głównie na Morzu Śródziemnym i Morzu Karaibskim, ale także na wodach australijskich, przy tym służba wojenna „Canberry” przysporzyła jej dodatkowo przez pewien czas popularności[5]. W 1984 i 1986 roku statek przeszedł remonty w Bremerhaven. W styczniu 1987 roku statek uratował załogę tonącego jachtu u wybrzeży Meksyku[5]. W roku 1991 statek zmienił właściciela na firmę leasingową Abbey National Leasing, lecz pozostawał w czarterze P&O Cruises[3]. W czerwcu 1994 roku „Canberra” uczestniczyła w obchodach 50-lecia lądowania w Normandii[3].
W latach 90. XX wieku „Canberra” stała się wyeksploatowana i nieekonomiczna (wysokie zużycie paliwa w porównaniu z nowymi statkami). Jeszcze w 1992 roku dokonano modernizacji (kosztem 19 milionów dolarów), lecz w 1996 roku podjęto decyzję o zakończeniu jej eksploatacji[3].
Ostatni rejs pasażerski zakończył się w Southampton 30 września 1997 roku[3]. Podczas pożegnania statku m.in. przeleciał nad nim symbolicznie bombowiec Canberra[3]. Statek sprzedano wkrótce potem na złom do Pakistanu. 31 października 1997 roku „Canberrę” osadzono na plaży koło Karaczi i w ciągu roku pocięto[3].
Opis
edytujGłównym projektantem „Canberry” był inż. John West, on też zaprojektował sylwetkę statku. Architektura i sylwetka „Canberry” były uważane za eleganckie i zgrabne, zawierające nowatorskie rozwiązania (przy tym, jest uznawana za dużo ładniejszą od „Oriany”)[6]. Kadłub miał mocno wychyloną w przód dziobnicę, gruszkę dziobową i nawisającą rufę. Charakterystyczne były wzdłużne załamania poszycia burt w części dziobowej, podobne do stosowanych na brytyjskich krążownikach[6]. Długa nadbudowa na kadłubie w przedniej części była schodkowa, opływowa, zaokrąglona w widoku z góry (mieściły się tam m.in. przeszklone salony widokowe), w tylnej części schodziła schodkowo odkrytymi pokładami do samej rufy. Na nadbudowie, w jej przedniej części umieszczona była opływowa w formie nadbudówka, mieszcząca część pomieszczeń załogi i mostek. Na niej znajdował się pojedynczy blokowy maszt. Para cienkich kominów, stojących obok siebie i połączonych poprzeczką, umieszczona była w rufowej części nadbudowy (przypominała kominy wielkich zbiornikowców)[6]. Charakterystycznym nowatorskim elementem architektury były wnęki na szereg łodzi ratunkowych w dolnej części nadbudowy (11 łodzi ratunkowych i 1 robocza po każdej z burt – na wysokości pokładów spacerowego i B)[6].
Jednostka miała stalowy, spawany kadłub, a większą część nadbudowy i nadbudówki wykonano ze stopów aluminium. Z 14 pokładów, 10 było dostępnych całkowicie lub częściowo dla pasażerów[6]. Najwyżej, na dachu nadbudowy znajdował się pokład słoneczny (Sun Deck), ze studnią basenu I klasy w środkowej części i tarasem widokowym z przodu. Pod nim znajdował się pokład rekreacyjny (Games Deck), z przeszkloną werandą widokową, odkrytym stadionem, salami gier i sportów, klubem z salą taneczną, basenem I klasy, kinem, bawialniami i odkrytym basenem klasy turystycznej na rufie[6][7]. Poniżej znajdowały się pokłady A i B, mieszczące głównie kabiny pasażerskie. Na rufie pokładu B mieścił się drugi niższy odkryty basen klasy turystycznej. Najniższym pokładem nadbudowy był pokład spacerowy (Promenade Deck), łączący się z niedostępnym dla pasażerów pokładem dziobowym. Mieściły się tam m.in. bary, sklepy, czytelnia i salon fryzjerski. Na niższych pokładach w kadłubie mieściły się m.in. kabiny pasażerskie i restauracje klasy I i turystycznej[6][7].
W części dziobowej statku znajdowały się trzy ładownie o łącznej objętości 4200 m³, przeznaczone m.in. na samochody[6]. Osobno znajdowały się pomieszczenia bagażowe klasy I i turystycznej. Ładownia nr 1 była dostępna przez luk w pokładzie dziobowym, obsługiwana przez dwa 3-tonowe dźwigi, a znajdujące się za nią ładownie 2 i 3 – przez luki w burtach[7]. Załoga statku miała kryty basen na dziobie[6].
Siłownia
edytuj„Canberra” miała nieczęsto spotykany na statkach pasażerskich napęd turboparowy z przekładnią elektryczną (turboelektryczny), będąc zarazem ostatnim liniowcem z takim napędem, a przy tym ostatnim dużym statkiem pasażerskim z siłownią na rufie[6]. Kotłownia znajdowała się na rufie, na wysokości kominów, a maszynownia bezpośrednio przed nią. Trzy wysokociśnieniowe wodnorurkowe kotły typy Foster-Wheeler ESD wytwarzały parę o ciśnieniu 54 kg/cm² (53 bar), z wydajnością po 118 t na godzinę, która napędzała dwa turbogeneratory prądu przemiennego, o łącznej mocy 64 400 kW[6]. Każda z dwóch czterołopatowych śrub była obracana przez pojedynczy trójfazowy, synchroniczny, chłodzony powietrzem silnik elektryczny British Thompson Houston, o łącznej mocy obu silników 85 000 KM (63 000 kW)[6].
Oprócz napędu głównego, zainstalowany był kocioł pomocniczy o wydajności 22,7 t pary na godzinę, oraz 4 turbogeneratory dostarczające energię elektryczną o łącznej mocy 6000 kW. Statek miał pojedynczy ster płetwowy, a na dziobie dwa stery strumieniowe[6].
Podczas prób nowy statek osiągnął prędkość 29,27 węzła. Początkowo prędkość eksploatacyjna wynosiła do 27,5 węzła. Po roku 1974 nie wykorzystywano dla oszczędności całej mocy i prędkość eksploatacyjną zmniejszono do 23,5 w[6].
Wymiary i pojemność
edytujDługość całkowita statku wynosiła 249,3 m (niektóre źródła podają 249,41 lub 249,49), długość między pionami 225,56 m, szerokość 31,25 m (lub 30,65 m), zanurzenie od 9,84 do 9,99 m (według niektórych danych, do 10,8 m)[6].
Początkowo pojemność brutto (BRT) wynosiła 45 270 ton rejestrowych, pojemność netto (NRT) 23 672 ton rejestrowych, zaś nośność (DWT) 9910 ton. Po modernizacji w 1962 roku pojemność wynosiła 45 733 BRT, a w 1968 roku – 44 807 BRT i 24 021 NRT. Po ostatniej modernizacji w roku 1992 pojemność brutto (GT) wynosiła 49 073, netto (NT) 25 190, nośność (DWT) 8775[6].
Początkowo na „Canberze” było 786 kabin dla pasażerów, mogących pomieścić, według różnych źródeł, 2212, 2238 lub 2272 pasażerów w dwóch klasach (548 w klasie I i 1690 w klasie II, przy ogólnej liczbie 2238)[6]. Załogę stanowiło wówczas 938 lub 960 osób różnych narodowości, w tym 194 osoby zatrudnione w kuchni.
Jako statek wycieczkowy, „Canberra” mogła zabrać 1641 lub 1737 pasażerów (w jednej klasie), zaś załoga liczyła 795-860 osób[6].
Przypisy
edytuj- ↑ a b c Jarosz 2013 ↓, s. 70
- ↑ Jarosz 2013 ↓, s. 71.
- ↑ a b c d e f g h Jarosz 2013 ↓, s. 76
- ↑ a b c d e f g Jarosz 2013 ↓, s. 72-73
- ↑ a b c d e f g h i j Jarosz 2013 ↓, s. 74-75
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Jarosz 2013 ↓, s. 78-80
- ↑ a b c Na podstawie planów statku [1], [2] w serwisie ssCanberra.com
Bibliografia
edytujLinki zewnętrzne
edytuj- ssCanberra.com Strona poświęcona statkowi. sscanberra.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-03)]. (ang.).