Szuruppak
Szuruppak – starożytne miasto w Sumerze; obecnie stanowisko archeologiczne Fara w prowincji Al-Kadisijja w Iraku.
![]() | |
Państwo | |
---|---|
Położenie na mapie Iraku ![]() | |
![]() |
Stanowisko
edytujSzuruppak/Fara zlokalizowane jest mniej więcej w połowie odległości pomiędzy Bagdadem a Zatoką Perską, nad dawnym, obecnie wyschniętym korytem Eufratu. Stanowisko to zajmuje powierzchnię ok. 220 ha. Znajduje się na nim jeden, dużych rozmiarów tell. Jego wysokość nie przekracza 10 metrów w najwyższym punkcie.
Szuruppak „przedpotopowe”
edytujLiteratura mezopotamska umieszcza początki Szuruppak w legendarnym okresie przed potopem. Według Sumeryjskiego mitu o potopie miasto to założyć miał sam bóg Enki i przeznaczyć je na siedzibę bogini Sud (Ninlil)[1]. W Sumeryjskiej liście królów Szuruppak występuje jako siedziba jednej z „przedpotopowych” dynastii królewskich, której jedynym przedstawicielem miał być panujący przez 18600 lat władca o imieniu Ubar-Tutu[2]. Szuruppak jest też miastem rodzinnym Utnapisztima, bohatera opowieści o potopie z babilońskiego Eposu o Gilgameszu[3].
Szuruppak historyczne
edytujPrace wykopaliskowe wskazują, iż zasiedlenie stanowiska Fara nastąpiło na przełomie IV/III tys. p.n.e. - u podstawy tella odkryto grubą na dwa metry warstwę pochodzącą z okresu Dżemdet Nasr (ok. 3100-2900 p.n.e.)[4]. W okresie wczesnodynastycznym (ok. 2900-2300 p.n.e.) znajdowało się tu już duże miasto, którego apogeum rozwoju przypadło na okres wczesnodynastyczny I (ED I). Wydaje się, iż upadek znaczenia miasta nastąpił pod koniec okresu wczesnodynastycznego. Świadczyć o tym może brak dynastii z tego miasta wśród dynastii z okresu ED III występujących w Sumeryjskiej liście królów. W okresie panowania III dynastii z Ur (2112-2004 p.n.e.) Szuruppak było jeszcze stolicą jednej z 18 prowincji podległych władzy królów miasta Ur. Śladów późniejszego zasiedlenia odkrytych zostało niewiele. Najprawdopodobniej do upadku miasta przyczyniła się zmiana biegu Eufratu.
Prace wykopaliskowe
edytujPierwszymi Europejczykami prowadzącymi badania stanowiska Fara byli William Loftus (1850), William Hayes Ward (1885) i Hermann V. Hilprecht (1900). Poważniejsze, trwające przez 9 miesięcy wykopaliska rozpoczęli tu w czerwcu 1902 roku Robert Koldewey i Friedrich Delitzsch z Niemieckiego Towarzystwa Orientalnego (Deutsche Orient-Gesellschaft). Odkrycie przez nich na powierzchni tella glinianego stożka z inskrypcją „Halady, ensi Szuruppak, syna Dady, ensi Szuruppak”, pozwoliło im na identyfikację stanowiska ze starożytnym miastem Szuruppak[4]. Pod kierunkiem obu Niemców ponad dwustu robotników dokonało 21 wykopów na terenie tella. W wyniku prowadzonych prac udało się odkryć i zabezpieczyć ponad 2500 zabytków. Wśród nich było ok. 800 tabliczek glinianych pokrytych wczesnym pismem klinowym, ok. 1300 odcisków pieczęci cylindrycznych i ok. 200 dekorowanych naczyń. Tabliczki, pochodzące w większości z okresu ED III, zawierały teksty o charakterze administracyjnym i ekonomicznym. Odkryte pieczęcie cylindryczne, datowane na okres ED I-III, odegrały dużą rolę przy badaniach wczesnodynastycznej gliptyki. Kolejne wykopaliska na stanowisku prowadził w 1931 roku (przez 3 miesiące) Erich Schmidt z ramienia University of Pennsylvania. Jeden z jego wykopów sondażowych wykazał obecność grubej na 2 metry warstwy z okresu Dżemdet Nasr, po której nastąpiła tzw. „warstwa powodziowa”, a po niej 6-metrowa warstwa z okresu ED I-II. Późniejsze warstwy uległy w dużej mierze erozji. Dodatkowo Schmidt oczyścił dwa z wielu rozsianych po stanowisku masywnych wczesnodynastycznych spichlerzy. Pomiędzy 1968 a 1982 rokiem Harriet P. Martin z University of Chicago przebadała ponownie wszystkie znaleziska i zapiski z poprzednich wykopalisk, a także przeprowadziła badania powierzchniowe na stanowisku. Pozwoliło jej to odnaleźć miejsca znalezienia wielu zabytków z wykopalisk Niemieckiego Towarzystwa Orientalnego i umieścić je w odpowiednich kontekstach archeologicznych.
Przypisy
edytuj- ↑ Krystyna Szarzyńska, Mity sumeryjskie, Wydawnictwo AGADE, Warszawa 2000, s. 138.
- ↑ Piotr Michalowski, Sumerian King List, [w:] Mark Chavalas (edytor), The Ancient Near East - Historical Sources in Translation, Blackwell Publishing, Carlton 2006, s. 82.
- ↑ Maureen Kovacs, The Epic of Gilgamesh, Stanford University Press, Stanford 1989, s.98 (tabliczka XI)
- ↑ a b hasło Fara, w: Eric M. Meyers (wyd.), The Oxford..., s. 302.
Bibliografia
edytuj- Harriet P. Martin, hasło Fara, w: Eric M. Meyers (wyd.), The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East, vol. II, Oxford University Press, New York - Oxford 1997, s. 301-303.
Literatura (wybór)
edytuj- Anton Deimel, „Die Inschriften von Fara”, t. 1; „Liste der archaischen Keilschriftzeichen”, t. 2; „Schultexte aus Fara”, t. 3; Wirtschaftstexte aus Fara, Wissenschaftliche Veroffendichungen Deutsch Orient-Gesellschaft 40, 43, 45. Leipzig 1922-1925.
- Ernst Heinrich i Walter Andrae, „Fara: Ergebnisse der Ausgrabungen der Deutschen Orient-Gesellschaft in Fara und Abu Hatab 1902/3”, Berlin 1931.
- Raymond R. Jestin, „Tablettes sumeriennes de Šuruppak conservees au Musee d'Istanbul”, Memoires de l’Institut Francais d’Archeologie d'Istanbul 3, Paris 1937.
- Raymond R. Jestin, „Nouvelles tablettes sumeriennes de Šuruppak au Musee d'Istanbul”, Bibliotheque Archeologique et Historique de l'lnstitut Francais d’Archeologie d'Istanbul 2, Paris 1957.
- Samuel Noah Kramer, „New Tablets from Fara”, „Journal of the American Oriental Society” 52 (1932), s. 110-132.
- Harriet P. Martin, „Settlement Patterns at Shuruppak”, „Iraq” 45 (1983), s. 24-31.
- Harriet P. Martin, „Fara: A Reconstruction of the Ancient City of Shuruppak”, Birmingham 1988.
- Erich F. Schmidt, „Excavations at Fara, 1931”, „University of Pennsylvania Museum Journal” 22 (1931), s. 193-235.