Wanda Czełkowska
Wanda Czełkowska (ur. 18[1] listopada 1930 w Brześciu nad Bugiem, zm. 17 czerwca 2021[2][3][4] w Warszawie) – polska rzeźbiarka[5].
Data i miejsce urodzenia |
18 lub 28 listopada 1930 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
17 czerwca 2021 (90 lat) |
Alma Mater | |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
Stół (1968–1971), Ściana (1975–1976) |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Chopin%27s_Piano%2C_fountain-memorial_of_Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Chopin%2C_1949_design._Maria_Jarema%2C_2006_realis._Wanda_Cze%C5%82kowska%2C_Planty_Garden%2C_Franciszka%C5%84ska_street%2C_Old_Town%2C_Krakow%2C_Poland.jpg/240px-thumbnail.jpg)
Życiorys
edytujWanda Czełkowska dzieciństwo i młodość spędziła w Wilnie. Początkowo planowała podjęcie studiów w zakresie matematyki. W klasie maturalnej poznała Xawerego Dunikowskiego, co zadecydowało o jej wyborze dalszego kształcenia. W latach 1949–1954 studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, dyplom zrealizowała w pracowni prof. Jerzego Bandury. Początkowo studiowała malarstwo, jednak już w drugim semestrze pierwszego roku pod wpływem zachęty Jerzego Bandury wybrała rzeźbę. Już w czasie studiów wypracowała swój oryginalny styl rzeźbiarski. Jej pierwsze prace rzeźbiarskie były figuratywne, z czasem zaczęła podążać w kierunku konceptualizmu[potrzebny przypis].
W latach 1969–1981[6] była związana z II Grupy Krakowskiej[7], jednak nie brała czynnego udziału w aktywnościach grupy. Uczestniczyła w wielu wystawach w Polsce i za granicą, m.in. w Norwegii (Wystawa Rzeźby Rzeźbiarzy z Krakowa w 1958), Holandii (Wystawa Rzeźby Współczesnej w 1964), Francji (III Międzynarodowym Biennale de Paris 1963), Wielkiej Brytanii (Międzynarodowy Festiwal w Edynburgu w 1972)[8].
W marcu 1990 Galeria Zderzak w Krakowie zorganizowała dwie wystawy pod różnymi adresami. Pierwsza Elegia (8–11 marca& 1990, ul. Zagrody 23) prezentowała prace z lat 80. i z 1990 r.[9] Druga Przypomnienie po latach (12–20 marca 1990, ul. Grodzka 15), prezentowała prace z lat 1958–1957[10]. Kolejna tak duża indywidualna wystawa pt. Wanda Czełkowska. Retrospekcja[11] miała miejsce w Muzeum Rzeźby w Królikarni, Oddziale Muzeum Narodowego w Warszawie dopiero 26 lat później, na przełomie 2016 i 2017[12]. W 2010 wzięła udział w wystawie Państwo Dydony w PGS w Sopocie (kuratorka Dorota Grubba)[13], a 2 października 2006 na Plantach w Krakowie został odsłonięty pomnik – fontanna Fortepian Chopina, który Czełkowska wykonała na podstawie projektu Marii Jaremy z 1949[14][15].
Przez ponad 50 lat była mieszkanką Krakowa. Mieszkała przy ul. Karmelickiej w mieszkaniu, które zostawił jej Xawery Dunikowski[16]. W 2001 przeniosła się do Warszawy[17]. W 2011 artystka zajęła poprzemysłową przestrzeń (dawny warsztat tirów) na warszawskim Mokotowie, niedaleko Królikarni[16].
W 2011 szczecińska Fundacja Ars & Bonum postanowiła objąć rzeźbiarkę opieką stałą, zajmując się dokumentacją twórczości oraz wspierając w utrzymaniu przestrzeni pracowni-galerii[18]. Opieka fundacji trwała przez 6 lat.
W 2013 rzeźbiarką zainteresowała się Ewa Opałka, która stała się współkuratorką z Agnieszką Tarasiuk jej monograficznej wystawy w Królikarni, a także autorką będącej w przygotowaniu książki Eliminacje. Rozmowy z Wandą Czełkowską – wywiadu rzeki[17]. Opałka jest również inicjatorką powołanej w 2016 Fundacji Introspekcja Na Rzecz Badania i Prezentacji Twórczości Wandy Czełkowskiej[19][20].
Rzeźbiarka zaprezentowała w 2016 na wystawie w nowojorskiej galerii Broadway 1602 jedną rzeźbę i dwa rysunki. Krytyk witryny „Artspace” Andrew M. Goldstein uznał te prace za jedne z dziesięciu najlepszych prac Frieze New York 2016[21].
W 2018 Wanda Czełkowska była obok Rosemarie Castoro i Lydii Okumury jedną z trzech rzeźbiarek-minimalistek prezentowanych na wystawie Land of Lads. Land of Lashes w galerii Thaddaeus Ropac na londyńskim Mayfair (kuratorka: Anke Kempkes we współpracy z Fundacją Introspekcja na Rzecz Badania i Prezentacji Twórczości Wandy Czełkowskiej)[22][23].
Jej pracownię przy ul. Magazynowej 14 na warszawskim Mokotowie uznano w 2019 r. za Warszawską Historyczną Pracownię Artystyczną[24][25][25].
W 2019 brała udział w wystawie Wanda Czełkowska & Paul Czerlitzky w Galerii Piktogram w Warszawie[26]. Galeria Q Contemporary z Budapesztu prezentowała jej prace na londyńskiej wystawie Under the Radar: Contemporary Masters from Central & Eastern Europe podczas Frieze[27].
Na wystawie zbiorowej Kradzieże i zniszczenia w białostockiej Galerii Arsenał w 2020 została zaprezentowana jej rzeźba Głowa z 1968 r. (edycja I/3)[28].
Wanda Czełkowska zmarła w godzinach wieczornych 17 czerwca 2021 w wieku 90 lat[3][4][29], została pochowana na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[30].
W 2023 roku (15 lipca-26 listopada) w Muzeum Susch w Susch w Szwajcarii odbyła się wystawa monograficzna Wanda Czełkowska. Art Is Not Rest. Kuratorką tej wystawy była Matylda Taszycka, kuratorką pomocniczą - Antonina Gugała. Wystawie towarzyszyło wydawnictwo książkowe o tym samym tytule. [31] [32]
Prace w kolekcjach
edytuj- Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego (rzeźba Głowa)[33]
- Muzeum Narodowe w Krakowie – prace: Stół (1968–1971), Ściana (1975–1976), Głowa (1962), Pomnik (1963), Pomnik (1964), Głowa (1973), Głowa będąca częścią kompozycji przestrzennej „Stół”, Gracze[34]
- Muzeum Śląskie (praca Głowa)[17]
- Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku (rzeźba Portret imaginacyjny I, 1960)[35]
- Muzeum Zamoyskich w Kozłówce (rzeźba Mama)[36]
- Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie - obraz Bez tytułu (1993)[37]
Przypisy
edytuj- ↑ Według dokumentów data urodzenia to 18 listopada, natomiast artystka twierdzi, że właściwa data to 28 listopada.
- ↑ Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku , Facebook [online], www.facebook.com [dostęp 2021-06-19] .
- ↑ a b Zmarła Wanda Czełkowska, rzeźbiarka związana z II Grupą Krakowską [online], SZUM, 19 czerwca 2021 [dostęp 2021-06-20] (pol.).
- ↑ a b W wieku 91 lat zmarła wybitna artystka – Wanda Czełkowska – Magiczny Kraków [online], www.krakow.pl [dostęp 2021-06-21] .
- ↑ Wanda Czełkowska | DESA Unicum [online], desa.pl [dostęp 2020-06-28] .
- ↑ „Wanda Czełkowska. Retrospekcja” w Królikarni [online], SZUM, 16 grudnia 2016 [dostęp 2020-06-29] (pol.).
- ↑ Warszawa: rzeźby Wandy Czełkowskiej na wystawie w Królikarni [online], dzieje.pl [dostęp 2020-06-28] (pol.).
- ↑ Wanda Czełkowska w Królikarni: retrospekcja, po elipsie – Magazyn O.pl [online], O.pl Polski Portal Kultury [dostęp 2020-06-29] (pol.).
- ↑ Jan Michalski , Elegia. Wanda Czełkowska [online], zderzak.pl [dostęp 2020-06-30] .
- ↑ Jan Michalski , PRZYPOMNIENIE PO LATACH. Wanda Czełkowska [online], zderzak.pl [dostęp 2020-06-29] .
- ↑ Wystawy czasowe / Królikarnia [online], www.krolikarnia.mnw.art.pl [dostęp 2020-06-29] .
- ↑ Wanda Czełkowska. Retrospekcja [online], Culture.pl [dostęp 2020-06-29] (pol.).
- ↑ Wydarzenia – „Państwo Dydony” – wystawa polskiej rzeźby współczesnej – Kulturalna Warszawa [online], Kulturalna Warszawa [dostęp 2020-06-29] (pol.).
- ↑ Fontanna Fortepian Chopina, fontanny.pomp.pl [online], fontanny.pomp.pl [dostęp 2020-06-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-30] .
- ↑ Fontanna Fryderyka Chopina, Kraków – zdjęcia [online], krakow.fotopolska.eu [dostęp 2020-06-29] .
- ↑ a b Wyborcza.pl [online], www.wysokieobcasy.pl [dostęp 2020-06-29] .
- ↑ a b c „Retrospekcja” Wandy Czełkowskiej – nowa wystawa w Królikarni [online], cojestgrane24.wyborcza.pl [dostęp 2020-06-29] (pol.).
- ↑ Ars Et Bonum [online], www.arsetbonum.pl [dostęp 2020-06-29] .
- ↑ Fundacja Introspekcja na Rzecz Badania i Prezentacji Twórczości Wandy Czełkowskiej [online], e-isbn.pl [dostęp 2020-06-29] .
- ↑ FUNDACJA INTROSPEKCJA NA RZECZ BADANIA I PREZENTACJI TWÓRCZOŚCI WANDY CZEŁKOWSKIEJ | Rejestr.io [online], rejestr.io [dostęp 2020-06-29] .
- ↑ Andrew M. Goldstein , 10 of the Best Artworks at Frieze New York 2016 [online], www.artspace.com, 5 maja 2016 [dostęp 2020-11-24] .
- ↑ Rosemarie Castoro, Lydia Okumura and Wanda Czelkowska in, Ideelart [online], IdeelArt.com [dostęp 2020-06-30] (ang.).
- ↑ Wallpaper* Magazine , The trio of pioneering female artists who took on minimalism in the 1960s and 70s [online], Wallpaper*, 2 lipca 2018 [dostęp 2020-06-30] .
- ↑ Uchwała nr XXX Zespołu ds. Warszawskich Historycznych Pracowni Artystycznych, 4 grudnia 2018 .
- ↑ a b Lista Warszawskich Pracowni Historycznych [online], zabytki.um.warszawa.pl, 15 listopada 2020 [dostęp 2020-11-24] .
- ↑ Wanda Czełkowska and Paul Czerlitzki at Piktogram – Art Viewer [online] [dostęp 2020-11-23] (ang.).
- ↑ Under the Radar: Contemporary Masters from Central & Eastern Europe | | Galleries | Frieze [online], www.frieze.com [dostęp 2020-11-23] .
- ↑ KRADZIEŻE I ZNISZCZENIA [online], galeria-arsenal.pl [dostęp 2020-11-23] (pol.).
- ↑ Odeszła Wanda Czełkowska, Wyborcza.pl [online], www.wysokieobcasy.pl [dostęp 2021-06-20] .
- ↑ nekrolog, Gazeta Wyborcza 3 lipca 2021.
- ↑ Muzeum Susch - Wanda Czełkowska: Art is not Rest - Past - Exposiziuns Temporaras [online], www.muzeumsusch.ch [dostęp 2024-01-05] .
- ↑ Michał Borowik , Rzeźbiarka Wanda Czełkowska wreszcie doczeka się godnej retrospektywy [online], Vogue Polska, 5 sierpnia 2023 [dostęp 2024-01-16] (pol.).
- ↑ Głowa [online], Cyfrowe Muzeum Narodowe w Warszawie [dostęp 2020-06-29] .
- ↑ Muzeum Narodowe w Krakowie – zbiory cyfrowe [online], zbiory.mnk.pl [dostęp 2020-06-29] .
- ↑ Artyści w kolekcji – Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku [online], www.rzezba-oronsko.pl [dostęp 2020-06-29] (pol.).
- ↑ Wanda Czełkowska. Retrospekcja, książka towarzyszy wystawie, Warszawa 2015, s. 96 .
- ↑ Kolekcja - Wanda Czełkowska - Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie [online], artmuseum.pl [dostęp 2024-01-08] (pol.).
Bibliografia
edytuj- Dorota Grubba: Rzeźby koniecznością życiową jak powietrze, woda i ogień... Wanda Czełkowska, Ludmiła Stehnova, Maria Pinińska-Bereś około 1960 r. [w:] Jestem artystką we wszystkim, co niepotrzebne. Kobiety i sztuka około 1960. Warszawa: 2010, s. 90.
- Dorota Grubba-Thiede. Wanda Czełkowska, Tadeusz Sieklucki w poszukiwaniu nowoczesności. „Pamiętnik Sztuk Pięknych/ Fine Arts Diary”. 2015/9, Vol 9 (2015), s. 159–178, 1990-03-21.
- Dorota Jarecka. Przeciw pomnikom. „Gazeta Wyborcza”, 1990-03-21. Kraków.
- Jan Michalski, Rzeźby, idee Czełkowskiej, Galeria „Zderzak”, Kraków 1990.
- Wanda Czełkowska. Retrospekcja. Książka towarzysząca wystawie. Warszawa: Muzeum Narodowe w Warszawie, 2015, s. 140. ISBN 978-83-7100-404-9.
- Wanda Czełkowska. Art Is Not Rest. Mediolan, Skira, 2023. ISBN 978-88-572-4995-7
Linki zewnętrzne
edytuj- Wanda Czełkowska. Przewodnik po sztuce.
- Wanda Czełkowska. O artyście.. Desa Unicum.
- Wanda Czełkowska. Retrospekcja. Warszawa: Muzeum Narodowe, 2017, s. 137. ISBN 978-83-7100-404-9.
- Rozmowa z Wandą Czełkowską na zakończenie wystawy „Wanda Czełkowska. Retrospekcja”. [dostęp 2020-06-29].
- Natalia Malek: GŁOWA, ROTUNDA, KOT. dwutygodnik.com. [dostęp 2020-06-29].
- Ewa Opałka: „Wanda Czełkowska. Retrospekcja” w Królikarni. magazynszum.pl. [dostęp 2020-06-29].
- Warszawa: rzeźby Wandy Czełkowskiej na wystawie w Królikarni. dzieje.pl.
- Lena Wicherkiewicz: Wanda Czełkowska w Królikarni: retrospekcja, po elipsie. magazyn.o.pl. [dostęp 2020-06-29].
- Magdalena Dubrowska: „Retrospekcja” Wandy Czełkowskiej – nowa wystawa w Królikarni. [dostęp 2020-06-29].
- Minimalna, konceptualna, materialna – fenomen rzeźby Wandy Czełkowskiej. mowianamiescie.pl.
- Aleksandra Zbroja: Kiedyś miała dom, dziś ma pracownię rzeźbiarską w dawnym warsztacie dla tirów. wysokieobcasy.pl. [dostęp 2020-06-29].
- Wanda Czełkowska – Fundacja Introspekcja. Fanpage Facebook.
- Widea z wystąpień: Wanda Czełkowska. Retrospekcja – konferencja. YouTube.
- Wanda Czełkowska and Paul Czerlitzki at Piktogram.
- Yulia Krivich: STUDIO ARTYSTY: Wanda Czełkowska. magazynszum.pl. [dostęp 2020-06-29].
- Głowa po coś z nami jest. Z Wandą Czełkowską rozmawia Jacek Górecki [1], designalive.pl. [dostęp 2024-01-23]
- The Best Exhibitions to Visit in Europe 2023 [2], frieze.com. [dostęp 2024-01-23]
- Phoebe Blatton: Wanda Czełkowska: About and Inside the Head [3], artreview.com. [dostęp 2024-01-23]
- Wanda Modzelewska: Sztuka niedająca wytchnienia [4], architecturaldigest.pl.[dostęp 2024-01-23]
- Dominika Soćko: Wanda Czełkowska – wielka artystka zapomniana przez świat. W Muzeum Susch odbywa się właśnie pierwsza zagraniczna retrospektywa jej prac [5], zwierciadlo.pl. [dostęp 2024-01-23]
- Piotr Policht: Głowy do wycierania. „Art is not Rest” Wandy Czełkowskiej w Muzeum Susch [6], magzynszum.pl. [dostęp 2024-01-23]
- "Sztuka nie jest odpoczynkiem". Pierwsza międzynarodowa retrospektywa Wandy Czełkowskiej [7], label-magazine.com. [dostęp 2024-01-23]
- Monika Kuc: Nowa wystawa w szwajcarskiej galerii sztuki Grażyny Kulczyk [8], rp.pl. [dostęp 2024-01-23]
- Ona Winogrodzka opiekun Historycznej Pracowni Artystycznej Wandy Czełkowskiej [9], tvp.pl. [dostęp 2024-01-23]