زمین
![]() 1972 وچ اپولو 17 قمری مشن دے دورا لی گئی زمین دی بلیو ماربل دی تصویر | |||||||||||||||||
محوری خصوصیات | |||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
مفروضہ وقت J2000 [n ۱] | |||||||||||||||||
اوج شمسی | |||||||||||||||||
حضیض شمسی | |||||||||||||||||
انحراف | ۰.0167086[۱] | ||||||||||||||||
اوسط گردشی رفتار | |||||||||||||||||
۳۵۸.617° | |||||||||||||||||
میلانیت |
| ||||||||||||||||
−۱۱.26064°[۳] to J2000 ecliptic | |||||||||||||||||
۱۱۴.20783°[۳] | |||||||||||||||||
قدرتی سیارچہ |
| ||||||||||||||||
طبیعی خصوصیات | |||||||||||||||||
اوسط رداس | ۶٬۳۷۱٫۰ کلومیٹر (۲۰٬۹۰۲٬۲۰۰ فٹ)[۶] | ||||||||||||||||
خط استوائی رداس | ۶٬۳۷۸٫۱ کلومیٹر (۲۰٬۹۲۶٬۰۰۰ فٹ)[۷][۸] | ||||||||||||||||
قطبی رداس | ۶٬۳۵۶٫۸ کلومیٹر (۲۰٬۸۵۶٬۰۰۰ فٹ)[۹] | ||||||||||||||||
چپٹا پن | ۰.0033528[۱۰] 1/298.257222101 ( ETRS89 ) | ||||||||||||||||
محیط |
| ||||||||||||||||
حجم | ۱.08321×10۱۲ km3 (۲.59876×10۱۱ cu mi)[۳] | ||||||||||||||||
کمیت | ۵.97237×10۲۴ kg (۱.31668×10۲۵ lb)[۱۵] (۳.0×10−۶ solar mass) | ||||||||||||||||
اوسط کثافت | ۵٫۵۱۴ گرام/سینٹی میٹر3 (۰٫۱۹۹۲ lb/cu in)[۳] | ||||||||||||||||
۹٫۸۰۷ m/s2 (۳۲٫۱۸ فٹ/سیکنڈ2)[۱۶] (۱ g) | |||||||||||||||||
0.3307[۱۷] | |||||||||||||||||
۱۱٫۱۸۶ کلو میٹر/سیکنڈ (۶٫۹۵۱ میل/سیکنڈ)[۳] | |||||||||||||||||
فلکی محوری گردش | |||||||||||||||||
استوائی گردشی_رفتار | ۱٬۶۷۴٫۴ کلومیٹر/گھنٹہ (۱٬۰۴۰٫۴ میل فی گھنٹہ)[۱۹] | ||||||||||||||||
23.4392811°[۲] | |||||||||||||||||
Albedo | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
فضا | |||||||||||||||||
سطحی ہوا کا دباؤ | ۱۰۱.325 kPa (at MSL) | ||||||||||||||||
Composition by volume |
|
زمین سورجی پربندھ دا پنجواں وڈا پاندھی اے۔ تے سورج توں پینڈے نال تیجے نمبر تے ہیگا اے۔ اینوں نیلا پاندھی وی آکھیا جاندا اے۔
زمین نظام شمسی دا اوہ واحد سیارہ اے جتھے اُتے زندگی موجود اے۔ پانی زمین دی سانچہ:کسر سطح نوں ڈھکے ہوئے اے۔ زمین دی بیرونی سطح پہاڑاں، ریت تے مٹی دی بنی ہوئی اے۔ پہاڑ زمین دی سطح دا توازن برقرار رکھنے دے لئی بہت ضروری نيں۔ جے زمین نوں خلا توں دیکھیا جائے تاں سانوں سفید رنگ دے وڈے وڈے نشان نظر آن گے۔ ایہ پانی توں بھرے بادل نيں جو زمین دی فضا وچ ہر وقت موجود رہندے نيں۔ پچھلے چند سالاں توں انہاں بادلاں دی تعداد وچ کمی آئی اے جس دا اثر زمین دی فضا نوں پيا اے۔ زمین دا صرف اک چاند اے۔ زمین دا شمالی نصف کرہ زیادہ آباد اے جدوں کہ جنوبی نصف کرہ وچ سمندراں دی تعداد زیادہ تے خشکی کم ہونے دی وجہ توں کم آبادی اے، اِس دے علاوہ تے کئی وجوہات نيں (جداں پچھلے دور وچ اُنہاں علاقےآں دا کم جاننا وغیرہ)۔ قطب شمالی تے قطب جنوبی اُتے چھ ماہ دا دن تے چھ ماہ دی رات رہندی اے۔ عام دن تے رات دا دورانیہ چوویہہ گھینٹے دا ہُندا اے۔
زمین سورجی پربندھ دا کلا پاندھی اے جتھے جندری دیاں نشانیاں موجود نیں - زمین دے 3/2 اتلے انگ نوں پانی نے کعیریا ہوئیا اے۔ زمین دی بارلی کھل پہاڑاں، ریت تے مٹی دی بنی ہوئی اے
زمین انسان ورگے کروڑاں جانداراں دا گھر اے۔ زمین 4.54 ارب ورے پیلاں بنی سی تے اک ارب وریاں دے اندر ایدے جندڑی ٹر پئی سی۔ زمین دے اتے جانداراں دی رین دی وجہ توں ایدے چ کی تبدیلیاں ہوئیاں نیں جیدے وچ سب توں وڈی اوزون اے جیڑی کے زمین دی مقناطیسی فیلڈ دے نال رل کے سورج دی خطرناک تابکاری نوں روکدی اے جس دی وجہ توں زمین تے جندڈی وس سکدی اے۔ زمین دی خاصیتاں تے سورج دی مناسب دوری دی وجہ توں جندڑی ایدے اتے وسدی اے تے گروواں دا خیال اے کے اگلے 50 کروڑ وریاں تک زمین جندڑی نوں سعارا دیندی رۓ گی۔
زمین دی بارلی کھل کئی سخت حصیاں چ وٹی ہوئی اے جیناں نوں ٹیکٹانک پلیٹاں آخدے نیں۔ اے پلیٹاں زمین اتے بوت ہولے ہولے ٹردیاں ریندیاں نیں اے لکھاں وریاں دے ویلے چ اے کم ہوندا اے۔ زمین دی کھل دا 71٪ نمکین پانی توں بنیا ہویا اے۔ اے خیال کیتا جاندا اے کے جندڑی پہلاں نمکین پانی چ وسدی سی تے بعد چ اے تھاں اتے آئی۔ پانی نوں جندڑی دے وسن واسطے وی ضروری سمجیا جاندا اے تے زمین توں علاوہ کوئی سیارہ پانی نوں پانی سار حالت چ رکھن واسطے فٹ نئیں لبیا۔ زمین دے پولاں اتے برف جمی ہوئی اے۔ اندروں دی زمین بوت گرم اے تے ایدے دو وڈے حصے نیں بارلا حصہ پانی سار حالت چ شدید گرم ہوندا اے تے ایدے توں مقناطیسی طاقت بنندی اے تے اندر دا حصہ ٹھوس لوۓ-نک کول دا بنیا ہوندا اے۔
زمین اپنی آپسی کچھ دی وجہ توں خلا چ دوجیاں شیواں دے اتے وی اثر پاندی اے تے ایدے اتے وی اثر پایا جاندا اے، خاص طور تے چند تے سورج۔ اس ویلے زمین اپنے ایکسس دے گرد 366.26 واری کمدی اے سورج گرد اک چکر لاندیاں ہوئیاں جیڑا کے 365.26 دناں یا اک ورے دے برابر اے۔ زمین دا اپنا ایکسس 23.4° ڈنگا اے اک پاسے جس دی وجہ توں اک ورے چ کئی موسم آندے جاندے نیں۔ زمین دے گرد صرف اک قدرتی شے کمدی اے: چند۔ اے 4.53 ارب وریاں پہلاں زمین گرد کمنا شروع ہو گیا سی تے اس دی وجہ توں سمندراں چ موجاں ہوندیاں نیں، ایکسس پکا ہوندا اے تے زمین دی کمن دی تیزی کٹدی اے۔ 3.8 ارب توں 4.1 ارب وریاں پہلاں زمین اتے کئی ٹٹدے تارے وجے جیناں زمین اتے کئی تبدیلیاں لائیاں۔
زمین دی معدنیات، بوٹے، جانور تے کئی دوجے وسائل انسان اپنی آبادی واسطے ورتدا اے۔ انسان 200 آزاد ریاستاں چ وٹیا ہویا اے تے اک دوجے دے نال سیاست، تجارت، سیر سپاٹے تے جنگاں دے نال تعلقات قائم کردا اے۔ انسانی تہزیب زمین اتے مختلف راۓ رکھدی اے، کج اینوں خدا منندے نیں، کئی اینوں گول نئیں سکدے تے کج اینوں کائنات دے درمیان خیال کردے نیں۔ نووے خیالات اے نیں کے زمین اک رلیا جلیا سسٹم اے جیدے چ تمام جاندار ضروری نیں تے انسان وی اسدا اک انگ اے۔
آبادی
سودھوزمین دی انسانی آبادی چھ ارب توں تجاوز کرچکی اے۔ تے انسان اس اُتے ہمہ وقت جنگاں وچ مصروف رہندے نيں۔
تریخ وار ترتیب
سودھو![]() |
نظام شمسی وچ پائے جانے والے قدیم ترین مواد دی تریخ ۴.5672±۰.0006 بلین سال قدیم اے۔[۲۴] آغاز وچ زمین پگھلی ہوئی حالت وچ سی لیکن وقت گزرنے دے نال زمین دی فضا وچ پانی جمع ہونا شروع ہوئے گیا تے اس دی سطح ٹھنڈی ہوئے کے اک قرش(crust) دی شکل اختیار کر گئی۔ اس دے کچھ عرصہ بعد ہی چاند دی تشکیل ہوئی۔ سائنسداناں دا خیال اے کہ مریخ دی جسامت دا اک جسم تھیا (Theia)، جس دی کمیت زمین دا دسواں حصہ سی، زمین توں ٹکرایا تے اس تصادم دے نتیجے وچ چاند دا وجود عمل وچ آیا۔ اس جسم دا کچھ حصہ زمین دے نال مدغم ہوئے گیا، کچھ حصہ وکھ ہوئے کے خلا وچ دور نکل گیا، تے کچھ وکھ ہونے والا حصہ زمین دی ثقلی گرفت وچ آگیا جس توں چاند دی تشکیل ہوئی۔
پگھلے ہوئے مادے توں گیسی اخراج تے آتش فشانی دے عمل توں زمین اُتے ابتدائی کرہ ہويا ظہور پذیر ہويا۔ آبی بخارات نے ٹھنڈا ہوئے کے مائع شکل اختیار کيتی تے اس طرح سمندراں دی تشکیل ہوئی۔ ہور پانی دمدار سیارےآں دے ٹکرانے توں زمین اُتے پہنچیا۔ اُچے درجہ حرارت اُتے ہونے والے کیمیائی عوامل توں اک (self replicating) سالمہ (molecule) تقریباً 4 ارب سال پہلے وجود وچ آیا، تے اس دے تقریباً 50 کروڑ سال دے بعد زمین اُتے موجود تمام حیات دا جد امجد پیدا ہويا۔
ضیائی تالیف دے ارتقاء دے بعد زمین اُتے موجود حیات سورج دی توانائی نوں براہ راست استعمال کرنے دے قابل ہوئے گئی۔ ضیائی تالیف توں پیدا ہونے والی آکسیجن فضاء وچ جمع ہونا شروع ہوئے گئی تے کرہ ہويا دے بالائی حصے وچ ایہی آکسیجن اوزون (ozone) وچ تبدیل ہونا شروع ہوئے گئی۔ چھوٹے خلیاں دے وڈے خلیاں وچ ادغام توں پیچیدہ خلیاں دی تشکیل ہوئی جنھاں (eukaryotes) کہیا جاندا اے۔ آہستہ آہستہ یک خلوی جانداراں دی بستیاں وڈی توں وڈی ہُندی گئياں، انہاں بستیاں وچ خلیاں دا اک دوسرے اُتے انحصار بڑھدا چلا گیا تے خلئی مختلف کماں دے لئی مخصوص ہُندے چلے گئے۔ اس طرح کثیر خلوی جانداراں دا ارتقاء ہويا۔ زمین دی بالائی فضا وچ پیدا ہونے والی اوزون (ozone) نے آہستہ آہستہ زمین دے گرد اک حفاظتی حصار قائم کر ليا تے سورج دی بالائے بنفشی شعاعاں (ultra violet rays) نوں زمین تک پہنچنے توں روک کر پوری زمین نوں زندگی دے لئیے محفوظ بنا دتا۔ اس دے بعد زندگی زمین اُتے پوری طرح پھیل گئی۔
- زمین دی عمر
- اگرچہ کائنات دی عمر دے بارے وچ سائنسدان متفق نئيں نيں ۔ لیکن زمین دی عمر دے بارے وچ انہاں دا خیال اے کہ اج توں پنج ارب سال پہلے گیس تے غبار دا اک وسیع و عریض بادل کشش ثقل کے
انہدام دے باعث ٹکراں وچ تقسیم ہوئے گیا سورج جو مرکز وچ واقع سی سب توں زیادہ گیس اس نے اپنے پاس رکھی ۔ باقی ماندہ گیس توں دوسرے کئی گیس دے گولے بن گئے ۔ گیس تے غبار دا ایہ بادل ٹھندا سی تے اس توں بننے والے گولے وی ٹھندے سن ۔ سورج ستارہ بن گیا تے دوسرے گولے سیارے ۔ ز��ین انہاں وچوں اک گولہ اے ۔ سورج وچ سارے نظام شمسی دا 99٪ فیصد مادہ مجتمع اے ۔ مادے دی کثرت تے گنجانی دی وجہ توں اس وچ حرارت تے روشنی اے ۔ باقی ماندہ اک فی صدی توں تمام سیارے جو نظام شمسی دا حصہ اے بنے ۔ نظام شمسی دے ایہ گولے جداں جداں سکڑدے گئے انہاں وچ حرارت پیدا ہونے لگی ۔ سورج وچ زیادہ مادہ ہونے دی وجہ توں اس شدید سمٹاؤ دی وجہ توں اٹمی عمل تے رد عمل شروع ہويا تے اٹمی دھماکے شروع ہوئے ، جس توں شدید ایٹمی دھماکے ہوئے ، جنہاں توں شدید حرارت پیدا ہوئی ۔ زمین وچ وی انہاں ہی اصولوںکے تحت حرارت پیدا ہوئی ۔ حرارت توں مادہ دا جو حصہ بخارات بن دے اڑا فضا دے بالائی حصےآں دی وجہ توں بارش بن دے برسا ۔ ہزاراں سال ایہ بارش برستی رہی ۔ ابتدا وچ تاں بارش دی بونداں زمین تک پہنچکی وی نئيں سن ۔ بلکہ ایہ راستہ وچ دوبارہ بخارات بن دے اڑ جاندیاں سن ۔ مگر لکھاں کروڑں سال دے عمل توں زمین ٹھنڈی ہوگئی ۔ اس دی چٹاناں وی صاف ہوئیاں خشکی وی بنی تے سمندر وجود وچ آئے۔
ارضیاتی تریخ
سودھو تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: زمین دی ارضیاتی تریخ
ساخت تے ڈھانچہ
سودھو![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Earth_cutaway.png/220px-Earth_cutaway.png)
زمین قطبین اُتے شلجم دی طرح تقریباً چپٹی گول شکل وچ اے۔[۲۵] زمین دے گھومنے توں اس وچ مرکز گریز اثرات شامل ہوجاندے نيں۔ جس دے باعث ایہ خط استوا دے نیڑے تھوڑی ابھری ہوئی اے تے اس دے قطبین یا پولز قدرے چپٹے نيں۔ انہاں مرکز گریز اثرات ہی دی وجہ توں زمین دے اندرونی مرکز توں سطح دا فاصلہ خط استوا دے مقابلے وچ قطبین اُتے 33 فیصد کم اے۔ یعنی مرکز توں جِنّا فاصلہ خط استوا دیاں تھانواں اُتے زمین دی سطح تک اے مرکز توں قطبین دی سطح دا فاصلہ اس توں لگ بھگ اک تہائی کم اے۔[۲۶]
کیمیائی ساخت
سودھومقام | کلیہ | مرکب | |
---|---|---|---|
براعظم | سمندری | ||
سایقہ | SiO2 | 60.2% | 48.6% |
ایلومینا | Al2O3 | 15.2% | 16.5% |
لائم | CaO | 5.5% | 12.3% |
Magnesia | MgO | 3.1% | 6.8% |
آیرن آکسائڈ | FeO | 3.8% | 6.2% |
دوڈیم آکسائڈ | Na2O | 3.0% | 2.6% |
پوٹاشیم آکسائڈ | K2O | 2.8% | 0.4% |
آئرن آکسائڈ 3 | Fe2O3 | 2.5% | 2.3% |
پانی | H2O | 1.4% | 1.1% |
کاربن دو اکسید | CO2 | 1.2% | 1.4% |
ٹٹانیم ڈائےآکسائڈ | TiO2 | 0.7% | 1.4% |
Phosphorus Pentoxide | P2O5 | 0.2% | 0.3% |
Total | 99.6% | 99.9% |
مدار تے گردش
سودھو![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Globespin.gif/220px-Globespin.gif)
ویلا
سودھوسینسداناں دے حساب لایا اے کے 4.5672 ارب وریاں پہلاں سورجی نظام بنیا تے اس توں 10-20 ملین وریاں چ زمین بنی۔ زمین دی کھل پہلاں شدید گرم سی جیڑی کے ویلے دے لنگن نال ٹھنڈی ہو گئی۔ چند 4.53 ارب وریاں پہلاں بنیا۔ چند دے بارے چ خیال کیتا جاندا اے کے زمین دے نال مریخ چڈا وڈا سیارا ٹکرایا جیدا اک ٹکڑا زمین دے گرد کمن لگ پیا تے اے چند بن گیا۔ زمین دے اندروں نکلن آلیاں گیساں تے آتش فشاواں نے زمین دی ہوا بنائی۔ اس ویلے سورج دی روشنی 70٪ کٹ ہوندی سی مگر فیر وی زمین دے سمندر پانی سار حالت چ ای رۓ۔ اس دی وجہ اے خیال کیتی جاندی اے کے اس ویلے آسمان چ کاربن ڈائیآسائڈ تے دوجیاں گرم کرن آلیاں گیساں دی مقدار زیادہ سی جیدی وجہ توں زمین اینی گرم رئی کے سمندر جمن توں محفوظ رۓ۔ 3.5 ارب وریاں پہلاں زمین دا مقناطیسی زور بنیا جیدے توں زمین دی ہوا خلا دی بیشمار طاقتاں توں محفوظ ہو گئی۔
زمین دی شکل ٹیکٹانک پلیٹاں دے ٹرن دی وجہ توں بدلدی رئی اے شروع چ زمین دے سارے براعظم کھٹیاں ہوندے سن تے ویلے دے لنگن نال اے علیحدہ ہوندے گۓ۔ 75 کروڑ وریاں پہلاں براعظم اک دوجے توں علیحدہ ہونے شروع ہوگۓ۔ ہماہیہ دا پعاڑی سلسسلہ اج توں 4-5 کروڑ وریاں پہلاں بننا شروع ہویا جدوں ھندستانی ٹیکٹانک پلیٹ ایشیائی پلیٹ دے نال ٹکرائی۔
ہلے تک زمین کلا سیارہ اے جیدے تے جندڑی مجود اے۔ 4 ارب وریاں پہلاں خیال کیتا جاندا اے کے پہلا اپنے آپ نوں دوبارہ بنان آلا مولیکیول بنیا۔ خیال کیتا جاندا اے کے تمام جانداراں دا باپ-دادا جاندار ادھے ارب وریاں پہلاں تک جیندا سی۔ بوٹیاں نے سورج دی روشنی تے کاربن ڈائیآکساڈ توں طاقت بنائی تے آکسیجن ہوا چ چھڈنا ٹور دتی جیدے توں اوزون بننا شروع ہوگئی۔ اوزون توں سورج دی خطرناک الٹرا وائلٹ تابکاری رک گئی تے چھوٹے ہلیے رلن لگ پۓ جس توں جانداراں دی اک نئی قسم آئی: اوکیروٹس۔ پہلے اک توں زیادہ ہلیے آلے جاندار کالونیاں دی مورت چ اک دوجے دے نال ریندے سن۔ اوزون دی مدد توں جاندار زمین اتے ودن لگ پۓ۔
زمین دا مستقبل سورج دے مستقبل دے نال رلیا ہویا اے۔ سورج دے وشکار ہیلیم دی مقدار وددی جارئی اے جید�� توں ایدی روشنی وددی جاۓ گی۔ اگلے 1.1 ارب وریاں تک سورج دی روشنی 10٪ تک ود جاۓ گی تے اگلے 3.5 ارب وریاں چ اے 40٪ تک ود چکی ہوۓ گی۔ اس دی وجہ توں زمین اتے شدید تبدیلی ہوۓ گی تے زمین دے سمندر ابل جان گے۔ زمین دی کھل دا گرمی ناپ ودن دی وجہ توں کاربن ڈائیآکساڈ دی مقدار بوت کٹ جاۓ گی اک لکھ چ صرف 10 مالیکیول جیدی وجہ توں بوٹیاں نوں نقصان پہنچے گا تے اے کم اگلے 50 کروڑ توں 90 کروڑ وریاں دے وشکار ہوۓ گا۔ بوٹیاں دے ختم ہون دی وجہ توں زمین توں جانور وی مک جان گے۔ اس توں اک ارب ورے بعد تک پانی وی مک چکیا ہوۓ گا تے زمین دا گرمی ناپ 70 ڈگری سینٹیگریڈ تک ہو جاۓ گا۔ اگر سورج نا وی گرم ہویا تے فیر وی زمین اندروں ٹھنڈی ہو رئی اے جیدے توں آتش فشاں کٹ ہو جان گے، اس توں کاربن ڈائیآکسائڈ کٹ ہو جاۓ گی۔ اس دے نال نال زمین دا سمندراں دا 35٪ کھل دے اندر ٹر جاۓ گا۔
سورج 5 ارب وریاں بعد لال جن (Red Giant) بن جاۓ گا تے اے اپنے ریڈیس توں 250 گنا وڈا ہو جاۓ گا۔ اس ویلے سورج دی روشنی 5000 گنا ود جاۓ گی تے تمام جندڑی زمین توں مک جاۓ گی زمین نوں سورج اپنے ال مزید کچھ لۓ گا تے زمین ابل جاۓ گی۔
بناوٹ
سودھوزمین اک پتھراں تے ٹھوس شیواں دا بنیا سیارہ اے تے مشتری آر گیس دا بنیا ہویا نئیں۔ سورجی نظام چ چار سیارے وٹیاں دے بنے ہوۓ نیں تے ایناں چ زمین سب گوڑی، سب توں بوتی کچھ آلی تے سب توں تیز کمدی اے۔ اے ایناں چ کلا اے جیدیاں ٹیکٹانک پلیٹاں ہلدیاں نیں۔ زمین پوری گول نئیں اے تے اے اکویٹر توں 43 کلومیٹر بار نوں نکلی ہوئی اے۔ زمین دا اندرونی حصہ دو واضح حصیاں چ بٹیا ہویا اے۔ دوجے پتھریلے سیاریاں چ اندرونی تے بارلی کوور چ واضح فرق نئین ہوندا۔ زمین دی کھل کیمیائی طور تے سیلیکیٹ منرلاں توں بنی ہوئی اے جس توں تھلے اک گوڑا تے ٹھوس لاوا ہوندا اے۔ اس کھل دی موٹائی مختلف علاقیاں چ مختلف ہوندی اے: سمندراں چ ایدی موٹائی 6 کلومیٹر تے زمین اتے ایدی موٹائی 30-50 کلومیٹر دے وشکار اے۔ لاوے توں تھلے اک بوت زیادہ گوڑا پانی سار بارلی کوور مجود اے جیدے اندر ٹھوس حالت چ اندرونی کوور اے۔ اندر آلی کوور زمین توں زیادہ تیزی دے نال کمدی اے۔
زمین دی اندرونی گرمی 80٪ تابکاری توں آندی اے تے 20٪ کچھاؤ دی وجہ توں آندی اے۔ تابکاری بنان آلے عنصر زیادہ تر اے نیں: پوٹاسیم-40، یورینیم-238، یورینیم-235 تے تھوریم-232۔ زمین دے اندر گرمی ناپ 7000 کیلون تے زور 360 ارب پاسکل اے جدوں کے زمین دے اتے اے زور صرف 101325 پاسکل اے۔ سینسداناں دا خیال اے کے زمین دی تریخ چ پہلاں ایدی اندر دی گرمی بوت زیادہ سی کیونجے چھوٹیاں ادھے-جیون(Half-Life) آلے عنصر اس ویلے زیادہ مقدار چ ہوندے ہون گۓ جیڑے کے اج دے ویلے چ کٹ ہو گۓ نیں۔ اوس ویلے اج توں 3 ارب وریاں پہلاں زمین دی اندر دی گرمی اج توں دوگنی ہوندی سی، جس دی وجہ توں زمین اتے وی گرمی ناپ زیادہ ہوندا سی، لاوا تیز ٹردا سی تے ٹیکٹانک پلیٹاں وی تیزی دے نال ٹردیاں سن۔
زمین دیاں 7 وڈیاں ٹیکٹانک پلیٹاں نیں۔ اے اک دوجے دے لحاظ نال ٹردیاں نیں تے اینے دے ٹرن دی وجہ توں زلزلے، سنامی، آتش فشاں، پعاڑ تے سمندراں دے وڈے کھو(trench) بنندے نیں۔ اینے دا ٹرنا زمین دی کھل اندر مجود مینٹل دی گرمی دے نال رلیا ہوندا اے۔ جدوں اے پلیٹاں ہلدیاں نیں، سمندر دا فرش مینٹل دے اندر ٹر جاندا اے جیدے توں فرش تبدیل ہوندا ریندا اے۔ زمین دے سمندر دا تقریبا بوتا فرش 10 کروڑ وریاں توں وی پرانا نئیں۔
زمین![]() | |
![]() | |
سورج توں دوری: | 152,098,232 توں 147,098,290 کلومیٹر تک |
ریڈیس: | 6,371 کلومیٹر |
وزن: | 5.9736×1024 کلوگرام |
حجم: | 1.08321×1012 کلومیٹر کیوب |
ایکویٹر تے کچھ | 9.8 m/s2 |
زمین دا 70.8% حصہ پانی چ ڈکیا ہویا اے۔ پانی چ ڈکی ہوئی کھل اتے پعاڑ، آتش فشاں، کھو، وادیاں، اچی نیوں تھاں تے ہموار سطح ہے گی اے۔ باقی 29.2٪ جیدے تے پانی نئیں اے پعاڑ، صحرا، اچی نیویں تھاں، ہموار تھاواں تے دوجیاں دے نال بنیا ہوندا اے۔ زمین دی کھل کٹ گوڑے گرینائٹ دے پتھراں نال بنی ہوئی اے۔ سمندراں دے فرش چ بسالٹ وی پانیا جاندا اے۔ کھل دا بارلا حصہ 75٪ سیڈیمنٹری وٹیاں(sedementry rocks) دے نال بنیا ہویا اے، اے وٹے مٹی تے دوجیاں شیواں دے رلن نال بنندی اے۔ زمین دی کھل چ سیلیکیٹ وڈی مقدار چ مجود اے۔
زمین چ پانی سمندراں دی مورت چ بوت وڈی مقدار چ پایا جاندا اے تے اے پانی زمین دے وزن دا 4400واں انگ اے۔ سمندر 3.618×108 مربع کلومیٹر دی تھاں کیردے نیں۔ ایناں دی اوسط گہرائی 3682 میٹر اے۔ زمین چ 97.5٪ پانی نمکین اے تے باقی 2.5٪ صاف اے۔ اس صاف پانی دا 68.7٪ جمی ہوئی برف دی مورت چ اے۔ سمندراں چ ہر اک کلوگرام چ 35 گرام نمک ملیا ہوندا اے۔ اے نمک زیادہ تر وٹیاں توں رسیا اے یا فیر سمندری آتش فشاناں دا کمال اے۔ سمندراں چ کئی گیساں کلیاں ہوندیاں نیں جیدے اتے سمندری جاندار ریندے نیں۔ سمندر دا سارے جگ دے موسم تے وی وڈا اثر پیندا اے کیونجے اے جگ دی گرمی اپنے اندر کچھ رکھدے نیں۔
زمین دی پدھر اتے ہوا دا زور 101325 پاسکل اے۔ زمین دی ہوا چ 78٪ نائیٹروجن، 21٪ آکسیجن تے بوت کٹ مقدار چ پانی، کاربن ڈائیآکسائڈ تے دوجیاں گیساں نیں۔ زمین دے اتے جندڑی دا زمین دی ہوا تے گہرا اثر اے: بوٹیاں نے سورج توں اج توں 2.7 ارب وریاں پہلاں طاقت بنائی تے آکسیجن چھڑنا شروع کردتی، اس توں ہوا چ آکسیجن تے نائیٹروجن بننا ٹر پئی۔ اس توں اوزون بنی جیڑی کے سورج توں الٹراوائلٹ تابکاری روکدی سی تے جانداراں سمندر توں تھاں اتے آسکے۔ زمین دی ہوا دا گرمی ناپ نوں کنٹرول کرن چ بوت کمال اے، ہوا چ مجود کاربن ڈائیآسائڈ، میتھین، پانی تے کج دوجیاں گیساں نوں گرین ہاؤس گیساں کیندے نیں اے گیساں سورج توں آن آلی گرمی نوں اپنے اندر روک کے رکھدیاں نیں جس توں زمین دا گرمی ناپ ودیا ریندا اے، ایناں توں بغیر زمین دا گرمی ناپ -18 ڈگری سینٹی گریڈ ہوندا۔
زمین دا مقناطیسی ویہڑا اج کل اتلے پول توں شروع او کے تھلویں پول تک جا کے مکدا اے۔ زمین دا مقناطیسی ویہڑا کئی لکھ سالاں بعد الٹ جاندا اے آخری آری زمین دا مقناطیسی ویہڑا 700،000 وریاں پہلاں الٹیا سی۔ اس دی وجہ زمین دے اندر مجود بارلی کوور اے جیڑی اے مقناطیسی ویہڑا بناندی اے، اے تیز گرم دھاتاں دی وجہ توں بنندی اے تے گرمی ناپ چ تبدیلی دے نال مقناطیسی ویہڑا وی الٹ جاندا اے۔
ہور ویکھو
سودھوبارلے جوڑ
سودھووکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: زمین |
وکشنری: زمین |
- ناسا- خلائی تحقیق دا ادارہ
- ناسا- خلائی تحقیق دا ادارہ
- موسمی تبدیلیاں Archived 2009-01-22 at the وے بیک مشین
- زم��ن دیاں مورتاں Archived 2009-04-30 at the وے بیک مشین
- درجہ حرارت وچ تبدیلی
- [۱]
- [۲]
- [۳]
حوالے
سودھو- ↑ ۱.۰ ۱.۱ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےVSOP87
لئی۔ - ↑ ۲.۰ ۲.۱ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےIERS
لئی۔ - ↑ ۳.۰ ۳.۱ ۳.۲ ۳.۳ ۳.۴ ۳.۵ ۳.۶ ۳.۷ ۳.۸ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےearth_fact_sheet
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےAllen294
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےucs
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےhbcp2000
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےusno
لئی۔ - ↑ ۸.۰ ۸.۱ World Geodetic System (WGS-84). Available online from National Geospatial-Intelligence Agency.
- ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےIERS2004
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےWGS-84-2
لئی۔ - ↑ Earth's circumference is almost exactly 40,000 km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.
- ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےPidwirny 2006_8
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےcia
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےLuzum2011
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےNIST2008
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےWilliams1994
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےAllen296
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےCox2000
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےasu_lowest_temp
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےkinver20091210
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےasu_highest_temp
لئی۔ - ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےbowring_housch1995
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےmilbert_smith96
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےngdc2006
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےbrown_mussett1981
لئی۔
حواشی
سودھو{{حوالے|30em
| group = n | refs =[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹]
وکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: زمین |
سائیٹ غلطی:
- ↑ The ultimate source of these figures, uses the term "seconds of UT1" instead of "seconds of mean solar time".—Aoki, S.; Kinoshita, H.; Guinot, B.; Kaplan, G. H.; McCarthy, D. D.; Seidelmann, P. K. (1982). "The new definition of universal time". Astronomy and Astrophysics 105 (2): 359–61. Bibcode: 1982A&A...105..359A.
- ↑ aphelion = a × (1 + e); perihelion = a × (1 – e), where a is the semi-major axis and e is the eccentricity. The difference between Earth's perihelion and aphelion is 5 million kilometers.
- ↑ All astronomical quantities vary, both secularly and تعدد. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.
- ↑ For Earth, the Hill radius is , where m is the mass of Earth, a is an astronomical unit, and M is the mass of the Sun. So the radius in A.U. is about .
- ↑ Including the Somali Plate, which is being formed out of the African Plate. See: Chorowicz, Jean (October 2005). "The East African rift system". Journal of African Earth Sciences 43 (1–3): 379–410. doi: . Bibcode: 2005JAfES..43..379C.
- ↑ The number of solar days is one less than the number of sidereal days because the orbital motion of Earth around the Sun causes one additional revolution of the planet about its axis.
- ↑ Aphelion is 103.4% of the distance to perihelion. Due to the inverse square law, the radiation at perihelion is about 106.9% the energy at aphelion.
- ↑ Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and Global Landcover Archived 2015-03-26 at the وے بیک مشین datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of Earth's surface. The ice shields of انٹارکٹکا and گرین لینڈ are counted as land, even though much of the rock that supports them lies below sea level.
- ↑ This is the measurement taken by the vessel Kaikō in March 1995 and is believed to be the most accurate measurement to date. See the Challenger Deep article for more details.