کلکتا
کولکتا কলকাতা कोलकता | |
---|---|
میٹرو پولیٹن | |
![]() Clockwise from top: Victoria Memorial، St. Paul's Cathedral، central business district, Howrah Bridge، city tram line, Vidyasagar Bridge | |
عرفیت: آنند دا شہر بھارت دا تہذیبی راجگڑھ | |
دیش | بھارت |
صوبہ | مغربی بنگال |
Division | پریزیڈینسی |
ضلع | کولکاتہ[upper-alpha ۱] |
حکومت | |
• قسم | Mayor–Council |
• مجلس | KMC |
• میئر | Sovan Chatterjee[۱] |
• Sheriff | Ranjit Mallick[۲] |
• Police commissioner | Surajit Kar Purakayastha[۳] |
رقبہ | |
• میٹرو پولیٹن | [[1 E+8_m²|185 مربع کلومیٹر]] (71 مربع میل) |
• میٹرو | ۱,۸۸۶.۶۷ مربع کلومیٹر (۷۲۸.۴۵ مربع میل) |
بلندی | ۹ میٹر (۳۰ فٹ) |
آبادی (2011)[۴] | |
• میٹرو پولیٹن | ۴,۴۸۶,۶۷۹ |
• درجہ | 7th |
• کثافت | ۲۴,۰۰۰/مربع کلومیٹر (۶۳,۰۰۰/مربع میل) |
• میٹرو[۵] | ۱۴,۱۱۲,۵۳۶ |
• Metro rank | ۳rd |
• Metropolitan | ۱۴,۶۱۷,۸۸۲ (۳rd) |
نام آبادی | Calcuttan |
منطقۂ وقت | IST (UTC+05:30) |
ZIP code(s) | 7000 xx, 7001 xx |
ٹیلی فون کوڈ | +91-33 |
گڈی نمبر پلیٹ | WB 01–79 |
UN/LOCODE | IN CCU |
سرکاری بولیاں | بنگالی اتے نیپالی |
ویب سائٹ | www |
|
کولکتا (بنگالی: কলকাতা) (پرانا نام کلکتہ) مغربی بنگال دا راجگڑھ اے۔ ایہ بنگال دی کھاڑی دے ساحل توں 180 کلومیٹر دور ہگلی دریا دے کھبے کنڈھے اتے واقع اے ۔
کولکاتا (انگریزی: Kolkata؛ بنگالی: কলকাতা؛ تلفظ:/koʊlˈkɑːtɑː/ ؛سانچہ:IPA-bn) جس دا سرکاری ناں سنہ 2001ء توں پہلے کلکتہ (انگریزی: Calcutta؛ تلفظ: /kælˈkʌtə/) سی، بھارت دی ریاست مغربی بنگال دا راجگڑھ اے جو دریائے ہوگلی دے مشرقی کنارے اُتے واقع اے تے مشرقی بھارت دا اہم تجارتی، ثقافتی تے تعلیمی مرکز اے۔ کولکاتا بندرگاہ بھارت دی قدیم ترین تے واحد اہم دریائی بندرگاہ اے۔
2011ء وچ شہر دی آبادی 4.5 ملین، جدوں کہ شہر تے اس دے مضافات دی آبادی 14.1 ملین سی جو اسنوں بھارت دا تیسرا وڈا میٹروپولیٹن علاقہ بناندی اے۔ کولکاتا میٹروپولیٹن علاقے دی معیشت دا حالیہ تخمینہ 60 تا 150 بلین امریکی ڈالر (مساوی قوتِ خرید خام ملکی پیداوار ) سی، جو اسنوں ممبئی تے دہلی دے بعد بھارت دا تیسرا سب توں زیادہ پیداواری میٹروپولیٹن علاقہ بناندا اے۔[۶][۷][۸]
اپنے بہترین محل وقوع دی وجہ توں کولکاتا نوں "مشرقی بھارت دا داخلی دروازہ" وی کہیا جاندا اے۔ ایہ آوا جائی دا اہم مرکز، وسیع مارکیٹ تقسیم مرکز، تعلیمی مرکز، صنعتی مرکز تے تجارتی مرکز اے۔ کولکاتا دے نیڑے دریائے ہوگلی دے دونے کنارےآں اُتے بھارت دے زیادہ تر پٹ سن دے کارخانے واقع نيں۔ اس دے علاوہ ایتھے موٹر گاڑیاں تیار کرنے دی صنعت، کپاس-کپڑے دی صنعت، کاغذ دی صنعت، مختلف قسم دی انجینئری دی صنعت، جوتاں دی صنعت، ہوزری صنعت تے چائے فروخت دے مراکز وغیرہ وی موجود نيں۔
ناں
سودھوایہہ شبد بنگالی بولی دے کولیکاتا (بنگالی কলিকাতা) [ˈkɔlikat̪a] توں لیا گیا اے۔ ایہہ اوہناں تن پنڈاں وچوں اک پنڈ دا ناں رکھیا گیا جتھے پہلی وار انگریزاں نے داخلہ کیتا سی۔ باقی دو دے ناں ستانتی اتے گوبنداپر سی۔
اس توں علاوہ اس ناں متعلق کجھ ہور دھارناواں اس طرحاں ہن-
- کولکاتہ شبد نوں کالیکھیترو ([ˈkalikʰːet̪rɔ] (بنگالی: কালীক্ষেত্র) دا بدل وی منیا جاندا اے، مطلب کالی (کالی ماں جاں کالی دیوی) دا کھیتر۔
- کولکاتہ دا ناں بنگالی شبد "کیکلا" (بنگالی: কিলকিলা) جاں پدھر میدان توں بنیا ہو سکدا اے۔
- ایہہ وی منیا جاندا اے کولکاتہ دا ناں بنگالی شبد کھال (بنگالی: খাল) اتے کاٹا (بنگالی: কাটা) مطلب کھودنا۔
- اک ہور اصول مطابق ایہہ کھیتر چونے جاں کولی چن (بنگالی: কলি চুন) اتے کوئر جاں کاتا (بنگالی:কাতা) دے پیداوار لئی بہت مشہور سی جس کارن اسدا ناں کولیکاتا (بنگالی: কলিকাতা) پرچلت ہو گیا۔
پر شہر نوں ہمیشہ، بنگالی وچ، کولکاتہ جاں کولکاتا کیہا جاندا سی۔ 2001 تک اسدا سرکاری ناں، انگریزیکرن مطابق، کلکتہ سی۔ جسنوں بنگالی اچارن مطابق تبدیل کرکے کولکاتہ کر دتا گیا۔
کلکتہ ہندستان دے صوبے لہندا بنگال دا راجگڑھ اے۔ ایہ ہگلی دریا تے کنڈے اتے وسدا اے۔
کلکتہ بھارت دا اک مہاننگر جس نوں اج-کل کولکاتہ کیہا جاندا اے
سرکاری طور اُتے 1 جنوری، 2001ء نوں اس شہر دا ناں تبدیل کر کے اس دے بنگالی تلفظ اُتے کولکاتا رکھیا گیا۔[۹] لفظ کولکاتا بنگالی اصطلاح کولیکاندا (بنگالی: কলিকাতা) تلفظ: [ˈkɔlikat̪a]) توں حاصل جو انگریزاں دی آمد اس جگہ اُتے موجود تن دیہاتاں وچوں اک دا ناں سی۔ ہور دو دیہات شوتندی (بنگالی: সুতানুটি) تے گوبندپور (بنگالی: গোবিন্দপুর) سن ۔[۱۰]
اس دا سابق ناں انگریزی وچ کیلکٹا (Calcutta) سی لیکن بنگلہ بولنے والے اسنوں ہمیشہ کولکتہ یا كولكاندا ہی کہندے نيں۔ ہندی تے اردو وچ اسنوں کلکتہ (कलकत्ता) دے ناں توں جانیا جاندا اے۔
اس دے ناں دی اصل دے بارے وچ کئی طرح دی کہانیاں مشہور نيں۔ سب توں زیادہ مقبول کہانی دے مطابق اس شہر دے ناں ہندوواں دی دیوی کالی دے ناں توں اے۔
- تصور کيتا جاندا اے کہ اصطلاح کولیکاندا (بنگالی: কালীক্ষেত্র) (کالی کھیترو: Kalikkhetrô) دی بگڑی ہوئی شکل اے جس دے معنی کالی دا کھیت دے نيں۔ جدوں کہ اک ہور خیال دے مطابق ایہ (سنسکرت: कालीक्षेत्र، نقل حرفی: کالکشیتر، Kalakshetra) توں ہوئے سکدا اے جس دے معنی کالی دا علاقہ دے نيں۔
- متبادل طور اُتے ناں بنگالی اصطلاح بنگالی: কিলকিলা) (کلکیلا: kilkila) توں اخذ ہوئے سکدا اے جس دے معنی ہموار علاقہ دے نيں۔[۱۱]
- اک ہور نظریہ دے مطابق علاقے کچا چونا (quicklime) یا کولی چن [ˈkɔlitɕun] ({{lang-bn|কলি চুন}) دی پیداوار تے ناریل دے ریشہ (coir or kata) تلفظ: [ˈkat̪a] (بنگالی: কাতা) دے لئی مشہور سی اس لئی اسنوں کولی + کاندا کہیا جانے لگا۔ تلفظ: [ˈkɔlikat̪a] (بنگالی: কলিকাতা)۔[۱۱]
تریخ
سودھوکلکتہ ۔ سمندر توں 86 میل پور گنگا دے کنڈھے کالیگھاٹ پاس سن 1690 وچ انگریزاں دا وسایا،بنگال دا پردھان نگر،جو بھارت وچ آبادی دے لحاظ سبھ توں وڈا اے۔2 ایہہ بھارت دا راجگڑھ رہیا اے۔ سمت 1968 ( سن 1911 ) وچ شہنشاہ جارج پنجم نے دلی راجگڑھ بدلیا ۔
کلکتہ بھارت دے مغربی بنگال صوبے دا راجگڑھ،بھارت دا سبھ توں وڈا شہر اتے بندرگاہ اے جو ہگلی دریا دے چڑھدے کنڈھے اتے اتے سمندر توں لگبھگ 140 کلومیٹر دوری تے واقع اے ۔ شہر دا ناں ‘ کالیکاٹا’ شبد دا ہی انگریزی روپ اے ۔ کجھ لوکاں دا وچار اے کہ ‘ کالیکاٹا’ شبد بنگالی شبد کالیکشیتر ( کالی دیوی دا کھیتر ) وچوں نکلیا اے ۔ ہورناں دا مت ایہہ اے کہ ایہہ ناں سنسکرت شبد کولا ( سور ) وچوں نکلیا اے کیونکہ اسدے نیڑے بہت سارے سور ہندے سن اتے نیڑے ہی سوراں دی اک منڈی ہندی سی ۔ اک ہور وچار مطابق کلکتے دا ناں اک پینڈو صنعت توں پیا اے جس وچ پھکے ہوئے گھوگے سپیاں جسنوں بنگلا وچ کاتا کیہا جاندا اے،توں کلی ( بجھیا ہویا چونا ) تیار کیتی جاندی سی ۔
سن 1495 دی اک شاعری وچ ‘ کلکتے’ دا ذکر ہگلی دریا دے کنڈھے اتے واقع اک پنڈ وجوں آیا اے ۔ سن 1530 دے لگبھگ جدوں پرتگیزی لوک اس دریا ول عامَ آؤن لگ پئے تاں سانتراؤ،( پرانے سرسوتی دریا اتے واقع شہر ) جو ہگلی توں کوئی بہتا دور نہیں سی،وپار دی اک وڈی تجارتگاہ ہندا سی ۔ دریا دے اپرلے سدھے مارگاں دی گھٹ ڈونگھائی کارن،سمندری جہاز پھر وی ‘ گارڈن ریچ’ وکھے ہی کھلوندے راے اتے ایہناں دا مال چھوٹیاں چھوٹیاں کشتیاں ولوں ساتگاؤ وکھے پہنچایا جاندا سی ۔ اس طرحاں ہگلی دریا دے مغربی کنڈھے اتے،سبپر دے نیڑے،بیٹور ناں دی اک منڈی ہوند وچ آ گئی جس نوں پرتگیزیاں نے اپنا ہیڈّ کواٹر بنا لیا ۔ سولھویں صدی وچ سرسوتی گاد نال بھرنا شروع ہو گیا اتے ساتگاؤں اک اجاڑ بن گیا ۔ اتھوں دے بہت سارے لوک ہگلی شہر وچ چلے گئے پر اس صدی دے لگبھگ ادھ وچ بیساکھاں دے چار پروار اتے سیٹھاں دے اک پروار نے اجوکے ‘ پھورٹ ولیئم’ والی تھاں تے گوبندپر ناں دے اک پنڈ دی نیہہ رکھی ۔ اس توں تھوڑا چر پچھوں پرتگیز بیٹور نوں چھڈکے ہگلی آ گئے اتے بوٹور دا وپار ہولی ہولی جدید کلکتے دے اتر وچ سوتترقی کپاہ دی منڈی نال ہون لگ پیا ۔ ہگلی دے ستھان اتے مغلاں نال ہوئی اک چھوٹی جہی لڑائی پچھوں،انگلش ایسٹ انڈیا کمپنی دا اک ایجنٹ جاب چرناکّ سن 1680 وچ اس ستھان تے پہنچیا اتے اسنے نواب نال کجھ شرطاں دی منگ کیتی ۔ نواب نے ایہناں شرطاں نوں ٹھکرا دتا اتے انگریزاں نوں اپنے راج وچوں کڈھن لئی اپنے اہلکاراں نوں حکم دتا ۔ بدلے وجوں چرناک نے لون-گھراں اتے تانا وکھے ستھتّ کلیا نوں تباہ کر دتا اتے ہجلی تے قبضہ کر لیا ۔ کجھ چر پچھوں کیپٹن ہیتھ جسنوں انگلینڈ توں چٹاگانگ تے قبضہ کرن دیاں ہدایتاں دے کے بھیجیا گیا سی نے چرناکّ دی تھاں لے لئی ۔ اس تھاں تے کیتا گیا حملہ ناکام ہی رہا ۔ 24 اگست،1690 نوں،نواب دے سدا پتر تے انگریز چرناک دی اگوائی ہیٹھ واپس آ گئے اتے اتھے جدید کلکتے دی نیہہ آن رکھی ۔
سن 1696 وچ بردوان دے اک زمیدار سبھا سنگھ دے خلاف نے اک بھیانک روپ دھار لیا اتے انگریزاں نے اپنی بستی نوں قلعہ-بندہ کرن لئی نواب توں اجازت لے کے اتھے اک قلعہ ( فورٹ ولیئم ) اساریا جہڑا سن 1702 وچ مکمل ہویا ۔ اس توں چار سال پہلاں کلکتہ،سوتانتی اتے گوبندگر ناں دے تن پنڈ ہگلی دے گورنر کولو خریدے جا چکے سن ۔
قصبے دا بڑی تیزی نال ترقی ہویا ۔ تھوڑھے جاے ویلے دے اندر-اندر اتھے جہازاں دا اک گھاٹ،اک ہسپتال،اک گرجاگھر اتے بیرکاں اسار دتیاں گئیاں ۔ سن 1707 وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے اسدا اک وکھری پریزیڈینسی وجوں اعلان کر دتا ۔ ہن ایہہ پریزیڈینسی صرف لنڈن دے ڈائریکٹراں نوں ہی جواب دہ رہِ گئی سی ۔
سن 1717 وچ مغل بادشاہ نے 3000 روپئے دی سالانہ ادائیگی دے بدلے،ایسٹ انڈیا کمپنی نوں وپار کرن دی کھل دے دتی ۔ اس نال بھارت دے انگنت وپاری اس شہر وچ اکٹھے ہوئے ۔ کمپنی دے ملازم،اس دے جھنڈے ہیٹھ کر-رہت وپار کرن لگ پئے ۔ سن 1742 وچ جدوں دکھن-پچھم ولوں مرہٹیاں نے بنگال دے مغربی ضلعیاں وچ مغلاں خلاف ہلے کرنے شروع کیتے تاں انگریزاں نے اس پاسے اک کھائی پٹن لئی بنگال دے نواب توں اجازت لئی ۔ ایہہ کھائی،مراٹھا کھائی وجوں جانی جان لگی ۔ ایہہ کھائی بھاویں بستی دے دکھنی سرے ولوں مکمل نہیں سی ہوئی،پھر وی اس نال اک پاسے ول نوں شہر دی حد مقررہ ہو گئی ۔
سن 1756 وچ نواب دے جانشین سراج الدولہ نے قلعے اتے قبضہ کر لیا اتے قصبے نوں برباد کر دتا ۔ سن 1757 وچ رابرٹ کلائیو اتے بریٹیش ایڈمرل چارلس واٹسن نے اس اتے مڑ قبضہ کر لیا ۔ تھوڑھا چر پچھوں پلاسی دے ستھان تے نواب نوں ہار ہوئی اتے اس لڑائی پچھوں بنگال وچ انگریزاں دا راج پکے طور تے قائم ہو گیا ۔ گوبندپر دے شیراں نال بھرے ہوئے جنگل نوں صاف کر دتا گیا اتے اجوکی تھاں اتے نواں ‘ پھورٹ ولیئم’ اساریا گیا،جہڑا کلکتے توں ہگلی دے اپروں دی دکھائی دندا اے اتے اتھے ہی اک قلعہ برطانوی فوج دی حاکمیت دا پرتیک بنیا ۔
سن 1772 وچ پہلے انگریز گورنر جنرل،وارن ہیسٹنگز نے سبئی مغل راجگڑھ ‘ مرشد آباد’ توں سارے ہی اہم دفتر کلکتے لے آندے اتے اسنوں ‘ بریٹیش انڈیا’ دی راجگڑھ بنا دتا ۔ سن 1773 وچ بمبئی اتے مدراس ‘ فورٹ ولیئم’ دی سرکار دے ماتحت ہو گئے ۔ انگریزی قانون لاگوُ کرن والی اک ‘ سپریم کورٹ’ سارے شہر اتے جتھوں تیک مراٹھا کھائی جاندی سی،اپنا مولک اختیار کھیتر ورتن لگی ۔
سن 1706 وچ کلکتے دی وسوں لگبھگ 10،000-12،000 ہندی سی ۔ سن 1742 دے انت تیک ایہہ وسوں ودھ کے لگبھگ 118،000 اتے 1822 تیک 300،000 ہو گئی ۔ زمین اتے واھیٹ ٹاؤن ناں دا قصبہ اک اساریا گیا ۔ شہر دے برطانوی کھیتر وچ کئی اجیاے محل ہندے سن جنہاں کارن اس شہر نوں ‘ محلاں دا شہر’ وی کیہا جان لگا ۔ برطانوی قصبے توں باہروار کئی بھون اسارے گئے اتے جھگیاں دیاں بستیاں وسائیاں گئیاں ۔ شہر دے وکھ-وکھ حصیاں دے ناں جویں ‘ کمارتلی’ ( کمھاراں دا ڈسٹرکٹ ) اتے ‘ شنکریپارا’ ( گھوگ-سپیاں دا کم کرن والیاں وغیرہ دا ڈسٹرکٹ ) آدی وکھ-وکھ پیشاور لوکاں دے ناں اپر رکھے گئے ۔ دو شہر-‘ بریٹیش’ اتے ‘ انڈین’ کلکتہ نال-نال ہی ہوند وچ آئے ۔
اس ویلے کلکتے دا اک مارو قصبے وجوں ذکر کیتا گیا ۔ چنگیاں سڑکاں اتھے بہت گھٹ سن ۔ لاٹریاں ولوں عوامی سدھار کرن لئی سن 1817 وچ اک ‘ لاٹری کمیٹی’ دی قیام کیتی گئی اتے سن 1817 اتے 1836 دے ویلے دوران اس کمیٹی نے شہر دی حالت عام وچ کافی حصہ پایا ۔ کارنوالس سٹریٹ،کالج سٹریٹ،والنگٹن سٹریٹ،ویلزلی سٹریٹ اتے وڈّ سٹریٹ آدی ورگیاں چوڑیاں-چوڑیاں پکیاں سڑکاں،‘ کارنوالس کالج’ اتے ‘ ویلزلی’ ورگے اہم چوک بنوائے ۔
جیوں-جیوں اپ-براعظم اتے برطانوی طاقت دا پھلار ہندا گیا،سارے دا سارا اتری بھارت کلکتے دی بندرگاہ لئی اک پچھواڑے دا روپ دھارن کردا گیا ۔ اس طرحاں بھارت نے واضع روپ وچ انگلینڈ دے کارخانے-داراننے لئی اک بہت وڈی منڈی دا روپ دھار لیا اتے کلکتہ اسدے داخلے دی بندرگاہ بنیا ۔ سن 1835 وچ دیش اندرلیاں کسٹمز ڈیوٹیاں دے خاتمے نے اک کھلھا بازار ہوند وچ لے آندا اتے ریلوے-مارگاں دی اساری نے کاروباری جیون دی رفتار نوں ہور تیز کر دتا ۔ کلکتے دے برطانوی وپاریاں نے پٹسن،کولا،لوہا،اتے باغبانی دے صنعتاں وچ مہارت حاصل کر لئی ۔ برطانوی بینکنگ اتے بیمہ وی بہت پرپھلت ہویا ۔ کلکتہ دیسی پاسہ ونج پکھوں اک گہما-گہمی والا مرکز بن گیا اتے بھارت دے سارے حصیاں دے اتے ایشیا دے کجھ ہورناں حصےآں دے وپاری اتھے اکٹھے ہو گئے ۔ بریٹیش انڈیا دے پربندھکی ہیڈکوآٹر دے نال ہی کلکتہ اپ-براعظم دا اک انٹیکجوئل مرکز وی بن گیا ۔
ویہویں صدی توں کلکتے دیاں مشکلاں دا سماں شروع ہویا ۔ سن 1905 وچ لارڈ قرضن نے بنگال دی ونڈ کر دتی اتے ڈھاکے نوں پوربی بنگال اتے آسام دی راجگڑھ بنا دتا ۔ زوردار تحریک کارن اس ونڈ نوں منسوخ کرنا پیا ۔ پر بعد وچ سن 1912 وچ برطانوی ہند دی راجگڑھ اتھوں بدلکے دتی لے آندی گئی ۔ اتھے آ کے سرکار مقابلتاً ودھیرے شانت رہِ سکی ۔ سن 1947 وچ بنگال دی دوجی وار ونڈ ہوئی ۔
جیوں-جیوں ایہہ صدی اگانھ ودھدی گئی،کلکتے دی وسوں وچ بڑا بھاری وادھا ہندا رہا ۔ بھارت وچ ‘ ہوم رول’ دی منگ وانگ سماجی سمسیاواں وی ودھیرے زور پھڑ گئیاں ۔ سن 1926 اتے پھر 1930 وچ فرقو دنگے فساد ہوئے ۔ دوجے عالمی لڑائی وچ جاپانیاں نے کلکتے دے گھاٹاں اتے ہوائی حملے کر دتے جس نال اتھوں دے لوکاں دا جانی نقصان بہت ہویا ۔ ساریاں نالوں ودھیرے گمبھیر فساد سن 1946 وچ ہی ہوئے جدوں بریٹیش انڈیا دی ونڈ اٹلّ ہی ہو گئی سی اتے مسلماناں تے ہندواں وچکار تناؤ سکھراں چھوہ چکا سی ۔ سن 1947 وچ بھارت اتے پاکستان وچکار ہوئی بنگال دی ونڈ کارن،کلکتے دے ترقی نوں بھاری سٹّ وجی ۔ ہن کلکتہ صرف مغربی بنگال دی ہی راجگڑھ رہِ گیا اتے اسدے سابقہ پچھواڑے دے اک حصے دا وپار کھسّ گیا ۔ اس ویلے ہی پوربی پاکستان توں لکھاں دی گنتی وچ شرنارتھی کلکتے وچ آ گئے ۔ اس نال اتھوں دیاں سماجی سمسیاواں اتے تیزی نال ودھ رہی آبادی دی مسئلہ ہور وی گمبھیر روپ دھارن کر گئی ۔
کولکاتا دے شمال وچ 35 کلومیٹر (22 میل) دے فاصلے اُتے شمال وچ چندرکیتوگڑھ دے آثار قدیمہ دے مطالعہ توں پتا چلدا اے کہ ایہ علاقہ دو ہزار سال پہلے آباد سی۔ [۱۲][۱۳]
مہا بھارت وچ وی بنگال دے کچھ راجاواں دا ناں اے جو کورو فوج دی جانب نال جنگ وچ شامل ہوئے سن ۔ اس شہر دے وجود دا ذکر تجارتی بندرگاہ دے طور اُتے چین دے قدیم مسافراں دی سفرناواں تے فارسی تاجراں دی دستاویزات وچ ملدا اے۔ شہنشاہ اکبر دی محصول دستاویزات تے پندرہويں صدی صدی دے ادب تے نظماں وچ اس ناں دا بار بار ذکر ملدا اے۔
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Fort_William%2C_Calcutta%2C_1735.jpg/200px-Fort_William%2C_Calcutta%2C_1735.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Arrival_of_the_Duke_of_Edinburgh_at_Government_House.jpg/200px-Arrival_of_the_Duke_of_Edinburgh_at_Government_House.jpg)
1698ء وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے اک مقامی زمیندار خاندان ساورن رائے چودھری توں تن پنڈ (شوتندی، کولیکاندا تے گوبندپور) حاصل کیتے۔ اگلے سال کمپنی نے انہاں تن پنڈ دا ارتقاء پریسیڈنسی سٹی دے طور اُتے شروع کر دتا۔ 1727ء وچ مملکت برطانیہ عظمی دے بادشاہ جارج دوم دے حکم دے مطابق ایتھے اک شہری عدالت قائم کيتی گئی۔ کولکاتا میونسپل کارپوریشن قائم کيتی گئی تے پہلے میئر دا انتخاب ہويا۔ 1756ء وچ بنگال دے نواب سراج الدولہ نے كولكاندا اُتے حملہ کرکے اسنوں فتح کر ليا اس نے اس دا ناں علی نگر رکھیا۔ لیکن سال بھر دے اندر ہی سراج الدولہ دی گرفت ایتھے ڈھیلی پڑ گئی تے انگریزاں دا اس اُتے دوبارہ غلبہ ہوئے گیا۔ 1772ء وچ وارن ہیسٹنگز نے اسنوں برطانوی راج دا ہندوستانی راجگڑھ بنا دتا۔ کچھ مورخ اس شہر نوں اک وڈے شہر دے طور اُتے 1698ء وچ فورٹ ولیم دے قیام توں جوڑدے نيں۔ 1911ء تک کولکاتا ہندوستان وچ برطانوی راج دا راجگڑھ رہیا۔
22 اکتوبر، 1764ء نوں برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی تے نواب بنگال میر قاسم، نواب اودھ، مغل شہنشاہ شاہ عالم ثانی دے درمیان بکسر دے مقام اُتے جنگ ہوئی جسنوں بکسر دی لڑائی کہیا جاندا اے۔ اس وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نوں فتح حاصل ہوئی۔ 1757ء دے بعد توں اس شہر اُتے مکمل طور انگریزاں دا غلبہ ہوئے گیا تے 1850ء دے بعد توں اس شہر وچ تیزی توں صنعتی ترقی ہونا شروع ہوئی خاص طور اُتے کپڑےآں دے صنعت وچ ۔ 5 اکتوبر 1865ء نوں سمندری طوفان (جس وچ سٹھ ہزار توں زیادہ لوک مارے گئے) دی وجہ توں کولکاتا وچ بری طرح تباہی ہونے دے باوجود کولکاتا صنعتی طور اُتے اگلے ڈیڈھ سو سالاں وچ بڑھدا ہی رہیا۔
1850ء دی دہائی تک کولکاتا دو علاقےآں وچ تقسیم ہوئے چکيا سی اک گوراں دا شہر چورنگی تے ڈلہوزی اسکوائر جس وچ بنیادی طور اُتے برطانوی مقیم سن جدوں کہ دوسرا کالاں دا شہر جس وچ مقامی لوک آباد سن ۔
برطانیہ نے 1911ء وچ راجگڑھ نويں دہلی منتقل کر دتا۔ [۱۴] پر کلکتہ (کولکاتا) دا تحریک آزادی ہند وچ مرکزی کردار رہیا ۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران 1942ء تے 1944ء وچ شہر تے اس بندرگاہ اُتے جاپانیاں نے کئی بار بمباری کيتی۔ [۱۵][۱۶] جنگ دے نال فوجی، انتظامی، تے قدرتی عوامل دے اک مجموعہ دی وجہ 1943ء دے بنگال قحط دے دوران لکھاں افراد ہلاک ہوئے۔ [۱۷] 1946ء وچ اک مسلم ریاست دی تشکیل دے مطالبات اُتے فرقہ وارانہ تشدد دے واقعات وچ 4،000 توں ودھ ہلاک ہوئے۔ [۱۸][۱۹][۲۰] تقسیم ہند دی وجہ توں ہور فسادات ہوئے۔ مسلماناں اک کثیر تعداد مشرقی پاکستان (موجودہ بنگلہ دیش) ہجرت کر گئی تے اس طرح مشرقی بنگال توں ہندو کولکاتا آ گئے۔ [۲۱]
اج اس دی آبادی لگ بگ 1 کروڑ 40 لکھ اے۔ کولکتہ 1980ء توں پہلے کولکاتا بھارت دا سب توں زیادہ آبادی والا شہر سی، لیکن اس دے بعد ممبئی نے اس دی جگہ لی۔
بابو سبھیاچار
سودھوبرطانوی راج دے دوران جدوں کولکاتا ہندوستان دا راجگڑھ سی، کولکاتا نوں لندن دے بعد سلطنت برطانیہ دا دوسرا سب توں وڈا شہر سمجھیا جاندا سی۔ اس شہر دی شناخت محلات دا شہر، مشرق دا موندی وغیرہ دے طور اُتے سی۔ اسی دوران بنگال تے خاص طور اُتے کولکاتا وچ بابو سبھیاچار دا ارتقا ہويا جو برطانوی لبرل ازم تے بنگالی سماج وچ بغاوت دا نتیجہ سی۔ اس دی بنیادی وجہ بنگالی زمینداری رواج، ہندو مذہب دا متعصبانہ رویہ، سماجی، سیاسی تے اخلاقی اقدار وچ تبدیلی سی۔ اسی کشمکش دے نتیجہ وچ کہ انگریزاں دے جدید تعلیمی ادارےآں وچ پڑھے کچھ لوکاں نے بنگال دے معاشرے وچ اصلاح پسند بحث نوں جنم دتا۔ بنیادی طور اُتے بابو انہاں لوکاں نوں کہیا جاندا سی جو مغربی طریقے دی تعلیم پاکر بھارتی اقدار نوں حقارت دی نظر توں دیکھدے سن تے خود نوں زیادہ توں زیادہ مغربی انداز وچ ڈھالنے دی کوشش کردے سن ۔ لیکن لکھ کوششاں دے باوجود جدوں انگریزاں دے درمیان انہاں دا فرق برقرار رہیا تاں اس دے برعکس نتائج وی آئے، ايسے قسم دے کچھ لوکاں نے نويں بحثاں دا آغاز کيتا جو بنگال دے "حیات نو" (پنرجہرن) دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ اس دے تحت بنگال وچ سماجی، سیاسی تے مذہبی اصلاحات ہوئیاں۔ بنگلہ ادب نے نويں ااونچائیاں چھوا جس دا اثر ہور ہندوستانی برادریاں نے وی اپنایا۔
معیشت
سودھوکولکاتا مشرقی تے شمال مشرقی بھارت دا بنیادی تجارتی تے مالیاتی مرکز اے۔ [۲۲] ایتھے کولکاتا اسٹاک ایکسچینج وی واقع اے، جو بھارت دا دوسرا سب توں وڈا اسٹاک ایکسچینج اے۔ [۲۳][۲۴] ایتھے اہم تجارتی تے فوجی بندرگاہ وی اے، اس دے علاوہ اس علاقے دا واحد بین الاقوامی ہوائی اڈا وی ایتھے اے۔ ہندوستان دے اہم تجارتی شہر کولکاتا نوں آزادی بعد کچھ ابتدائی سالاں وچ کساد بازاری دا سامنا رہیا، جس دی بنیادی وجہ سیاسی عدم استحکام تے تجارتی یونیناں دا ودھنا سی۔ [۲۵] 1960ء دی دہائی توں 1990ء دے دہائی دے وسط تک شہر دی معیشت مسلسل ڈگدتی گئی جس دی وجہ ایتھے اُتے بند یا منتقل ہُندے کارخانے تے کاروبار سن ۔ [۲۵] بھارتی اقتصادی پالیسی دی اصلاحات دے عمل توں 1990ء دے دہائی وچ شہر دے اقتصاد نوں نويں سمت دتی گئی، اس دے بعد پیداوار وی بڑھی تے بیروزگار لوکاں نوں کم وی ملا۔ [۲۶]
شہر دی افرادی قوت وچ سرکاری تے نجی کمپنیاں دے ملازم اک وڈا حصہ نيں۔ ایتھے وڈی تعداد وچ غیر ہنر مند تے نیم ہنر مند کارکنان موجود نيں۔ ماہر کاریگرں دی وی اک وڈی تعداد موجود اے جو شہر دی معیشت وچ ریڑھ دی ہڈی دی طرح اے۔ شہر دی اقتصادی حالت دی بہتری وچ انفارمیشن ٹیکنالوجی دی خدمات دا وڈا ہتھ رہیا اے۔ انفارمیشن ٹیکنالوجی دے شعبے وچ ایتھے سالانہ تقریباً 70 فیصد ترقی ہورہی اے جو قومی اوسط دگنا اے۔ [۲۷] حالیہ برساں وچ ایتھے تعمیرات تے ریئل اسٹیٹ دے شعبے وچ وی سرمایہ کار کافی دلچسبی لے رہے نيں۔ اس دی وجہ توں شہر وچ کئی نويں منصوبےآں دا آغاز ہويا اے۔ [۲۸] کولکاتا وچ کئی وڈی بھارتی کارپوریشنز دے صنعتی یونٹس قائم نيں، جنہاں دے مصنوعات پٹ سن توں لے کے الیکٹرانک اشیا تک نيں۔ کچھ قابل ذکر کمپنیاں جنہاں دے صدر دفتر ایتھے نيں، آئی ٹی سی لمیٹڈ، باٹا ، برلا کارپوریشن، کول انڈیا لمیٹڈ، دامودر ویلی کارپوریشن، یونائیٹڈ بینک آف انڈیا، یوکو بینک تے الہ آباد بینک وغیرہ اہم نيں۔ حال ہی وچ حکومت ہند دی "مشرق دیکھو" (لک ایسٹ) پالیسی دی وجہ توں چین تے جنوب مشرقی ایشیائی ملکاں توں تجارتی روابط ودھانے دی پالیسیاں دی وجہ توں ایتھے کئی ملکاں نے بھارتی بازار وچ قدم کيتا اے۔ ايسے وجہ توں کولکاتا وچ سرمایہ کاری کرنے توں ایتھے دی اقتصادیات وچ خاصہ اضافہ ہويا اے۔ [۲۹][۳۰]
<div class="thumb tnone" style="margin-left: auto; margin-right:auto; width:100%; max-width:لکھن غلطی: "[" نشان پچھانیا نہیں جارہیاpx;">
جغرافیہ
سودھوکولکاتا مشرقی بھارت وچ 22°34′22″N 88°21′50″E / 22.57278°N 88.36389°E اُتے واقع اے۔ شہر دے مشرق وچ بنگلہ دیش تے بھارتی ریاست آسام، شمال وچ سکم، مغرب وچ بہار تے جھارکھنڈ جدوں کہ جنوب وچ خلیج بنگال واقع اے۔ شہر دی بلندی 1.5-9 میٹر (5-30 فٹ) اے۔ [۳۱] شہر دریائے ہوگلی دے کنارے شمال تے جنوب وچ پھیلا ہويا اے۔ شہر دا بہت سا حصہ اک وڈی مرطوب زمینی علاقے سی، جسنوں بھر کر شہر دی ودھدی ہوئی آبادی نوں بسایا گیا اے۔ [۳۲] ماندہ مرطوب زمین جسنوں ہن ایسٹ کلکتہ ویٹ لینڈز کہندے نيں، نوں رامسر کنونشن دے تحت بین الاقوامی اہمیت دی مرطوب زمین قرار دتا گیا اے۔ [۳۳] ہور ��ندھ و گنگ علاقےآں دی طرح ایتھے دی زمین وی زرخیز اے۔ بھارتی معیاری بیورو دے مطابق اک توں لے کے چار دے پیمانے اُتے شہر زلزلہ زون تن دے اندر مضمر اے۔ [۳۴]
دریائے ہوگلی
سودھو تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: دریائے ہوگلی
دریائے ہوگلی جسنوں روايتی طور اُتے گنگا وی کہیا جاندا اے بھارت دی ریاست مغربی بنگال وچ دریائے گنگا دا اک معاون دریا اے جو تقریباً 260 کلومیٹر (160 میل) طویل اے۔ [۳۵]
یہ ضلع مرشداباد دے مقام اُتے گنگا توں بطور نہر علاحدہ ہُندا اے۔ کولکاتہ شہر دریائے ہوگلی دے کنارے بسا اے۔[۳۶]
کولکاتا دے مقام اُتے اس اُتے دو پل واقع نيں جنہاں وچوں اک مشہور زمانہ ہاوڑہ پل تے دوسرا ودیاسجے پل پل اے۔
آب و ہوا
سودھوکولکاتا دی آب و ہوا استوائی نم-خشک اے۔ ایہ کوپین موسمیاتی درجہ بندی دے مطابق (Aw) دے زمرے وچ آندی اے۔ اقوام متحدہ دے ترقیاتی پروگرام دی رپورٹ دے مطابق ایہ تیز ہوااں تے طوفان زون وچ اے تے اسنوں "بہت زیادہ نقصان دا خطرہ" لاحق اے۔ [۳۴]
درجہ حرارت
سودھوسالانہ اوسط درجہ حرارت 26.8 ° س (80 ° ف)؛ ماہانہ اوسط درجہ حرارت 1 9 ° س توں 30 ° س (67 ° ف. توں 86 ° ف) رہندا اے۔ [۳۷] موسم گرما گرم تے مرطوب رہندا اے، جس توں کم درجہ حرارت 30 ڈگری دی دہائی وچ رہندا اے تے خشک عرصے وچ ایہ 40 ° س (104 ° ف) نوں وی پار کر جاندا اے۔ ایسا عام طور اُتے مئی تے جون وچ ہُندا اے۔ [۳۷] موسم سرما ڈھائی ماہ تک ہی رہندا اے جس وچ گھٹ توں گھٹ درجہ حرارت 12 ° س توں 15 ° س (54 ° ف. - 57 ° ف) تک جاندا اے۔ ایسا دسمبر توں فروری دے درمیان ہُندا اے۔ [۳۷] اکثر گرمیاں دے شروع وچ دھول والی آندھیاں آندیاں نيں جنہاں دے نال ہی تیز بارشاں ہُندی نيں۔ ایہ شہر نوں شدید گرمی توں راحت دلاندی نيں۔ اس بارشاں نوں موسم نوں کال بیساکھی (কালবৈশাখী) کہیا جاندا اے۔ [۳۸]
برسات
سودھوخلیج بنگال دی جنوبی مغربی شاخ دے مون سون دی بارشاں کولکاتا وچ جون تے ستمبر دے درمیان خوب برستی نيں، جو ایتھے دی سالانہ بارش 1،800 ملی میٹر دا زیادہ تر حصہ ہُندی نيں۔ سب توں زیادہ ماہانہ بارش جولائی تے اگست وچ ہُندی اے۔ شہر وچ فی سال دُھپ دے 2،528 گھینٹے نکلدی اے جس وچ مارچ دا مہینا سب توں نمایاں ہُندا اے۔ [۳۹] کولکاتا نوں کئی سمندری طوفاناں دا سامنا رہیا اے ؛ 1737 تے 1864 وچ آنے والے انہاں طوفاناں توں ہزاراں افراد ہلاک ہوئے۔ [۴۰][۴۱]
آب ہوا معلومات برائے کولکاتا (علی پور) 1971–1990 | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
مہینا | جنوری | فروری | مارچ | اپریل | مئی | جون | جولائی | اگست | ستمبر | اکتوبر | نومبر | دسمبر | سال |
بلند ترین °س (°ف) | 32.8 (91) |
38.4 (101.1) |
41.1 (106) |
43.3 (109.9) |
43.7 (110.7) |
43.9 (111) |
39.9 (103.8) |
38.4 (101.1) |
38.9 (102) |
39.0 (102.2) |
34.9 (94.8) |
32.5 (90.5) |
43.9 (111) |
اوسط بلند °س (°ف) | 26.4 (79.5) |
29.1 (84.4) |
33.5 (92.3) |
35.3 (95.5) |
35.4 (95.7) |
34.0 (93.2) |
32.3 (90.1) |
32.1 (89.8) |
32.4 (90.3) |
32.3 (90.1) |
30.3 (86.5) |
27.0 (80.6) |
31.7 (89.1) |
یومیہ اوسط °س (°ف) | 20.1 (68.2) |
23.0 (73.4) |
27.6 (81.7) |
30.2 (86.4) |
30.7 (87.3) |
30.3 (86.5) |
29.2 (84.6) |
29.1 (84.4) |
29.1 (84.4) |
28.2 (82.8) |
24.9 (76.8) |
20.8 (69.4) |
26.9 (80.4) |
اوسط کم °س (°ف) | 13.8 (56.8) |
16.9 (62.4) |
21.7 (71.1) |
25.1 (77.2) |
26.0 (78.8) |
26.5 (79.7) |
26.1 (79) |
26.1 (79) |
25.8 (78.4) |
23.9 (75) |
19.6 (67.3) |
14.5 (58.1) |
22.2 (72) |
ریکارڈ کم °س (°ف) | 6.7 (44.1) |
7.2 (45) |
10.0 (50) |
16.1 (61) |
17.9 (64.2) |
20.4 (68.7) |
20.6 (69.1) |
22.6 (72.7) |
20.6 (69.1) |
17.2 (63) |
10.6 (51.1) |
7.2 (45) |
6.7 (44.1) |
اوسط بارش مم (انچ) | 11 (0.43) |
30 (1.18) |
35 (1.38) |
60 (2.36) |
142 (5.59) |
288 (11.34) |
411 (16.18) |
349 (13.74) |
288 (11.34) |
143 (5.63) |
26 (1.02) |
17 (0.67) |
۱,۸۰۰ (۷۰.۸۷) |
اوسط بارش ایام (≥ 1.0 mm) | 1.2 | 2.2 | 3.0 | 4.8 | 8.7 | 14.7 | 20.5 | 20.2 | 15.7 | 8.1 | 1.5 | 0.9 | 101.5 |
اوسط اضافی رطوبت (%) | 66 | 58 | 58 | 66 | 70 | 77 | 83 | 83 | 81 | 73 | 67 | 68 | 71 |
ماہانہ اوسط دھوپ ساعات | 203.9 | 201.2 | 225.8 | 235.4 | 227.1 | 123.1 | 93.1 | 104.9 | 116.2 | 182.6 | 190.8 | 203.4 | ۲,۱۰۷.۵ |
ماخذ#1: NOAA [۴۲] | |||||||||||||
ماخذ #2: India Meteorological Department (record high and low up to 2010)[۴۳] |
ماحولیاتی مسائل
سودھوآلودگی کولکاتا وچ اک وڈی تشویش دا سبب اے۔ 2008 دے مطابق سلفر ڈائی آکسائیڈ تے نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ دا سالانہ ار تکاز بھارت دے قومی ہويا معیار دے اندر سی۔ لیکن قابل تنفس معلق ذرات دی سطح اعلیٰ سی، تے مسلسل پنج سال توں بڑھدا ہويا رجحان اسموگ تے کہر دا باعث بنا اے۔ [۴۴][۴۵] شہر وچ شدید فضائی آلودگی سانس دی بیماریاں اورپھیپھڑاں دے کینسر وچ اضافہ دی وجہ اے۔ [۴۶]
آبادیات
سودھو
|
کولکاتا دا نام آبادی كلكتيا اے۔ [۴۸][۴۹] 2001ء دی مردم شماری دے مطابق کولکاتا ضلع دا کل رقبہ 185 مربع کلومیٹر (71 مربع میل) تے اس دی آبادی 4,486,679 سی [۵۰] جدوں کہ اس دی کثافتِ آبادی 24.252 / مربع کلومیٹر (62،810 / مربع میل) سی۔ [۵۰] 2001ء دے مطابق شہری بستگی آبادی 14,112,536 نفوس اُتے مشتمل سی۔ [۵]
بنگالی ہندو کولکاتا دی آبادی دی اکثریت دی تشکیل دیندے نيں جدوں کہ مارواڑی، بہاری تے مسلمان وڈی اقلیتاں نيں۔ [۵۱] کولکاتا دی چھوٹی برادریاں وچ چینی، تامل، نیپالی، اوڈیشائی، تیلگو، آسامی، گجراتی، اینگلو انڈین، آرمینیائی، یونانی، تبتی، مہاراشٹری، کونکنی، ملیالی، پنجابی تے پارسی شامل نيں۔ [۵۲] آرمینیائی، یونانیاں، یہودیاں تے ہور غیر ملکی نژاد گروہاں دی تعداد وچ ویہويں صدیکے دوران کمی آئی اے۔ [۵۳] کولکاتا دی یہودی آبادی دوسری جنگ عظیم دے دوران 5،000 سی لیکن آزادی ہند تے اسرائیل دی ریاست دے قیام دے بعد ایہ کم ہوئے گئی۔ [۵۴] 2013ء دے مطابق شہر وچ صرف 25 یہودی آباد سن ۔ [۵۵] بھارت دی واحد چائنا ٹاؤن مشرقی کولکاتا وچ اے۔ اک وقت وچ ایتھے 20،000 نسلی چینی آباد سن [۵۳] اُتے 2009ء وچ ایہ کم ہوئے کے 2،000 رہ گئے۔ [۵۳] چینی برادری روايتی طور اُتے مقامی دباغت دی صنعت تے چینی ریستوراناں وچ کم کردی سی۔ [۵۳][۵۶]
حکومت تے عوامی خدمات
سودھوشہری انتظامیہ
سودھوکولکاتا کئی سرکاری ایجنسیاں دے زیر انتظام اے۔ کولکاتا میونسپل کارپوریشن (کے ایم سی) شہر دی 15 بروز جو 141 وارڈاں وچ منقسم نيں دا انتظام سنبھالدی اے۔[۵۷] ہر وارڈ توں ایم سی دے لئی اک کونسلر منتخب ہُندا اے۔ ہر برو دے کونسلراں دی اک کمیٹی ہُندی اے جو وارڈاں توں منتخب ہوئے کے آندے نيں۔ برو کمیٹیاں دے ذریعے کارپوریشن (بلدیہ) شہری منصوبہ بندی، سڑکاں دی دیکھ بھال، حکومتی اسکولاں، ہسپتالاں، تے میونسپل منڈیاں دا انتظام سنبھالدی اے۔ [۵۸] کے ایم سی دے فرائض وچ پانی دی فراہمی، نکاسی آب تے سیوریج، صفائی، سالڈ ویسٹ مینجمنٹ، گلی، نظم روشنی، تے عمارت ضابطہ وی شامل نيں۔نيں۔ [۵۸]
فوجی تے سفارتی ادارے
سودھووزارت دفاع دے آرڈننس فیکٹریز بورڈ دے مطابق بھارتی فوج گارڈن ریچ شپ بلڈرز اینڈ انجینئرز تے مشرقی کمان دے صدردفاتر تمام شہر وچ واقع نيں۔ کولکاتا وچ امریکی قونصلیٹ ریاستہائے متحدہ دا دوسرا قدیم ترین امریکی قونصلیٹ اے جو 19 نومبر 1792ء توں قائم اے۔ [۵۹] یہ قونصلیٹ جنرل بہار، جھارکھنڈ، اوڈیشا، مغربی بنگال، سکم، آسام، میگھالیہ، تریپورہ، میزورم، منی پور، ناگالینڈ تے اروناچل پردیش دیاں ریاستاں نوں خدمت فراہم کردا اے ۔
جدید شہر
سودھوکولکاتہ بھارت دا دوجا سبھ توں وڈا مہاننگر اتے پنجواں سبھ توں وڈی بندرگاہ اے۔ اتھے دی آبادی 2 کروڑ 29 لکھ اے۔ اس شہر دا اتہاس بوہت زیادہ پرانے اے۔ اسدے جدید سروپ دا ترقی انگریزاں اتے فرانس دے اپنویشواد دے اتہاس نال جڑیا اے۔ اجوکا کولکاتہ جدید بھارت دے اتہاس دی کئی گاتھاواں اپنے تسی وچ سمیٹی بیٹھا اے۔ شہر نوں جتھے بھارت دے تعلیمی اتے سانسکرتک پرورتناں دے پرارمبھک مرکز نقطہ دے روپ وچ پہچان ملی اے اتھے ہی دوجے پاسے اسنوں بھارت وچ سامواد تحریک دے گڑ دے روپ وچ وی مانتا حاصل اے۔ محلاں دے اس شہر نوں سٹی آف جاوے دے نام ولوں وی جانیا جاندا اے۔
اپنی اتم حالت دے کارن کولکاتہ نوں مشرقی بھارت دا داخلہ دوار کیہا جاندا اے۔ ایہہ ریلمارگاں، ہوارستہ اتے سڑک مارگاں ولوں دیش دے وکھرے بھجیا ولوں جڑیا ہویا اے۔ ایہہ پرمکھ آواجائی دا مرکز، پھیلیا بازار ونڈ مرکز، سکھیا مرکز، صنعتی مرکز اتے وپار دا مرکز اے۔ اجائبگھر، چڑیا گھر، اکا دکا تارمنڈل، ہاوڈا پلّ، کالیگھاٹ، پھورٹ ولئم، وکٹوریا میمورئل، سائنس نگری آدی مکھ درشنیک ستھان ہن۔ کولکاتہ دے نزدیک ہگلی ندی دے دوناں کناریاں اتے ہندوستان دے اکثر سارا جوٹ دے کارخانے واقع ہن۔ اسدے علاوہ موٹرگڈیاں تیار کرن دے کارخانے، سوتی - بستر صنعت، کاغذ - صنعت، وکھرے پرکار دے انجینئرنگ صنعت، جتا تیار کرن دے کارخانے، ہوزری صنعت اتے چاہ وکری مرکز آدی واقع ہن۔ پوروانچل اتے مکمل ہندوستان دا پرمکھ وانجک مرکز دے روپ وچ کولکاتہ دا اہمیت زیادہ اے۔
کلکتہ | |
دیس: | ہندستان |
صوبہ : | لیندا بنگال |
لوک گنتی: | 4,486,679 |
بولی: | بنگالی، انگریزی |
ویونت
سودھوشروع وچ شہر دے قیام لئی ایہہ تھاں اس کرکے چنی گئی کیونکہ رکھیا اتے وپار دے پکھوں اس دی حالت بہت ہی اچتّ سی ۔ سمندری تل توں اس دی ودھ توں ودھ اچائی لگبھگ 10 میٹر اے ۔
خاص کلکتے شہر دا کل رقبہ لگبھگ 100 مربع کلومیٹر اے ایپر سارے میٹروپالٹن کھیتر دا کل رقبہ 1300 مربع کلومیٹر اے اتے اس وچ 3 کارپوریشناں،1 چھاؤنی 26 میونسپلٹیاں اتے ہگلی دریا دے دوویں کنڈھیاں اتے واقع 44 میونسپل شہری کھیتر شامل ہن ۔ دریا دے مغربی کنڈھے اتے ہاوڑا،اتر ول بڑانگر،اتر-مشرق ول دکھنی ڈم ڈم،دکھن ول دکھنی اپ-شہری کھیتر ‘ بیہالا’ اتے دکھن-پچھم ول گارڈن ریچ نامی کلکتے دے مکھ اپ-نگر ہن ۔ ایہہ سارا کھیتر اک وڈے شہر نوں روپمان کردا اے ۔
آب و ہوا
سودھواتھوں دی آب و ہوا اپ-اشنی اے ۔ گرمیاں وچ مانسون ہواواں بڑی بھاری بارش کردیاں ہن ۔ ودھ توں ودھ درجہ حرارت 42˚ سیں ( 108˚ فارن ہائیٹ) اتے گھٹ توں گھٹ تاپمان 7˚ سیلیئس ( 44˚فارن ہائیٹ) تیک پہنچ جاندا اے ۔ اتھے اوسطاً سالانہ بارش 160 سینٹیمیٹر۔ ( 64' ' ) ہندی اے ۔ بارش دا 80 فیصد حصہ مانسون ہواواں ولوں جون توں ستمبر تیک پیندا اے ۔ سردیاں وچ سویرے دھند اکثر پیندی اے اتے شام نوں فیکٹریاں دے دھوئیں وغیرہ نال بدل چھائے رہندے ہن ۔
۔
آبادی
سودھوسن 1981 دی مردمشماری مطابق کلکتے شہر دی وسوں 3،291،655 اے بھاویں سارے میٹروپالٹن کھیتر دی کل وسوں 9،166،0000 اے ۔ اس وسوں وچ 80% ہندو اتے باقی مسلمان،عیسائی،سکھ،جینی،بدھی اتے ہور دھرماں دے لوک ہن ۔ سن 1961 وچ اتھے 66% لوک بنگلا،20% ہندی اتے 9% اردو بولدے سن ۔ اس توں علاوہ اڑیا،پنجابی اتے ہور بولیاں وی بولاں جاندیاں ہن ۔ کلکتہ نہ صرف اک بھارتی شہر ہی اے سگوں ایہہ عالمی دا اک شہر بن گیا اے ۔ بھارتیاں توں علاوہ اتھے انگریز،نیپالی،چینی،امریکن،اسٹرلین،برمی،آرمینیئن،افریکن،پرتگیزی،آئرلینڈی ولندیز،فرانسیسی،اطالوی،ڈینمارک دے لوک،اسرائیلی اتے ایرانی لوک رہندے ہن ۔ آبادی-گھنتای لگبھگ 32،000 متعلق وربع کلومیٹر اے ۔
مکان اساری
سودھوشہر وچ رہن لئی مکاناں دی بڑی تھڑ اے ۔ سن 1973 وچ اس شہر وچ گھٹو گھٹ 200،000 انسان پٹڑیاں تے رہن والے سن ۔ کلکتہ میٹروپالیٹن ڈسٹرکٹ دیاں سنستھاگت پناہ-ستھاناں تے رہن والے 366،000 ویکتیاں وچوں 2/3 توں ودھیرے لوک شہر وچ رہندے ہن ۔ شہر وچ 600،000 توں ودھ گھراں دیاں اکائیاں ہن اتے اسدا 3/4 حصہ ہی صرف رہائشی مقصد لئی ورتیا جاندا اے ۔ متعلق مکان ویکتیاں دی اوسطاً گنتی پنج اے اتے متعلق کمرہ ویکتیاں دی اوسطاً گنتی تن اے ۔ ودھیرے اکائیاں بہت چھوٹیاں ہن ۔
شہر وچ لگبھگ 3000 بستیاں گندیاں بستیاں ہن،جنہاں وچ 189،000 پروار رہندے ہن ۔
شہر دی نہار
سودھوجدید کلکتے دے کئی حصےآں وچ،اچیاں عمارتاں تے اچے بہو-منزلے بلاک تاں اسمان نوں جا لگدے ہن ۔ شہر دی نہار بڑی تیزی نال بدل رہی اے ۔ مرکزی کلکتے دا چورنگی کھیتر ( جو کسے ویلے عالیشان مکاناں دی اک قطار ہندی سی ) دفتراں،ہوٹلاں اتے دوکاناں بناؤن لئی چھڈّ دتا گیا اے ۔ اتری اتے مرکزی کلکتے وچ اجے وی بہت ساریاں عمارتاں دو جاں تن منزلیاں ہن ۔ دکھنی اتے دکھنی-مرکزی کلکتے وچ بہو-منزلے کمریاں والیاں عمارتاں بنیاں ہوئیاں ہن ۔
سن 1875 دوران کلکتے وچ 21 عیسائی گرجا گھر اتے رومن کیتھولک گرجا گھر سن ۔ اج ایہناں وچوں کجھ کھنڈر بن چکے ہن ۔ کلکتے وچ وڈے اتے چھوٹے مندراں دی بھرمار اے ۔
شہر دی اساری کلا
سودھوکلکتے دی پرانی اساری کلا دیاں یادگاراں اتے مغربی اثر حاوی اے ۔ گورمنٹ ہاؤس ( اجوکا راج بھون ) ڈربیشر دے کیڈلیسٹن ہال دی نقل اے ۔ اتھوں دی ہائی کورٹ ایپر بیلجیئم وکھے بنے کلاتھ ہال نال ملدا جلدا اتے اتھوں دا ٹاؤن ہال یونانی نمونے دا بنیا اے ۔ اسدی ڈیوڈھی ڈارک ہیلنک نمونے دی اے ۔ سینٹ پال دا وڈا گرجا-گھرجا انڈو-گاتھک نمونے دی اساری-کلاری تے بنایا گیا ۔ ‘ رائیٹرز بلڈنگ’ گاتھک نمونے دی اساری-کلاری تے بنی ہوئی اے جس دے سکھر اتے بتکاری کیتی ہوئی اے ۔ انڈین میوزیم اطالوی نمونے دا بنیا ہویا اے ۔ عالیشان گمبد والے اتھوں دے جنرل پوسٹ آفس دے تھم کورنتھی ( یونان ) نمونے دے ہن ۔ ‘ اخترلونی یادگار’ دا عالیشان تھم 50 می۔ ( 165 فٹ ) اچا اے ۔ اسدا بنیاد مصری تھم سیریئن اتے برج ترکی نمونے دا بنیا ہویا اے ۔
وکٹوریا میموریال ہال
سودھوپرانے مغربی اتے مغلاں دی اساری دی اک سانجھی جھلک پیش کردا اے ۔ ناخدا مسجدّ اکبر دے سکندریا وکھے اساری مقبرے دے نمونے تے بنائی گئی اے ۔ “ برلا پلینیٹیریئم سانچی دے بتکنیک ستوپ،( یادگار ) دے نال ملدا-جلدا اے ۔
مغربی بنگال ودھان کونسل والی عمارت جدید اساری-کلاری دے نمونے دی اک شاندار اداہرن اے جد کہ ‘ رامکرشن مشن انسٹیچیوٹ آف کلچر’ بھارت دے تہذیبی ورثے دی ترجمانی کردا اے ۔
اقتصادیات
سودھوکلکتہ پوربی بھارت دا اک معاشی صدر-مقام اتے نال دی نال ہی اک وڈا تجارتی گودام اتے صنعتی شہری ڈسٹرکٹ دا مرکز اے ۔ اتھوں دی بندرگاہ راہیں آسام اتے میگھالیا دے چاہ دے باغاں اتے مغربی بنگال دے پٹسن دے صنعت دا پیداوار باہر بھیجیا جاندا اے ۔ بھاویں کلکتے دی مطلب انتظام انکھڑویں روپ وچ کلکتے دے سموہک قصبیاں اتے سمچے روپ وچ سارے پچھواڑے نال جڑی ہوئی اے پھر وی پٹسن دے صنعت نوں چھڈکے،کجھ صنعت سدھے طور تے بندرگاہ نال جڑے ہوئے ہن ۔
کلکتے دی بندرگاہ
سودھوعامَ سالاں وچ کلکتے دی بندرگاہ توں ملّ دے پکھوں بھارت دی 25 فیصد مال دی آیات اتے 40 پرتشت مال دی نریات ہندی اے ۔ کلکتے دا شہر ودھیا قسم دا لوہا اتے فولاد باہروں منگواؤندا اے اتے گھٹیا فولاد اتے کچا لوہا باہر بھیجدا اے ۔ اس توں علاوہ اتھوں لون پیٹرولیئم،ایسپھالٹ بٹیومینن سیمنٹ،کھاد،مشینری اتے ریلوے سامان آدی باہروں منگوایا جاندا اے اتے کولا،کچی دھات پٹسن دا سامان آدی چاہ،کھنڈ،ہڈیاں ہڈی-چورا اتے لواے دا چورا اتھوں باہر بھیجیا جاندا اے ۔ آیات تے نریات کیتیاں جان والیاں ایہناں ساریاں وستاں دی ڈھوآ-ڈھوائی،سٹور کرن،تھوک اتے پرچون روپ وچ ویچن دیاں ساریاں سہولتاں اس بندرگاہ تے مہیا ہن ۔ بدیشی مدرا کماؤن وچ وی مقابلتاً کلکتے دی بندرگاہ دی اہمیت زیادہ اے ۔
بینکنگ اتے کامرس
سودھوبدیشی بینکاں وچوں لگبھگ 1/3 حصہ کلکتے وچ ہی ہن ۔ کلکتے دی سٹاک ایکسچینج دیش دی متحد وتی مارکیٹ وچ بڑا اہم رول ادا کردی اے ۔
اس توں علاوہ کولے دیاں خاناں نوں کنٹرول کرن والی ایجنسی کلکتے وکھے ہی اے ۔ پٹسن دیاں ملاں،اتے وڈے پیمانے دے انجینیئرنگ صنعتاں دا وی کنٹرول اتھوں ہی کیتا جاندا اے ۔ ‘ دی بنگال چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری’ اتے ‘ انڈین چیمبر آف کامرس’ کلکتے وچ ہی قائم ہن ۔ کولا،لوہا،میگنیز،ابرق،پیٹرولیئم،چاہ اتے پٹسن کلکتے دے پچھواڑے دیاں اپجاں ہن ۔ کلکتہ پوربی کھیتر وچ سمندری جہازاں دی لدائی دا اک مرکز اے ۔ ایہہ چھپائی اتے پرکاشن اتے اخباراں دے سرکولیشن اتے نال دی نال ہی منورنجن دا اک مکھ مرکز اے ۔
صنعت
سودھوایہہ پٹسن نوں پراسیسّ کرن والا دنیا دا سبھ توں وڈا شہر اے ۔ بہت ساریاں گھریلو اتے صنعتی وستاں دا پیداوار اتے وترن کلکتے وکھے ہی ہندا اے ۔ ایہناں وستاں وچ لگبھگ ساریاں کھان پین دیاں وستاں تماکو،کپڑے،ہوزری،بسترے،چمڑے،ربڑ دا سامان اتے شنگار دا سامن آدی شامل ہن ۔ اتھوں دے کارخانیاں وچ ڈھوآ-ڈھوائی دیاں گڈیاں،بجلئی موٹراں،بجلئی لیپت وستاں،سانچے بناؤن والیاں پھاؤنڈریاں رنگ،وارنش،کیمیائی مادہ،پلائیوڈّ،چاہ دے بند ڈبے،صابن،سیاہی،پینسل،لواے اتے فولاد دیاں وستاں آدی دا پیداوار وی ہندا اے ۔
مالی انتظام
سودھومول روپ وچ شہر دا مالی انتظام وپاری اے ۔ اتھوں دے سارے کامیاں دا 40 فیصد وترن– – کتیاں وچ لگا ہویا اے ۔ پھر وی بندرگاہ تے کم کرن والیاں دی گنتی تنخواہ سوچیاں مطابق 40،0000 اے ۔ اتھوں دے دوجے وڈے سرکاری محکمے ہتھیار بند،فوج،پولیس،بینک اتے جیون بیمہ کارپوریشن آف انڈیا ہن ۔ اتھوں دے نجی کھیتر دے مکھ محکمے سٹاک ایکسچینج،ڈاکٹری اتے تعلیم،لیکھا سائنس اتے قرضہ دین دیاں فرماں،چیمبر آف کامرس،میونسپل کارپوریشن،بجلی تے گیس کمپنیاں،ٹرانماں اتے بسّ کمپنیاں اتے اساری کم نال متعلق ہن ۔
پربندھ اتے سماجی سیواواں
سودھوگورنر کلکتے دے تریخی راج بھون وچ رہندا اے ۔ صوبائی اسمبلی شہر دے وچالے واقع اے ۔ اسے طرحاں ہی سکتریت ( جس نوں رائیٹرز بلڈنگ ) دے طور تے جانیا جاندا اے،شہر وچ ہی اے ۔ کلکتہ ہائی کورٹ جہڑی شہر اتے مول ادھیکار-کھیتر اتے سارے بنگال اتے اپیلی اختیار کھیتر دی ورتوں کردی اے،وی اسے شہر وچ ہی واقع اے ۔ بھارت سرکار دیاں کئی ادارےآں جویں نیشنل لائبریری،انڈین میوزیم جیالوجیکل سروے آف انڈیا اتے موسم سائنس ڈیپارٹمنٹ وی اتھے ہی قائم اے ۔ میونسپل کارپوریشن اتھوں دی میونسپل سرکار چلاؤندی اے ۔
کلکتہ امپروومینٹ ٹرسٹ،کلکتہ میٹروپالٹن یوجنابندی ادارہ،کلکتہ میٹروپالٹن پانی اتے صفائی اتھارٹی اتے کلکتہ میٹروپالٹن ڈسٹرکٹ اتھارٹی اتھوں دیاں ہور اہم سرکاری ادارےآں ہن ۔
شہر دے مکھ واٹر ورکس اتے 200 وڈے اتے 3،000 چھوٹے کھوہاں توں لگبھگ 116،000،000 گیلن صاف کیتا ہویا پانی روزانہ سپلائی کیتا جاندا اے ۔ میونسپل کلکتے وچ لگبھگ 645 کلومیٹر دی لمبائی توں ودھ زمین دوز گندے نالے اتے اس توں کجھ لمبائی دیاں کھلھیاں نالیاں بنیاں ہوئیاں ہن ۔ شہر دے 45 پرتشت رقبے وچ اجے تیک وی زمین دوز گندے نالیاں دیاں سہولتاں نہیں دتیاں جا سکدیاں بھاویں کلکتے نوں کلکتہ الیکٹرک سپلائی کارپوریشن،ویسٹّ بنگال سٹیٹ الیکٹریسٹی بورڈ،درگاپر پاور سٹیشن،بندیل تھرمل پاور سٹیشن اتے دمودر ویلی کارپوریشن گرڈّ توں بجلی سپلائی کیتی جاندی اے پھر وی اتھے بجلی پیداوار صلاحیت اتے کھپت وچ کافی وڈا انتر اے ۔
صحت اتے حفاظت
سودھوپرائیویٹ کلنکاں توں علاوہ اتھے 40 ہسپتال ہن ۔ اسدے نال ہی میونسپل کارپوریشن اتے چیرٹیبل ٹرسٹ کجھ مفت ڈسپینسریاں چلاؤندیاں ہن ۔ شہر وچ کئی میڈیکل کالج ہن ۔ لگبھگ 7000 رجسٹرڈ میڈیکل پریکٹیشنر ہن ۔ اتھے اک ہزار ویکتیاں پچھے ڈاکٹراں دی گنتی دیش دے باقی ہسیا دے مقابلے تے بہت زیادہ اے ۔ پھر وی ہسپتالاں وچ بہت بھیڑ رہندی اے ۔ ایہہ بھارت دے اتر-پوربی کھیتر لئی میڈیکل مرکز اے ۔
کلکتے دی پولیس فورس دا پربندھ کمیشنر پولیس ماتحت ہندا اے ۔ سارا شہر چار پولیس ڈویژناں وچ ونڈیا ہویا اے ۔ فائر برگیڈ دا ہیڈ-کواٹر وی مرکزی کلکتے وچ ہی اے ۔ پچھلے دساں سالاں وچ ( 1970 توں بعد ) اتھے جان-مال دی سرکھیا اک وڈی مسئلہ بن گئی اے اتے جرماں دی گنتی وی بہت ودھ گئی اے ۔ نتیجے وجوں پولیس فورس کافی ودھا دتی گئی اے ۔
سکھیا (تعلیم)
سودھواتھے پرائمری سکھیا حاصل کرن والے بچیاں ( 6 توں 10 سال ) وچوں لگبھگ 70 پرتشت بچے پرائمری سکولاں وچ جاندے ہن اتے ایہناں وچوں 1/3 حصہ میونسپل کارپوریشن ولوں چلا ئے جاندے مفت پرائمری سکولاں وچ جاندے ہن ۔ اتھے 11 توں 14 سال دی آیو-گروپ وچ لگبھگ 60 پرتشت لڑکے،40 پرتشت لڑکیاں سیکنڈری سکھیا اتے 14 توں 16 سال دی آیو-گروپ دے لگبھگ 30 پرتشت لڑکے اتے 20 پرتشت لڑکیاں مانتا حاصل سکولاں ( سرکاری تے غیر سرکاری ) وچ سکھیا حاصل کردیاں ہن ۔ ہائر سیکنڈری طبقےآں وچالے سارے مانتا حاصل سکولاں دا پربندھ بورڈ آف سیکنڈری ایجوکیشن چلاؤندا اے ۔
اتھے تن یونیورسٹیاں– – کلکتہ یونیورسٹی،جادوپر یونیورسٹی اتے رابندرا بھارتی یونیورسٹی– – ہن ۔ کلکتہ یونیورسٹی ماتحت شہر دے 50 کالج اتے کئی ہور باہرلے کالج ہن ۔ اتھے کھیتی باڑی کلا،ساہت،کامرس دنداں متعلق سائنس،سکھیا انجینیئرنگ،کومل قلعواں اتے سنگیت،ہوم سائنس،جنرلزم،قانون،لائبریری سائنس ٹیکنالوجی،سماجی بھلائی،بزنیس مینیجمینٹ اتے پشو سائنس دیاں پھیکلٹیاں ہن ۔ ایہناں کالجاں توں علاوہ آرٹس،سائنس اتے ڈاکٹری متعلق،یونیورسٹی کالجاں وچ پوسٹ-گریجوئیٹ سکھیا اتے کھوج نوں خاص تھاں دتی ہوئی اے ۔
دی انڈین سٹیٹسٹیکل انسٹیچیوٹ’،‘ دی انڈین ایسوسی ایشن فار دا کلٹیویشن آف سائنس’،‘ دی بوس ریسرچ انسٹیچیوٹ’ ( نیچورل سائنسز ) اتے ‘ آل انڈیا انسٹیچیوٹ آف ہائیجن’ اتے ‘ پبلک ہیلتھّ’ اتھوں دیاں مشہور کھوج ادارےآں ہن ۔
تہذیبی جیون
سودھوکلکتہ بھارت دا سبھ توں اہم تہذیبی مرکز اے ۔ تن یونیورسٹیاں توں علاوہ ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال،دی بنگیا ساہت کونسل،دی رام کرشنا مشن اسٹیچیوٹ آف کلچر،دی اکاڈمی آف فائین آرٹس،دی برلا اکاڈمی آف آرٹ اینڈ کلچر،دی مہاں بتکنیک سوسائٹی،دی ایران سوسائٹی اتے کلکتہ ہسٹاریکل سوسائٹی اتھوں دیاں مشہور ادارےآں ہن جنہاں نے اتھوں دے تہذیبی جیون نوں امیر بنایا ہویا اے ۔ آرٹس دیاں ساریاں برانچاں اتھے موجود ہن ۔ دستکاری دا وی اس شہر وچ اہم رول اے ۔ شہر دے فلم سٹوڈیؤز وچ سنیمے دیاں فلماں تیار کیتیاں جاندیاں ہن ۔
رابندر ناتھ ٹیگور نے سن 1937 وچ اتھے ہی پہلی ‘ آل بنگال میوزک کانفرنس’ دا افتتاح کیتا سی ۔ اتھے ہر سال سنگیت دیاں کئی کانفرنساں ہندیاں ہن ۔ ‘ سوسائٹی آف ورکنگ آرٹسٹس’ ‘ دی سوسائٹی آف پروگریسو آرٹسٹس’ ‘ دی سوسائٹی آف اوریئینٹل آرٹ’ ‘ دی پینٹرز پھرنٹ’ اتے ہور ادارےآں سالانہ شو پیش کردیاں ہن ۔
کلکتے وچ انگریزی بولی دا کوئی مستقل تھئیٹر نہیں اے ایپر ایمچیور ڈرامہ کلبّ انگریزی ناٹک کرواؤندیاں ہن ۔ اتھے 6 تھئیٹر ہن جنہاں وچ باقائدہ طور تے بنگالی ناٹک کروائے جاندے ہن ۔ شہر وچ لگبھگ 80 سنیما-گھرنیما ہن ۔ انگریزی،بنگالی،ہندی اتے اردو فلماں اتھے باقائدہ طور تے وکھائیاں جاندیاں ہن ۔
جواہر لال نہرو روڈ اتے بنیا انڈین میوزیم بھارت وچ سبھ توں پرانا میوزیم اے ۔ بھارت دی سبھ توں وڈی لائبریری نیشنل لائبریری،جس وچ 10،000،000 کتاباں اتے 2000 ہتھ لکھتاں مول روپ وچ پئیاں ہن،وی اسے شہر وچ اے ۔
پریس ریڈیو اتے ٹیلی وزن
سودھواتھے انگریزی بولی وچ 3،بنگالی وچ 6،ہندی وچ 5،اتے اردو وچ 4 روزاناں اخبار چھپدے ہن ۔ اتھے پنجابی بولی وچ وی اک روزاناں اخبار چھپدا اے ۔ آکاشوانی بھون،آل انڈیا ریڈیو سٹیشن شہر وچ ہی قائم اے ۔ اس توں علاوہ اک نواں ٹیلیوین سٹیشن وی قائم کیتا جا چکا اے ۔
کھیڈ میدان تے کلباں
سودھواتھے 170 دے قریب پارک،چوک اتے کھلھیاں تھاواں رکھیاں گئیاں ہن ۔ میدان ( 495.2 ہیکٹیئر ) سبھ توں اہم کھلھا تھاں اے ۔ اس توں بنھاں فٹ بال،کرکٹ اتے ہاکی دے میدان وی ہن ۔ میدان دے نال لگدے ‘ ایڈن گارڈنز’ وچلا کرکٹ گراؤنڈ دنیا بھر دے سبھ توں پرانے کرکٹ گراؤنڈاں وچوں اک اے ۔ شہر دے اندر دو ریس کورس اتے دو گالف کورس ہن ۔ ‘ لیک کلبّ’ اتے ‘ بنگال روئنگ’ ناں دے کلبّ ہن ۔ کشمی چلاؤنا اتھے عامَ اے ۔ اتھوں دے جوآلوزیکل گارڈنز 18.00 ہیکٹیئر وچ پھیلے ہوئے ہن ۔ دریا دے مغربی کنڈھے اتے انڈین بٹینیکل گارڈنز ہن جنہاں نے 108 ہیکٹیئر رقبہ ملیا ہویا اے ۔ ایہناں باغاں دے مشہور ہربیریئم وچ پودیاں دیاں لگبھگ 40،000 ذاتیاں ملدیاں ہن ۔ اتھے اک بہت وڈا چڑیا-گھریا وی اے ۔
کلکتے وچ وڈیسنگتِی وغیرہ کئی گردوارے ہن،جتھے گربانی دا کیرتن اتے کہانی ہندی اے۔
کلکتہ لاہور توں 1176 میل اے۔
آوا جائی
سودھواندرونی آواجائی
سودھوشہر اتے اس دے اپ-نگراں وچ لگپگ 805 کلومیٹر لمبیاں سڑکاں ہن پر ایہناں سڑکاں دی ماڑی حالت نے اک گمبھیر مسئلہ کھڑی کر دتی اے ۔ اتھوں دی عامَ ڈھوآ-ڈھوائی ٹرانماں اتے بساں اتے انحصار اے ۔ کلکتے اتے ہاوڑے وچ 26 ٹرام رستہ ہن جنہاں وچ لگبھگ 65 کلومیٹر دوہرے ٹرام-رستہ ہن ۔ ٹرام گڈیاں دا پربندھ سرکار ماتحت اے ۔ راج سرکار اتے پرائیویٹ کمپنیاں بساں نوں چلاؤندیاں ہن ۔ سرکاری ٹرانسپورٹ دیاں لگبھگ 1100 بساں اتے 450 ٹرام گڈیاں چلدیاں ہن ۔ ایہہ اک سال وچ لگپگ 1،000،000،000 مسافراں نوں اک تھاں توں دوجی تھاں تے پہنچاندیاں ہن ۔
بھارت دی پہلی اپ-رستہ نظام ڈم ڈم اتے ٹالیگنج وچکار اک 16.5 کلومیٹر اتری-دکھنی لائن سن 1973 وچ بناؤنی شروع کیتی گئی ۔ اس لائن دے مکمل ہو جان تے ایہہ 1،390،00 لوکاں نوں روزانہ آواجائی دیاں سہولتاں مہئیاں کریگی ۔
کلکتے اتے اسدے مغربی پچھواڑے دا میل-جول ہگلی دریا اتے بنے پلاں ‘ ہاوڑا برجّ’ اتے دور اتر وچ بنے،‘ بالی برج’ اتے انحصار کردی اے ۔ تیسرے پل دی وی یوجنابندی تیار کیتی جا چکی اے ۔ ہاوڑا برجّ،( کلکتے دا پچھواڑے نال لنک جوڑن والا پل ) اتے گڈیاں دی آواجائی لئی اٹھ تنگ رستے اتے مرکز وچ دو ٹرانم-مارگم ہن اتے ایہہ دنیا دے سبھ توں ودھ ورتوں وچ لیاندے جان والے پلاں وچوں اک اے ۔
باہری آواجائی
سودھوگرینڈ ٹرنک روڈ ( نیشنل ہائیوے نن : 2 ) بھارت دے سبھ توں پرانے سڑک مارگاں وچوں اک اے ۔ ایہہ کلکتے توں لے کے کشمیر تیک لگبھگ 1600 کلومیٹر ( 1000 میل ) تیک جاندی اے ۔ بندرگاہ نوں اتری بھارت نال جوڑن والا ایہہ مکھ رستہ اے ۔ ہور قومی شاہ-راہ کلکتے نوں بھارت دے مغربی تٹّ،مغربی بنگال دے اتری حصے اتے بنگلہ دیش نال لگدی سرحد نال جوڑدے ہن ۔
ہگلی دریا دے مغربی کنڈھے تے ہاوڑا اتے پوربی کنڈھے تے سیالداہ ریلوے سٹیشناں توں چار چپھیرے نوں ریلاں چلدیاں ہن ۔ ایہناں دوہاں سٹیشناں توں لگبھگ 250،000 مسافر روزانہ آؤندے جاندے ہن ۔
کلکتے دے اخیرلے ہوائی اڈے ڈم ڈم توں ہر روز لگبھگ 120 انتر قومی اتے قومی اڈاناں ہندیاں ہن
کولکاتا دی عوامی ٹریفک دے لئی بنیادی طور بس، آٹوركشا، سائیکل ركشا، ٹرام تے میٹرو ریل سروس زیر استعمال نيں۔ ایتھے دے زیادہ تر لوک بنیادی طور اُتے بساں نوں سب توں زیادہ استعمال کردے نيں۔ ایتھے سرکاری تے نجی کمپنیاں دی بساں زیر استعمال نيں۔ بھارت وچ کولکاتا واحد شہر اے، جتھے ٹرام سروس دستیاب اے۔ مانسون دے وقت بھاری بارشاں دی وجہ سےکئی بار مقامی ٹریفک وچ خلل پڑدا اے۔ کولکاتا وچ تقریباً تمام پیلی ٹیکسیاں ایمبیسیڈر ہی نيں۔ کولکتہ دے علاوہ ہور شہراں وچ زیادہ تر ٹاٹا انڈکا یا فیئٹ ہی ٹیکسی دے طور اُتے چلدی نيں۔ ہور شہراں دی نسبت ایتھے ذاتی گڈی کافی کم نيں۔ اُتے حال وچ شہر وچ نجی گڈیاں دی رجسٹریشن وچ کافی اضافہ دیکھیا گیا اے۔ 2002ء دے اعداد و شمار دے مطابق گزشتہ ست سالاں وچ گڈیاں دی تعداد وچ 44 فیصد اجافہ نظر آندا اے۔ شہر دے آبادی دی کثافت دے تناسب توں سڑکاں محض 6 فیصد نيں، جدوں کہ دہلی وچ ایہ 23 فیصد تے ممبئی وچ 17 فیصد نيں۔ ایہی ایتھے دے ٹریفک جام دی بنیادی وجہ اے۔ [۶۰] کولکاتا میٹرو تے بوہت سارے نويں فلائی اوورز تے نويں سڑکاں دی تعمیر نے شہر نوں کافی راحت دتی اے۔
فضائی
سودھو تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: نیندا جی سبھاش چندر بوس انٹرنیشنل ائیرپورٹ
نیندا جی سبھاش چندر بوس انٹرنیشنل ائیرپورٹ یا نیندا جی سبھاش چندر بوس بین الاقوامی ہوائی اڈا کولکاتا، مغربی بنگال، بھارت وچ واقع اک بین الاقوامی ہوائی اڈا اے۔ ایہ شہر دے مرکز توں تقریباً 17 کلومیٹر (11 میل) دے فاصلے اُتے ڈم ڈم وچ واقع اے۔ اس دا ناں پہلے ڈم ڈم ایئر پورٹ سی جسنوں بعد وچ تحریک آزادی ہند دے اک رہنما سبھاش چندر بوس دے ناں اُتے تبدیل کر دتا گیا۔
ریل
سودھو تفصیلی مضامین لئی ملاحظہ کرو: کولکاتا مضافاتی ریلوے اور بھارتی ریلوے
کولکاتا بھارتی ریلوے دے ستاراں علاقائی ڈویژناں وچوں تن ریلوے زون دے ہیڈ کوارٹر دے طور اُتے کم کردا اے۔ [۶۱] کولکاتا بنگلہ دیش دے راجگڑھ ڈھاکہ دے نال ریل تے سڑک دے ذریعے جڑا ہويا اے۔ [۶۲][۶۳][۶۴] کولکاتا وچ ریلوے دے مندرجہ ذیل اسٹیشن نيں۔
کولکاتا مضافاتی ریلوے
سودھوکولکاتا مضافاتی ریلوے اک مضافاتی ریلوے نظام اے جو کولکاتا تے اس دے مضافات نوں خدمات فراہم کردا اے۔
کولکاتا میٹرو
سودھو تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: کولکاتا میٹرو
کولکاتا میٹرو کولکاتا شہر وچ اک میٹرو ریل نظام اے۔ 300 میٹرو خدمات روزانہ 650،000 توں ودھ مسافراں نوں خدمات فراہم کرن نيں۔ ایہ بھارت دا دوسرا مصروف ترین میٹرو نظام اے۔ [۶۵]
کولکاتا ٹرام
سودھو تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: کولکاتا ٹرام
کولکاتا ٹرام بھارت دے شہر کولکاتا وچ اک ٹرام نظام اے جو کلکتہ ٹرام ویز کمپنی (Calcutta Tramways Company) دے زیر انتظام اے۔ ایہ فی الحال بھارت وچ واحد فعال ٹرام نیٹ ورک اے، [۶۶] اور ایشیا وچ سب توں قدیم فعال برقی ٹرام اے جو 1902ء دے بعد توں چل رہی اے۔ [۶۷]
کولکاتا بندرگاہ
سودھو تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: کولکاتا بندرگاہ
کولکاتا بندرگاہ بھارت دے شہر کولکاتا وچ اک دریاَئی بندرگاہ اے جو سمندر توں تقریباً 203 کلومیٹر (126 میل) دے فاصلے اُتے واقع اے۔ [۶۸] ایہ بھارت دی سب توں قدیم عمل کاری بندرگاہ اے جسنوں برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے تعمیر کيتا سی۔
-
دریائی کشتی
-
رکشہ
-
سائیکل رکشہ
-
بس
نگہداشت صحت
سودھو2011ء دے مطابق کولکاتا وچ صحت دی دیکھ بھال دا نظام 48 سرکاری اسپتالاں اُتے مشتمل اے جنہاں وچ زیادہ تر صحت تے خاندان فلاحی شعبہ، مغربی بنگال دی حکومت دے تحت تے 366 نجی طبی ادارےآں دے نيں۔ [۶۹] ایہ مجموعی طور اُتے 27،687 ہسپتال بستر فراہم کردے نيں۔ [۶۹] شہر وچ ہر 10،000 افراد دے لئی، 61.7 ہسپتال بستر نيں [۷۰] جو قومی اوسط 9 ہسپتال بستر فی 10،000 افراد توں کدرے بہتر اے۔ [۷۱]
کولکاتا میٹروپولیٹن علاقہ وچ دس میڈیکل تے ڈینٹل کالج موجود نيں جو ریاست وچ تیسرے درجے ریفرل ہسپتالاں دے طور اُتے کم کردے نيں۔ [۷۲][۷۳] کلکتہ میڈیکل کالج 1835ء وچ قائم کيتا گیا جو ایشیا وچ پہلا جدید طب سکھانے والا ادارہ سی۔ [۷۴] پر ایہ سہولیات شہر دی صحت دی دیکھ بھال دی ضروریات نوں پورا کرنے دے لئی ناکافی نيں۔ [۷۵][۷۶][۷۷]
2005ء نیشنل فیملی ہیلتھ سروے دے مطابق کولکاتا دے گھراناں دے دا صرف اک چھوٹے تناسب کسی وی صحت دی منصوبہ بندی یا صحت دی انشورنس دے تحت شامل سی۔ [۷۸]:41 کولکاتا وچ شرح پیدائش 1.4 سی جو سروے وچ شامل اٹھ شہراں وچ سب توں کم سی۔ [۷۸]:45
تعلیم
سودھوکولکاتا دے تعلیمی اارے ریاستی حکومتی تے نجی تنظیماں دے زیر انتظام نيں جنہاں وچوں کئی مذہبی نيں۔ بنگالی تے انگریزی تدریس دی بنیادی زباناں نيں، اردو تے ہندی وی زیر استعمال نيں خاص طور اُتے مرکزی کولکاتا وچ ۔ [۷۹][۸۰]
کولکاتا وچ یونیورسٹی آف کلکتہ سمیت کئی نامور تعلیمی ادارے تے کالج نيں ایتھے چار میڈیکل کالج وی نيں۔ ايسے دی دہائی دے بعد کولکاتا دی تعلیمی حیثیت وچ کمی ہوئی لیکن کولکاتا ہن وی تعلیمی ماحول دے لئی جانیا جاندا اے۔ کلکتہ یونیورسٹی، جادو پور یونیورسٹی، رویندر بھارتی یونیورسٹی، مغربی بنگال قومی عدالدی سائنس یونیورسٹی، نیندا جی سبھاش آزاد یونیورسٹی، بنگال انجینئری تے سائنس یونیورسٹی، مغربی بنگال صحت سائنس یونیورسٹی، مغربی بنگال ٹیکنیکل یونیورسٹی یونیورسٹی آف کلکتہ دے مختلف حصےآں وچ واقع نيں۔
کولکاتا وچ کئی اہم تحقیقی ادارے وی موجود نيں جداں انڈین ایسوسی ایشن برائے سائنس دی کاشت (Indian Association for the Cultivation of Science)، انڈین انسٹیٹیوٹ برائے کیمیائی حیاتیات (Indian Institute of Chemical Biology)، انڈین انسٹیٹیوٹ برائے سائنس دی تعلیم تے تحقیق (Indian Institute of Science Education and Research)، بوس انسٹیٹیوٹ (Bose Institute)، ساہا انسٹیٹیوٹ برائے جوہری فزکس (Saha Institute of Nuclear Physics)، آل انڈیا انسٹیٹیوٹ برائے صحت و صفائی تے عوامی صحت (All India Institute of Hygiene and Public Health)، مرکزی شیشہ تے خزافی ریسرچ انسٹیٹیوٹ (Central Glass and Ceramic Research Institute)، ایس این بوس قومی مرکز برائے بنیادی سائنسز (S.N. Bose National Centre for Basic Sciences)، انڈین انسٹیٹیوٹ برائے سوشل ویلفیئر تے بزنس مینجمنٹ (Indian Institute of Social Welfare and Business Management)، نیشنل انسٹیٹیوٹ برائے دواسازی دی تعلیم تے تحقیق (National Institute of Pharmaceutical Education and Research)، متغیر توانائی سائکلوٹران سینٹر (Variable Energy Cyclotron Centre) تے انڈین سینٹر برائے خلائی فزکس (Indian Centre for Space Physics).
سبھیاچار
سودھوکولکاتا نوں طویل عرصے توں اس دی ادبی، انقلابی تے فنکارانہ ورثے دے لئی جانیا جاندا اے۔ ہندوستان دے سابق راجگڑھ رہنے دی وجہ توں ایہ جدید ہندوستان دی ادبی تے فنکارانہ سوچ دا مرکز بنیا۔ كولكاندا دے رہنے والےآں وچ بنیادی سطح اُتے ہمیشہ ہی فن تے ادب دے لئی خاص مقام رہیا اے۔ ہمیشہ نويں باصلاحیت افراد دی حوصلہ افزائی کيتی جاندی اے۔ انہاں وجوہات دی وجہ توں کولکاتا نوں بھارت دا ثقافتی راجگڑھ وی کہیا جاندا اے جو مبالغہ آرائی نئيں ہوئے گی۔
کولکاتا دے خاص حصے جنہاں نوں پارا کہیا جاندا اے، جس دے معنی نیڑےی علاقے نيں۔ ہر پارا اک کمیونٹی سینٹر کھیل دے مقامت وغیرہ اُتے مشتمل ہُندا اے۔ لوکاں وچ ایتھے فرصت دے وقت اڈا (یعنی آرام توں گلاں کرنا) وچ اجلاس، بحثاں وغیرہ وچ کدی کدائيں مسائل اُتے گل کرنے دی عادت اے۔ ایہ عادت اک آزاد فکری گفتگو دی حوصلہ افزائی کردی اے۔ [۸۱]
کولکاتا وچ بہت ساریاں عمارتاں گوتھک، بروق، رومن تے ہند-اسلامی طرز تعمیر کيتیاں نيں۔ برطانوی دور دی کئی عمارتاں اچھی طرح توں محفوظ نيں تے ہن انہاں نوں ورثہ قرار دتا جا چکيا اے جدوں کہ بہت ساریاں عمارتاں تباہی دے دہانے اُتے نيں۔ 1814ء وچ بنا بھارتی عجائب گھر دا شمار ایشیا دے قدیم عجائب گھراں وچ ہُندا اے۔ ایتھے ہندوستانی تریخ، قدرتی تریخ تے ہندوستانی فنون دا حیرت انگیز مجموعہ موجود اے۔ [۸۲] وکٹوریہ میموریل کولکاتا دی بلا شبہ سب توں اہم یادگار اے۔ ایتھے دے عجائب گھر وچ شہر دی تریخ موجود اے۔ ایتھے دا بھارتی قومی کتب خانہ بھارت دا اک اہم تے وڈا کتب خانہ اے۔ فائن آرٹس اکیڈمی تے بوہت سارے دوسرے فن دے ادارے باقاعدہ فن اُتے مبنی نمائش منعقد کردے رہندے نيں۔
شہر وچ تھیٹر تے اجتماعی تھیٹر اج وی زندہ اے۔ ایتھے ہندی فلماں اِنّی ہی مقبول نيں جِنّی کہ بنگلہ فلماں۔ ایتھے دی فلمی صنعت نوں ٹالووڈ ناں دتا گیا اے۔ ایتھے دی فلمی صنعت ٹولی گنج وچ واقع اے۔ طویل عرصے موجود ایتھے دی فلمی صنعت نے کئی مشہور فلم ڈائریکٹر جداں ستیہ جیت رائے، مرنال سین، تپن سنہا بھارتی فلمی صنعت نوں دتے نيں۔
کولکاتا دے پکوان دے بنیادی اجزا چاول تے ماچھیر جھول جدوں کہ میٹھے وچ رس گلہ تے مشٹی ڈوئی بہت مشہور نيں۔ بنگالی لوکاں دی بنیادی غذا وچ مچھلی پسندیدہ ترین اے۔ [۸۳][۸۴]
بنگالی خواتین عام طور اُتے ساڑی پہندی نيں اُتے کم عمر خواتین وچ شلوار قمیض تے مغربی لباس وی مقبول ہوئے رہیا اے۔ گھریلو طور اُتے ساڑی پہننے دا اک مخصوص انداز ہُندا اے جو خاص بنگالی شناخت اے۔ ساڑیاں وچ ایتھے دی بنگالی سوندی تے ریشمی ساڑیاں مشہور نيں۔ مرداں وچ اکثر مغربی پنٹ شرٹ ہی چلدے نيں، مگر تہواراں تے خاص موقاں اُتے روايتی سوندی تے ریشمی کرتاں نوں دھوندی دے نال پہنا جاندا اے۔ ایتھے مرداں دا دھوندی دا سرے ہتھ وچ پھڑ کر چلنے دا رواج رہیا اے، جو اک خاص بنگالی پہچان دیندا اے۔ دھوندی عام طور اُتے سفید رنگ دی ہی ہُندی اے۔
درگا پوجا کولکاتا دا سب توں زیادہ نمایاں تے چکاچوند کرنے والا جشن اے۔ [۸۵][۸۶][۸۷] یہ تہوار اکثر اکتوبر دے مہینے وچ آندا اے اُتے ہر چوتھے سال ستمبر وچ وی آ سکدا اے۔ ہور قابل ذکر تہواراں وچ جگددھاتری پوجا، پولا بیاكھ، سرسوتی پوجا ، رتھ یاترا، پوش پربو، دیوالی، ہولی، کرشن جنم اشٹمی، مہا شواراتری، گنیش چترتھی، مکر سنکراندیکرسمس تے عید، محرم وغیرہ اہم نيں۔ ثقافتی تہواراں وچ کولکاتا کتاب میلہ، کولکتہ فلم اتسو، ڈوور لین موسیقی تہوار تے نیشنل تھیٹر فیسٹیول آندے نيں۔ شہر وچ ہندوستانی کلاسیکی موسیقی تے بنگالی لوک گیت موسیقی نوں وی سراہا جاندا اے۔
ذرائع ابلاغ
سودھواخبار
سودھوہندوستان دا پہلا اخبار، بنگال گزٹ 1780ء وچ کولکاتا توں شائع ہونا شروع ہويا۔ [۸۸] بوہت سارے بنگلہ اخبار ایتھے شائع ہُندے نيں، جنہاں وچ آنند بازار پتریکا، اج کل، برتمان، سگنباد پرتیدن، گنیشکتی تے دیانک سٹیٹمن اہم نيں۔ [۸۹] دی سٹیٹسمین تے دتی ٹیلی گراف کولکاتا توں شائع ہونے عالے دو وڈے انگریزی اخبارات نيں۔ کولکاتا وچ شائع تے فروخت ہونے والے ہور مقبول انگریزی اخبارات وچ ٹائمز آف آنڈیا، ہندوستان ٹائمز، دتی ہندو، انڈین ایکسپریس، تے ایشین ایج شامل نيں۔ [۸۹] مشرقی بھارت دا سب توں وڈا تجارتی مرکز ہونے دی وجہ توں کولکاتا وچ اکنامک ٹائمز، فنانشل ایکسپریس، بزنس لائن، تے بزنس سٹینڈرڈ سمیت کئی اعلیٰ مالی روزنامے گردش وچ نيں۔ [۸۹][۹۰] مقامی زباناں دے اخبارات جداں ہندی، اردو، گجراتی، اڑیہ، پنجابی، تے چینی مقامی اقلیتاں وچ پڑھے جاندے نيں۔ [۵۳][۸۹]
ریڈیو
سودھو تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: آکاش وانی (ریڈیو ناشر)
آکاش وانی قومی سرکاری ریڈیو براڈکاسٹر شہر وچ کئی اے ایم ریڈیو اسٹیشناں توں نشریات کردا اے۔ [۹۱]
کولکاتا وچ 12 مقامی ریڈیو اسٹیشن ایف ایم اُتے نشریات کردے نيں۔ [۹۲]
ٹی وی
سودھو تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: دوردرشن
بھارت دا سرکاری ٹیلی ویژن براڈکاسٹر، دوردرشن دو مفت چینلز اُتے نشریات کردا اے۔ [۹۳] جدوں کہ بنگالی، ہندی، انگریزی تے ہور علاقائی ٹیلی ویژن چینلز کیبل، براہ راست مصنوعی سیارہ نشریات یا انٹرنیٹ دے ذریعے قابل رسائی نيں۔ [۹۴][۹۵][۹۶]
مواصلات
س��دھوکولکتہ وچ سرکاری بی ایس این ایل تے نجی مواصلاتی کمپنیاں جداں ووڈافون، ایئر ٹیل، ریلائنس کمیونی کیشنز، ٹاٹا انڈیکوم وغیرہ ٹیلی فون تے موبائل خدمات فراہم کردے نيں۔ شہر وچ جی ایس ایم تے سی ڈی ایم اے دونے قسم دی خدمات دستیاب نيں۔ ایتھے بی ایس این ایل، ٹاٹا کمیونی کیشنز، ایئر ٹیل تے ریلائنس کمیونی کیشنز دی طرف توں براڈبینڈ سروس وی دستیاب اے۔ انہاں دے علاوہ سفی تے الائنس وی ایہ سروس فراہم کردے نيں۔
کھیل
سودھوکولکاتا وچ سب توں زیادہ مقبول کھیل فٹ بال تے کرکٹ نيں۔ بھارت دے بیشتر حصےآں دے برعکس ایتھے دے رہائشیاں وچ فٹ بال دے لئی اہم جذبہ اے۔ [۹۷] شہر بہترین قومی فٹ بال کلب جداں موہن باگان اے سی، مشرقی بنگال ایف سی، پریاگ یونائٹڈ ایس سی تے محمڈن اسپورٹنگ کلب دا گھر اے۔ [۹۸][۹۹] کلکتہ فٹبال لیگ جو 1898ء وچ شروع ہوئی ایشیا وچ سب توں پرانی فٹ بال لیگ اے۔ [۱۰۰]
بھارت دے باقی حصےآں دی طرح کرکٹ کولکاتا وچ مقبول اے تے شہر بھر دے میداناں تے گلیاں وچ کھیلا جاندا اے۔ [۱۰۱][۱۰۲] انڈین پریمیئر لیگ وچ کولکاتا دی اک فرنچائز اے جو کولکاتا نائٹ رائیڈرز اے۔ بنگال کرکٹ ایسوسی ایشن جو مغربی بنگال وچ کرکٹ دے انتظامی امور سنبھالدی اے کولکاتا ہی وچ واقع اے۔ شہر وچ بین محلہ یا بین کلب بنیاداں اُتے کھیلاں دے ٹورنامنٹ خاص کر کرکٹ، فٹ بال، بیڈمنٹن، تے کیرم منعقد کیتے جاندے نيں۔ [۱۰۳] میدان شہر وچ اک وسیع میدان اے جو سب توں وڈا پارک اے۔ ایتھے کئی معمولی فٹ بال تے کرکٹ کلباں تے کوچنگ اداروے موجود نيں۔ [۱۰۴]
ایڈن گارڈنز دی گنجائش 66،349 اے۔ کرکٹ عالمی کپ 1987ء دی میزبانی ايسے اسٹیڈیم نے دی سی۔ ایہ بنگال کرکٹ ٹیم تے کولکاتا نائٹ رائیڈرز دا گھر وی اے۔ سالٹ لیک اسٹیڈیم گنجائش دے لحاظ توں بھارت دا سب توں وڈا اسٹیڈیم اے۔ کلکتہ کرکٹ تے فٹ بال کلب دنیا دا دوسرا سب توں پرانا کرکٹ کلب اے۔ [۱۰۵][۱۰۶] نیندا جی انڈور اسٹیڈیم نے 1981ء ایشیائی باسکٹ بال چیمپئن شپ دے میزبان دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ شہر وچ تن 18 ہول گالف کورس وی نيں۔ [۱۰۷][۱۰۸] کلکتہ پولو کلب دنیا وچ سب توں قدیم موجودہ پولو کلب سمجھیا جاندا اے۔ [۱۰۹][۱۱۰][۱۱۱]
سیاحت تے یادگاراں
سودھومیدان تے فورٹ ولیم، دریائے ہوگلی دے نیڑے بھارت دے سب توں وڈے پارکاں وچوں اک اے ۔ایہ 3 مربع کلومیٹر دے علاقے وچ پھیلا ہويا اے۔ میدان دے مغرب وچ فورٹ ولیم اے۔ چونکہ فورٹ ولیم ہن بھارتی فوج دے زیر استعمال اے اس لئی ایتھے داخل ہونے دے لئی خصوصی اجازت لینا پڑدی اے۔
ایڈن گارڈنز دے اک چھوٹے تالاب وچ برما دا پگوڈا تعمیر کيتا گیا اے، جو اس باغ وچ خاص توجہ دا مرکز اے۔ ایہ مقام مقامی لوکاں وچ بہت مقبول اے۔
وکٹوریہ میموریل 1906ء توں 1921ء دے درمیان تعمیر کيتا گیا ایہ برطانوی ملکہ وکٹوریہ دی اک یادگار اے۔ یادگار وچ اک شاندار عجائب گھر وی اے جتھے ملکہ دے پیانو تے سٹڈی ڈیسک سمیت 3000 توں ودھ چیزاں رکھی گئی نيں۔ ایہ روزانہ صبح 10:00 بجے توں شام 4:30 بجے تک کھلدا اے، پیر نوں ایہ بند رہندا اے۔
سینٹ پال کیتھیڈرل تعمیرات دی اک منفرد مثال اے، اس دی رنگین شیشے دی کھڑکیاں تے گوتھک طرز تعمیر اس دا خاصہ نيں۔ ایہ روزانہ صبح 9:00 بجے توں دوپہر تک تے شام 3:00 بجے توں 6:00 بجے تک کھلدا اے۔
ناخدا مسجد سرخ پتھر توں بنی ہوئی اے۔ ایہ اک وڈی مسجد اے جس دی تعمیر 1926ء وچ ہوئی سی۔ اس وچ 10،000 افراد دی گنجائش اے۔
ماربل پیلس ایم جی روڈ اُتے واقع نوں اس محل دی خوبصورتی قابل دید اے۔ 1800ء وچ ایہ محل اک امیر بنگالی زمیندار دی رہائش سی۔ ایتھے کچھ خوبصورت مجسمے تے پینٹنگ نيں۔ خوبصورت فانوس، یوروپین اینٹیک، وینیٹين گلاس، پرانے پیانو تے چین دے بنے نیلے گلدان آپ نوں اس وقت دے امیراں دی طرز زندگی دی جھلک دکھاندے نيں۔
پارس ناتھ جین مندر 1867ء وچ بنیا۔ ایہ مندر وینیٹين گلاس، پیرس دے فانوساں، سونے دا ملممع چڑھا گنبد، رنگین شیشاں والی کھڑکیاں تے شیشے لگے كھباں توں سجا اے۔ ایہ روزانہ صبح 6:00 بجے توں دوپہر تک تے شام 3:00 بجے توں 7:00 بجے تک کھلدا اے۔
بیلور خانقاہ رام کرشن مشن دا ہیڈ کوارٹر اے، اس دی تعمیر 1899ء وچ سوامی وویکانند نے کيتی سی، جو رام کرشن دے شاگرد سن ۔ ایہ اکتوبر توں مارچ کےدوران صبح 6:30 بجے توں 11:30 بجے تک تے شام 3:30 بجے توں 6:00 بجے تک، تے اپریل توں ستمبر تک ایہ صبح 6:30 بجے توں 11:30 بجے تک تے شام 4:00 بجے توں 7:00 بجے تک کھلدا اے۔
دكشن ایشور کالی مندر دریائے ہوگلی دے مشرقی ساحل اُتے واقع ایہ ماں کالی دا مندر اے جتھے شری رام کرشن پرہمنس اک پادری سن ایتھے انہاں نوں تمام مذاہب وچ اتحاد لیانے دی معرفت ہوئی۔ کالی مندر سڈر سٹریٹ توں 6 کلومیٹر جنوب وچ واقع اے۔ ایہ صبح 3:00 بجے توں رات 8:00 بجے تک کھلدا اے۔
مدر ٹریسا ہومز سینکڑاں بے گھراں غریباں دا گھر اے جو خود نوں خدمت خلق دے لئی وقف کر دینے والی مسیحی راہبہ مدر ٹریسا دی کاوش اے۔
بوٹینکل گارڈنز کئی ایکڑ وچ پھیلا اک سرسبز، پودےآں دی نایاب قسماں، خوبصورت کھلے پھُلاں، پرسکون ماحول فراہم کردا اے۔ ایتھے قدرت دے نال شام گزارنے دا اک بہترین موقع اے۔ دریا دے مغربی جانب واقع اس باغ وچ دنیا دا دوسرا سب توں وڈا برگد دا درخت اے، جو 10،000 مربع میٹر وچ پھیلا ہويا اے، اس دی تقریباً 420 شاخاں نيں۔
سیاحتی تے دلچسبی دے تھاںواں
سودھومذہبی عمارتاں
سودھومسیتاں
سودھو-
ناخدا مسجد
-
ٹیپو سلطان مسجد
-
زہرہ بیگم مسجد
-
محمڈن کیتھیڈرل مسجد
-
کھریرپور مسجد
-
دھرمتلا مسجد
-
نیمتولا مسجد
گرجا گھر
سودھو-
آرمینیائی چرچ
-
پرتگیزی چرچ
-
اولڈ مشن چرچ
-
سینٹ جانز چرچ
-
سینٹ جیمز چرچ
-
سینٹ فرانسس-زاویئر چرچ
-
کیری بیپٹسٹ چرچ
-
مسیح بادشاہ دا چرچ
-
کھریرپور چرچ
-
سینٹ سیمس چرچ
-
سینٹ اینڈریوز چرچ
-
سینٹ پیٹرز چرچ
مندر
سودھو-
آدی چیتیشوری مندر
-
بامودس مکھرجی کالی مندر
-
بیلور ماتھ
-
بھوکالاش شو مندر
-
برلا مندر
-
جین مندر
-
چینی مندر
-
چھوٹا راسبری مندر
-
وڈا راسبری مندر
-
دکشن ایشور مندر
-
گھٹےشور مندر
-
كالی گھاٹ کالی مندر
-
كمارگھاٹ دوادش شیو مندر
-
نابا ورندابن مندر
-
رادھا کندا مندر
-
رادھاناتھ مندر
-
بیلگچھیا پریشناتھ مندر
-
چندرپربھو مندر
-
بیت ایل شول
-
شول داود
ہور عمارتاں
سودھو-
کلکتہ ہائی کورٹ
-
جنرل پوسٹ آفس
-
چارٹرڈ بینک آف انڈیا
-
کولکاتا منٹ
-
رونک ہوٹل
-
وزارت خزانہ عمارتاں
-
گورنمنٹ ہاؤس
-
میدان
-
روکسبرگ بلڈنگ - انڈین بوٹینک گارڈن
-
لا مارٹنیری، کلکتہ
-
بنگال کلب
-
ایشیاٹک سوسائٹی
-
پرانا ٹیلیگراف آفس
-
کوئنز بلڈنگ
-
سنگ مرمر محل
-
میٹکاف ہال
-
راج بھون
-
چننیلال بھون
-
ٹاؤن ہال
یادگاراں
سودھو-
بلیک ہول یادگار
-
گوالیار یادگار
-
مدر ٹریسا قبر
-
رونالڈ راس یادگار
-
آچاری جگدیش چندر بوس یادگار
-
لاسکر جنگی یادگار
-
شہید مینار
طبی عمارتاں
سودھو-
میڈیکل کالج ہسپتال کلکتہ
-
کلکتہ نیشنل میڈیکل کالج تے ہسپتال
-
میڈیسن کالج تے جے این ایم ہسپتال
-
کے پی سی میڈیکل کالج اینڈ ہاسپٹل
-
رادھا گووند کر میڈیکل کالج تے ہسپتال
-
برسات کینسر ریسرچ اینڈ ویلفیئر سنٹر
-
ڈاکٹر بھولا ناتھ بوس سب ڈویژنل ہسپتال
-
ای آئی ایس ہسپتال، مانکتالا
-
ای آئی ایس ہسپتال، سیلدہ
-
آئی پی جی ایم ای آر تے ایس ایس دے ایم ہسپتال
-
لوہیا مارتی سیوا سدہن ہسپتال
-
نیا جنرل ہسپتال
-
وشودھانند سرسوتی مارواڑی ہسپتال
پارک
سودھو-
ایلیٹ پارک
-
سینٹرل پارک کولکاتا
-
علیپور حیوانیاندی گارڈن
-
ہیدوا پارک
-
میدان
-
نیو ٹاؤن ایکو پارک
-
نیکو پارک
-
کولکاتا گارڈنز
-
نیلبان فوڈ پارک
-
ایڈن گارڈن کلکتہ
-
کولکاتا دریائے دے نال خوبصورتی پروجیکٹ
کولکاتا دیاں شخصیتاں
سودھوادب
سودھوشاعر
سودھوناقد، فلسفی
سودھواصلاح پسند
سودھوسائنسدان
سودھونوبل انعام یافتہ
سودھوحریت پسند
سودھورامن میگ سیسے انعام یافتہ
سودھوفنون
سودھوسنیما
سودھوقابل ذکر اداکار
سودھوتھیٹر
سودھوموسیقی
سودھوموسیقار
سودھوہندوستانی کلاسیکی گلوکار
سودھوہور گلوکار
سودھودور حاضر بالی ووڈ موسیقار
سودھوکھیل
سودھو
کتابیات
سودھو- Chaudhuri (1990). Calcutta: the living City I and II. Kolkata: Oxford University Press. ISBN 0-19-562585-4.
- (2003) Calcutta: a cultural and literary history. Oxford, UK: Signal Books. ISBN 978-1-902669-59-5.
- (1976) Calcutta diary. London: Frank Cass. ISBN 0-7146-3082-9.
- (1991) The changing face of Calcutta: an architectural approach. Kolkata: Government of West Bengal.
- (2002) City requiem, Calcutta: gender and the politics of poverty. Minneapolis, US: en:University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-3932-9.
- (1997) Calcutta poor: elegies on a city above pretense. Armonk, New York City: M.E. Sharpe. ISBN 1-56324-981-2.
- (1985) La cité de la joie (The City of Joy). Kolkata: Arrow. ISBN 0-09-914091-8.
- Singh, Malvika (2011). Kolkata: A Soul City (Historic and Famed Cities of India). Academic Foundation, 110. ISBN 978-81-7188-886-3.
- Hazra, Indrajit (1 دسمبر 2013). Grand Delusions: A Short Biography of Kolkata. Aleph Book Company, 156. ISBN 978-93-82277-28-6.
- Ghosh, Amitav (22 اپریل 2009). Calcutta Chromosome: A Novel of Fevers, Delirium and Discovery. Penguin India, 200. ISBN 978-0-14-306655-2.
- Deb, Binaya Krishna (1905). The Early History and Growth of Calcutta. Harvard University: Romesh Chandra Ghose, 278.
- Chaudhuri, Sukanta (1990). Calcutta, the Living City: The past. the University of Michigan: Oxford University Press, 292. ISBN 978-0-19-562718-3.
- Roy, Ananya (1 اکتوبر 2002). City Requiem, Calcutta: Gender and Politics of Poverty. University of Minnesota Press, 352. ISBN 978-0-8166-3933-5.
- (1 جنوری 2004) Kolkata: the dream city. the University of Michigan: UBS Publishers' Distributors, 93. ISBN 978-81-7476-471-3.
- Moorhouse, Geoffrey (1971). Calcutta. Penguin Books India, 393. ISBN 978-0-14-009557-9.
- Chatterjee, Partha (2012). The Black Hole of Empire: History of a Global Practice of Power. Princeton University Press, 425. ISBN 978-0-691-15201-1.
- Chattopadhyay, Swati (2005). Representing Calcutta: Modernity, Nationalism, and the Colonial Uncanny. Psychology Press, 314. ISBN 978-0-415-34359-6.
- (2016) Beyond Kolkata: Rajarhat and the Dystopia of Urban Imagination. Routledge, 304. ISBN 978-1-134-93137-8.
- (2013) Women in Kolkata’s IT Sector: Satisficing Between Work and Household. Springer Science & Business Media, 133. ISBN 9788132215936.
- Bose, Pablo Shiladitya (2015). Urban Development in India: Global Indians in the Remaking of Kolkata. Routledge, 178. ISBN 978-1-317-59673-8.
- (2009) Cultures of Servitude: Modernity, Domesticity, and Class in India. Stanford University Press, 255. ISBN 978-0-8047-6071-3.
- Ghosh, Anindita. Claiming the City: Protest, Crime, and Scandals in Colonial Calcutta, c. 1860–1920. Oxford University Press, 340. ISBN 978-0-19-946479-1.
- Sanyal, Shukla (2014). Revolutionary Pamphlets, Propaganda and Political Culture in Colonial Bengal. Cambridge University Press, 219. ISBN 978-1-107-06546-8.
- Busteed, Henry Elmsley (1888). Echoes from Old Calcutta: Being Chiefly Reminiscences of the Days of Warren Hastings, Francis, and Impey. Asian Educational Services, 359. ISBN 9788120612952.
- (2003) Calcutta Conversations. Orient Blackswan, 242. ISBN 9788180280092.
- Richards, E. P. (2014). The Condition, Improvement and Town Planning of the City of Calcutta and Contiguous Areas: The Richards Report. Routledge, 492. ISBN 978-1-317-61700-6.
- (2007) Econophysics of Wealth Distributions: Econophys-Kolkata I. Springer Science & Business Media, 248. ISBN 9788847003897.
- Sarkar, Tanika. Calcutta: The Stormy Decades. Social Science Press, 486. ISBN 978-9383166077.
- Choudhury, Ranabir Ray. A City in the Making: Aspects of Calcutta's Early Growth. Niyogi Books, 564. ISBN 978-9385285288.
- Banerjee, Sumanta (2016). Memoirs of Roads: Calcutta from Colonial Urbanization to Global Modernization. Oxford University Press, 192. ISBN 978-0-19-946810-2.
باہرلے جوڑ
سودھو- Kolkata Municipal Corporation
- سانچہ:Dmoz
- سانچہ:Wikivoyage-inline
- Kolkata Encyclopædia Britannica entry
دستاویزی فلماں
سودھو- کولکاتا دستاویزی فلم حصہ اول
- کولکاتا دستاویزی فلم حصہ دوم
- کولکاتا دستاویزی فلم حصہ سوم
- کولکاتا (بھارت) تعطیل سفر ویڈیو گائیڈ
سانچہ:بھارت دیاں ریاستاں تے عملداریاں دے دارالحکومت سانچہ:بھارت دے اک ملین توں زیادہ آبادی والے شہر سانچہ:عظیم ام البلاد سانچہ:دنیا دے سب توں زیادہ آبادی والے شہری علاقہ جات
حوالے
سودھو- ↑ "Sovan Chatterjee to be new Kolkata mayor". Hindustan Times (New Delhi). 6 جون 2010. https://web.archive.org/web/20110719034005/http://www.hindustantimes.com/Sovan-Chatterjee-to-be-new-Kolkata-mayor/Article1-554057.aspx. Retrieved on 26 اپریل 2011.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "New CP reaches slain cop's house with job letter". Times of India. 16 فروری 2013. https://archive.ph/20130411033351/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-16/kolkata/37132361_1_police-commissioner-police-force-new-police. Retrieved on 17 فروری 2013.
- ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے2011 pp tableA2
لئی۔ - ↑ ۵.۰ ۵.۱ ۵.۲ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےkolkatauapop2011
لئی۔ - ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Chakravorty, Sanjoy (2000). "From colonial city to global city? The far-from-complete spatial transformation of Calcutta", Globalizing cities: a new spatial order?. Oxford, UK: Blackwell Publishing, 56–77. ISBN 0-631-21290-6.
- ↑ ۱۱.۰ ۱۱.۱ Chatterjee, S.N. (2008). Water resources, conservation and management. New Delhi: Atlantic Publishers and Distributors, 85. ISBN 978-81-269-0868-4. Retrieved on 29 جنوری 2012.
- ↑ Singh, Upinder (2008). A history of ancient and early medieval India: from the Stone Age to the 12th century. New Delhi: Pearson Education, 395. ISBN 978-81-317-1677-9. Retrieved on 25 جنوری 2012.
- ↑ Das, S. (15 جنوری 2003). "Pre-Raj crown on Clive House: abode of historical riches to be museum". دی ٹیلی گراف (بھارت) (Kolkata). https://web.archive.org/web/20190107040118/https://www.telegraphindia.com/india/pre-raj-crown-on-clive-house-abode-of-historical-riches-to-be-museum/cid/843722. Retrieved on 26 اپریل 2006.
- ↑ Hall, Peter (2002). Cities of tomorrow. Oxford, UK: Blackwell Publishing, 198–206. ISBN 0-631-23252-4.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Sen, A (1973). Poverty and famines. Oxford, UK: Oxford University Press. pp. 52–85. ISBN 0-19-828463-2.
- ↑ Burrows, Frederick (22 August 1946). A copy of a secret report written on 22 August 1946 to the Viceroy Lord Wavell, from Sir Frederick John Burrows, concerning the Calcutta riots. The British Library. IOR: L/P&J/8/655 f.f. 95, 96–107. https://web.archive.org/web/20190107040109/https://www.bl.uk/subjects/south-asia. Retrieved on ۲۵ فروری ۲۰۱۲.
- ↑ Das, Suranjan (2000). "The 1992 Calcutta Riot in Historical Continuum: A Relapse into 'Communal Fury'?". Modern Asian Studies (Cambridge University Press) 34 (2): 281–306. doi: .
- ↑ Suhrawardy, H. S. (1987). "Direct action day", Memoirs of Huseyn Shaheed Suhrawardy. Dhaka, Bangladesh: The University Press, 55–56. ISBN 984-05-1087-8. Archived 2006-03-14 at the وے بیک مشین
- ↑ (1992) Patel: a life. Ahmedabad, India: Navajivan, 497.
- ↑ (2008) Kolkata—an outline, Industry and Economic Planning. Town and Country Planning Organisation, Ministry of Urban Development, Government of India.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ۲۵.۰ ۲۵.۱ "Kolkata". Microsoft Encarta Online Encyclopedia. 2007. Archived from the original on 2009-10-28. Retrieved 2007-10-13.
- ↑ Chakravorty S (2000). "From Colonial City to Global City? The Far-From-Complete Spatial Transformation of Calcutta" in سانچہ:Harv
- ↑ Datta T (2006-03-22). "Rising Kolkata's winners and losers". BBC Radio 4's Crossing Continents. https://web.archive.org/web/20190107040213/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/4830762.stm. Retrieved on ۲۶ اپریل ۲۰۰۶.
- ↑ The Telegraph – Calcutta : Metro
- ↑ संबित साहा (2003-09-09). "नाथू ला ट्रेड मे स्पर बिज़नेस इन एन-ई". रीडिफ.कॉम. https://web.archive.org/web/20190107040335/http://www.rediff.com/money/2003/sep/09trading.htm. Retrieved on ۱۸ ستمبر ۲۰۰۷.
- ↑ सी.राजा मोहन (2007-07-16). "ए फ‘ओरन पॉलिसी फॉर द ईस्ट". द हिन्दू. https://web.archive.org/web/20190107040333/https://www.thehindu.com/2004/07/16/stories/2004071601841000.htm. Retrieved on ۱۸ ستمبر ۲۰۰۷.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Roy Chadhuri, S.; Thakur, A. R. (2006-07-25). "Microbial genetic resource mapping of East Calcutta wetlands" (PDF). Current Science (Indian Academy of Sciences) 91 (2): 212–217. http://www.ias.ac.in/currsci/jul252006/212.pdf. Retrieved on ۲ ستمبر ۲۰۰۷.
- ↑ ۳۴.۰ ۳۴.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Hugli River | river, India | Britannica.com
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ۳۷.۰ ۳۷.۱ ۳۷.۲ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Bilham, Roger (1994). "The 1737 Calcutta earthquake and cyclone evaluated" (PDF). Bulletin of the Seismological Society of America 84 (5): 1650–57. http://cires.colorado.edu/~bilham/gif_images/1737Calcutta.pdf. Retrieved on ۲۰ جولائی ۲۰۱۱.
- ↑ (1866) Report on the Calcutta cyclone of the 5th October 1864. Calcutta: O.T. Cutter, Military Orphan Press. Retrieved on 20 July 2011.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "Smog city chokes & grounds: foul air, moist and smoky". The Telegraph (Kolkata). 30 October 2008. http://www.telegraphindia.com/1081030/jsp/calcutta/story_10035984.jsp. Retrieved on ۲۵ اپریل ۲۰۱۱.
- ↑ Bhaumik, Subir (17 May 2007). "Oxygen supplies for India police". BBC. https://web.archive.org/web/20190107040151/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6665803.stm%20. Retrieved on ۲۳ جون ۲۰۰۷.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).Click on arrow adjacent to state West Bengal so that a Microsoft excel document is downloaded with district wise population of different religious groups. Scroll down to Kolkata district in the document at row no. 1629.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Prithvijit (14 November 2011). "Kolkatans relish a journey down familiar terrain". Times of India (New Delhi). https://archive.ph/20120709202313/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-14/kolkata/30396787_1_first-film-strong-film-culture-satyajit-ray. Retrieved on ۲ فروری ۲۰۱۲.
- ↑ ۵۰.۰ ۵۰.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ (2009) Calcutta mosaic: essays and interviews on the minority communities of Calcutta. New Delhi: Anthem Press. ISBN 978-81-905835-5-8. Retrieved on 29 January 2012.
- ↑ ۵۳.۰ ۵۳.۱ ۵۳.۲ ۵۳.۳ ۵۳.۴ (2009) Calcutta mosaic: essays and interviews on the minority communities of Calcutta. New Delhi: Anthem Press, 9–10. ISBN 978-81-905835-5-8. Retrieved on 29 January 2012.
- ↑ Basu, Moni (29 March 2010). "Twilight comes for India's fading Jewish community". CNN. https://web.archive.org/web/20190107040153/http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/03/29/india.jews/index.html%20. Retrieved on ۲۵ فروری ۲۰۱۲.
- ↑ Zach Marks (24 October 2013). "The Last Jews of Kolkata". نیو یارک ٹائمز. https://web.archive.org/web/20190107040454/https://india.blogs.nytimes.com/2013/10/24/the-last-jews-of-kolkata/?_r=1&.
- ↑ "Calcutta's Chinatown facing extinction over new rule". Taipei Times (Taipei, Taiwan). 18 April 2011. https://web.archive.org/web/20190107040217/http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2004/07/31/2003181147%20. Retrieved on ۲۵ اپریل ۲۰۱۱.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ۵۸.۰ ۵۸.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ http://www.thehindubusinessline.com/2004/09/06/stories/2004090600791300.htm
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "Kolkata-Dhaka bus service resumes". Hindustan Times. IANS (New Delhi). 30 May 2008. https://web.archive.org/web/20120104212342/http://www.hindustantimes.com/India-news/Kolkata/Kolkata-Dhaka-bus-service-resumes/Article1-314159.aspx. Retrieved on ۷ دسمبر ۲۰۱۱.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "Reaching India". New Delhi: Times Internet Limited. https://web.archive.org/web/20190107040230/https://www.timesfoundation.com/. Retrieved on ۲۷ فروری ۲۰۱۲.
- ↑ "Kolkata trams to get a GenX makeover". 13 July 2012. https://web.archive.org/web/20130927133900/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-13/kolkata/32662823_1_tram-network-lrt-institute-of-urban-transport. Retrieved on ۵ اکتوبر ۲۰۲۰.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ۶۹.۰ ۶۹.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ The population (4,486,679) and hospital beds (27,687) have been used to derive this rate.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Mitra, Dola (20 April 2005). "Calcutta Medical College, Calcutta". The Telegraph (Kolkata). http://www.telegraphindia.com/1050420/asp/careergraph/story_4638691.asp. Retrieved on ۲۰ اکتوبر ۲۰۰۷.
- ↑ Mitra, Prithvijit (9 April 2011). "On hospital floor for 12 days". Times of India (New Delhi). https://archive.ph/20120710232805/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/kolkata/29400041_1_bed-floor-bike. Retrieved on ۳۱ جنوری ۲۰۱۲.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "Kolkata woman gives birth on road, dies after no admission by hospitals". Hindustan Times (New Delhi). 13 January 2012. https://web.archive.org/web/20120118125557/http://www.hindustantimes.com/India-news/Kolkata/Kolkata-woman-gives-birth-on-road-dies-after-no-admission-by-hospitals/Article1-796738.aspx. Retrieved on ۳۱ جنوری ۲۰۱۲.
- ↑ ۷۸.۰ ۷۸.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ The Chattering Masses – The New York Times
- ↑ http://www.indianmuseumkolkata.org/
- ↑ The Telegraph – Calcutta : Metro
- ↑ Durgapuja : Road side food vendors : puja fast food : Durga Puja Food
- ↑ 10 Famous Kolkata Durga Puja Pandals
- ↑ Kolkata Durga Puja: Latest News, Photos, Videos on Kolkata Durga Puja – NDTV.COM
- ↑ Top 20 Pandals to Visit During Durga Puja in Kolkata: Tour My India
- ↑ Eaman, Ross (12 October 2009). The A to Z of Journalism. Scarecrow Press, 86. ISBN 978-0-8108-7067-3. Retrieved on 2 August 2013.
- ↑ ۸۹.۰ ۸۹.۱ ۸۹.۲ ۸۹.۳ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).سانچہ:Dead linkسانچہ:Cbignore
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "CalTel launches IPTV in Kolkata, invests Rs 700 cr in 07-08". Outlook India. Press Trust of India (New Delhi). 1 February 2008. https://web.archive.org/web/20130502190254/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=3663. Retrieved on ۲۴ جنوری ۲۰۱۲.
- ↑ "CAS on brink of blackout". Times of India. TNN (New Delhi). 14 August 2011. https://web.archive.org/web/20190107040312/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/CAS-on-brink-of-blackout/articleshow/9719460.cms. Retrieved on ۲۴ جنوری ۲۰۱۲.
- ↑ "Direct-to-home comes home". Times of India. TNN (New Delhi). 9 October 2003. https://archive.ph/20120701123319/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-09/kolkata/27198314_1_dish-tv-dth-subscribers-satellite-channels. Retrieved on ۲۴ جنوری ۲۰۱۲.
- ↑ Khosla, Varuni; Sharma, Ravi Teja (13 June 2014). "Forget cricket, football is catching fast in India". The Economic Times. http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-06-13/news/50564484_1_arsenal-soccer-schools-football-player-football-training. Retrieved on ۲۰ ستمبر ۲۰۱۴.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Bhabani, Soudhriti (1 September 2011). "Argentine football superstar Messi charms Kolkata". India Today (Noida, India). https://www.webcitation.org/68OQaUA9F?url=http://indiatoday.intoday.in/story/messi-charms-kolkata/1/149702.html. Retrieved on ۷ دسمبر ۲۰۱۱.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "What happened to para cricket?". Times of India. TNN (New Delhi). 20 January 2002. https://web.archive.org/web/20190107040116/https://timesofindia.indiatimes.com/city/calcutta-times/What-happened-to-para-cricket/articleshow/1734729571.cms%20. Retrieved on ۷ دسمبر ۲۰۱۱.
- ↑ "Para cricket tourney gets off to a cracking start". Times of India. TNN (New Delhi). 22 January 2011. https://archive.ph/20120707171127/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-22/kolkata/28361952_1_royal-fortune-group-semi-finals-saradindu-mukherjee. Retrieved on ۷ دسمبر ۲۰۱۱.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "FIFA president visits big three of Kolkata maidan". The Hindu (Chennai). 16 April 2007. https://web.archive.org/web/20130729123104/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/007200704160340.htm. Retrieved on ۷ دسمبر ۲۰۱۱.
- ↑ Desai, Ashwin (2000). Blacks in whites: a century of cricket struggles in KwaZulu-Natal. Pietermaritzburg, South Africa: University of Natal Press, 38. ISBN 978-1-86914-025-0.
- ↑ Mukherji, Raju (14 March 2005). "Seven years? Head start". The Telegraph (Kolkata). http://www.telegraphindia.com/1050314/asp/opinion/story_4428341.asp. Retrieved on ۲۶ اکتوبر ۲۰۰۶.
- ↑ Bohn, Michael K. (2008). Money golf: 600 Years of bettin' on birdies. Dulles, Virginia, US: Potomac Books, 34. ISBN 978-1-59797-032-7.
- ↑ Uschan, Michael V. (2000). Golf. San Diego, US: Lucent Books, 16. ISBN 978-1-56006-744-3.
- ↑ Singh, Jaisal (2007). Polo in India. London: New Holland Publishers, 12. ISBN 978-1-84537-913-1.
- ↑ Jackson, Joanna (2011). A Year in the life of Windsor and Eton. London: Frances Lincoln, 80. ISBN 978-0-7112-2936-5.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
آگرا · الہ آباد · اعظم گڑھ · علی گڑھ · بدایوں · باغپت · بریلی · بہرائچ · بلیا · بلرام پور · باندا · بارابنکی · بستی · بجنور · بلند شہر · چتراکوٹ · چندولی · دیوریا · ایٹا · اٹاوہ · فیض آباد · فرخ آباد · فیروز آباد · فتح پور · غازی آباد · لکھنئو · گونڈا · گورکھپور · ہمیرپور · جونپور · جھانسی · کنوج · کانپور · مہوبا · متھرا · میرٹھ · مرزاپور · مراد آباد · مظفرنگر · نوئیڈا · رائے بریلی · سہارن پور · رامپور · شاہ جہاں پور · وارانسی · حیدرآباد · ممبئی · کلکتا · نویں دہلی · چنائی · بنگلور · جے پور · بھوپال · پٹنا · جبل پور · اجمیر · گڑگاؤں · فرید آباد · احمد آباد · اورنگ آباد ·