Inson kapitali indeksi
Inson kapitali indeksi (ing. Human Capital Index (HCI) – sog'liqni saqlash va ta'limning keyingi avlod ishchilarining samaradorligiga qo'shgan hissasini miqdoriy jihatdan belgilaydi. Inson kapitali indeksi Jahon banki tomonidan tayyorlanadi.
Indeks ilk bor 2018-yil oktabr oyida e’lon qilingan va 157 mamlakatni oʻz ichiga olgan. Inson kapitali indeksi bolaning kelajakda qay darajada samarali kadr boʻlib shakllanishini oʻlchaydi. Indeks qiymati 0 dan 1 gacha intervalda boʻlib, qiymat 1 ga yaqinlashishi bugungi bolalarning kelajakda qay darajada yetuk inson boʻlib shakllanishini koʻrsatadi[1].
Hisoblash metodologiyasi
tahrirIndeksning muhim xususiyati shundaki, u qatʼiy mikro-ekonometrik tadqiqotlarga asoslangan holda sogʼliqni saqlash va taʼlim tizimlarining shaxslar va mamlakatlar samaradorligiga qoʼshgan hissasini oʼlchaydi. Noam Angrist, Simeon Djankov, Pinelopi Koujianou Goldberg va Garri Patrinos tomonidan olib borilgan tadqiqotlar natijasida Inson kapitali indeksini o'lchash usullari ishlab chiqilgan[2].
Inson kapitali indeksida 3 ta asosiy komponent bor:
1. Tirik qolish ehtimoli
- 5 yoshdan oshgan bolalar ulushi - foizda (%)
2. Ta'lim
- Ta'lim miqdori (kutilayotgan ta'lim davomiyligi)
- Ta'lim sifati (uyg'unlashgan test natijalari)
3. Salomatlik holati
- Katta yoshdagilarning umr davomiyligi (60 yoshgacha yashagan 15 yoshli o'smirlar ulushi, %)
- Bolalar oʻrtasida sogʻlom oʻsish (5 yoshgacha boʻlgan bolalarning rivojlanish sur’atlari, %)
Inson kapitali indeksi tirik qolish ehtimoli, ta'lim va sog'liqning mahsuldorlikka nisbiy hissasini quyidagi tarzda ko'paytirish yo'li bilan hisoblanadi:
IKI = Tirik qolish ehtimoli* Ta'lim* Salomatlik holati
Inson kapitali indeksi
tahrirInson kapitali indeksi Simeon Djankov va Federika Saliola tomonidan tayyorlangan va birinchi marta Jahon bankining 2019-yilgi Jahon taraqqiyoti hisobotining[3] bir qismi sifatida nashr etilgan.
Reyting | Mamlakatlar | Baholash (erishilgan potentsial foiz) |
---|---|---|
1 | Singapur | 0.88 |
2 | Hong Kong | 0.81 |
3 | Yaponiya | 0.80 |
4 | Koreya Respublikasi | 0.80 |
5 | Kanada | 0.80 |
6 | Finlandiya | 0.80 |
7 | Makao | 0.80 |
8 | Shvetsiya | 0.80 |
9 | Irlandiya | 0.79 |
10 | Niderlandiya | 0.79 |
11 | Birlashgan Qirollik | 0.78 |
12 | Estoniya | 0.78 |
13 | Yangi Zelandiya | 0.78 |
14 | Sloveniya | 0.77 |
15 | Norvegiya | 0.77 |
16 | Avstraliya | 0.77 |
17 | Portugaliya | 0.77 |
18 | Fransiya | 0.76 |
19 | Belgiya | 0.76 |
20 | Shveysariya | 0.76 |
21 | Kipr | 0.76 |
22 | Daniya | 0.76 |
23 | Polsha | 0.75 |
24 | Chexiya | 0.75 |
25 | Germaniya | 0.75 |
26 | Avstriya | 0.75 |
27 | Islandiya | 0.75 |
28 | Isroil | 0.73 |
29 | Ispaniya | 0.73 |
30 | Italiya | 0.73 |
31 | Xorvatiya | 0.71 |
32 | Malta | 0.71 |
33 | Latviya | 0.71 |
34 | Litva | 0.71 |
35 | AQSh | 0.70 |
36 | Belarus | 0.70 |
37 | Gretsiya | 0.69 |
38 | Vyetnam | 0.69 |
39 | Lyuksemburg | 0.69 |
40 | Vengriya | 0.68 |
41 | Rossiya | 0.68 |
42 | Serbiya | 0.68 |
43 | Birlashgan Arab Amirliklari | 0.67 |
44 | Slovakiya | 0.66 |
45 | Xitoy | 0.65 |
46 | Bahrayn | 0.65 |
47 | Chili | 0.65 |
48 | Turkiya | 0.65 |
49 | Qatar | 0.64 |
50 | Albaniya | 0.63 |
51 | Chernogoriya | 0.63 |
52 | Seyshell orollari | 0.63 |
53 | Ukraina | 0.63 |
54 | Kosta Rika | 0.63 |
55 | Qozogʻiston | 0.63 |
56 | Bruney | 0.63 |
57 | Oʻzbekiston | 0.63 |
58 | Mavrikiy | 0.62 |
59 | Mongoliya | 0.61 |
60 | Bolgariya | 0.61 |
61 | Meksika | 0.61 |
62 | Malayziya | 0.61 |
63 | Tailand | 0.61 |
64 | Ummon | 0.61 |
65 | Peru | 0.61 |
66 | Kolumbiya | 0.61 |
67 | Trinidad va Tobago | 0.60 |
68 | Sent Lusiya | 0.60 |
69 | Argentina | 0.60 |
70 | Urugvay | 0.60 |
71 | Shri Lanka | 0.60 |
72 | Qirgʻiziston | 0.60 |
73 | Antigua va Barbuda | 0.60 |
74 | Ekvador | 0.59 |
75 | Eron | 0.59 |
76 | Palau | 0.59 |
77 | Sent Kitts va Nevis | 0.59 |
78 | Ruminiya | 0.58 |
79 | Moldova | 0.58 |
80 | Falastin | 0.58 |
81 | Bosniya va Gertsogovina | 0.58 |
82 | Armaniston | 0.58 |
83 | Ozarbayjon | 0.58 |
84 | Saudiya Arabistoni | 0.58 |
85 | Gruziya | 0.57 |
86 | Kosovo | 0.57 |
87 | Grenada | 0.57 |
88 | Quvayt | 0.56 |
89 | Shimoliy Makedoniya | 0.56 |
90 | Iordaniya | 0.55 |
91 | Braziliya | 0.55 |
92 | Samoa | 0.55 |
93 | Keniya | 0.55 |
94 | Salvador | 0.55 |
95 | Dominika | 0.54 |
96 | Indoneziya | 0.54 |
97 | Yamayka | 0.53 |
98 | Jazoir | 0.53 |
99 | Sent Vinsent va Grenadinlar | 0.53 |
100 | Tonga | 0.53 |
101 | Paragvay | 0.53 |
102 | Tunis | 0.52 |
103 | Filippin | 0.52 |
104 | Livan | 0.52 |
105 | Fiji | 0.51 |
106 | Nauru | 0.51 |
107 | Nikaragua | 0.51 |
108 | Mikroneziya | 0.51 |
109 | Nepal | 0.50 |
110 | Marokash | 0.50 |
111 | Tojikiston | 0.50 |
112 | Dominikan Respublikasi | 0.50 |
113 | Panama | 0.50 |
114 | Gayana | 0.50 |
115 | Misr | 0.49 |
116 | Hindiston | 0.49 |
117 | Kiribati | 0.49 |
118 | Kambodja | 0.49 |
119 | Gonduras | 0.48 |
120 | Myanma | 0.48 |
121 | Butan | 0.48 |
122 | Zimbabve | 0.47 |
123 | Bangladesh | 0.46 |
124 | Gvatemala | 0.46 |
125 | Gabon | 0.46 |
126 | Laos | 0.46 |
127 | Vanuatu | 0.45 |
128 | Sharqiy Timor | 0.45 |
129 | Gana | 0.45 |
130 | Tuvalu | 0.45 |
131 | Gaiti | 0.45 |
132 | Namibiya | 0.45 |
133 | Togo | 0.43 |
134 | Papua Yangi Gvineya | 0.43 |
135 | Janubiy Afrika Respublikasi | 0.43 |
136 | Marshall Orollari | 0.42 |
137 | Gambiya | 0.42 |
138 | Senegal | 0.42 |
139 | Solomon Orollari | 0.42 |
140 | Kongo Respublikasi | 0.42 |
141 | Botsvana | 0.41 |
142 | Malavi | 0.41 |
143 | Iroq | 0.41 |
144 | Pokiston | 0.41 |
145 | Komor orollari | 0.40 |
146 | Lesoto | 0.40 |
147 | Benin | 0.40 |
148 | Afgʻoniston | 0.40 |
149 | Kamerun | 0.40 |
150 | Zambiya | 0.40 |
151 | Madagaskar | 0.39 |
152 | Tanzaniya | 0.39 |
153 | Burundi | 0.39 |
154 | Uganda | 0.38 |
155 | Burkina Faso | 0.38 |
156 | Efiopiya | 0.38 |
157 | Mavritaniya | 0.38 |
158 | Kot-d'Ivuar | 0.38 |
159 | Ruanda | 0.38 |
160 | Sudan | 0.38 |
161 | Yaman | 0.37 |
162 | Esvatini | 0.37 |
163 | Gvineya | 0.37 |
164 | Kongo DR | 0.37 |
165 | Syerra Leone | 0.36 |
166 | Angola | 0.36 |
167 | Mozambik | 0.36 |
168 | Nigeriya | 0.36 |
169 | Liberiya | 0.32 |
170 | Mali | 0.32 |
171 | Janubiy Sudan | 0.31 |
172 | Chad | 0.30 |
173 | Niger | 0.29 |
Manbalar
tahrir- ↑ Measuring Human Kapital
- ↑ Kraay, Aart (2018-09-25). Methodology for a World Bank Human Capital Index. Policy Research Working Papers. The World Bank. doi:10.1596/1813-9450-8593. hdl:10986/30466. S2CID 170011611
- ↑ Jahon Banki - 2019-yil hisoboti.pdf
- ↑ „Human Capital“ (en). World Bank. Qaraldi: 2021-yil 20-aprel.
Havolalar
tahrirOʻzbekiston ilk marotaba Jahon bankining inson kapitali indeksida ishtirok etdi
Jahon Banki 2020-yil uchun inson kapitali indeksini eʼlon qildi (Wayback Machine saytida 2022-05-17 sanasida arxivlangan)