Царква Сьвятога Духа (Кодань)
Помнік сакральнай архітэктуры | |
Царква Сьвятога Духа
| |
![]() Царква Сьвятога Духа
| |
Краіна | Польшча |
Вёска | Кодань |
Каардынаты | 51°54′41″ пн. ш. 23°36′40″ у. д. / 51.91139° пн. ш. 23.61111° у. д.Каардынаты: 51°54′41″ пн. ш. 23°36′40″ у. д. / 51.91139° пн. ш. 23.61111° у. д. |
Канфэсія | каталіцтва |
Архітэктурны стыль | гатычная архітэктура і беларуская готыка |
Заснавальнік | Павал Сапега і Іван Сапега |
Дата заснаваньня | 1513 |
Статус | нерухомая славутасьць[d][1] |
Царква Сьвятога Духа на мапе Польшчы ![]() ![]() Царква Сьвятога Духа | |
![]() |
Царква Сьвятога Духа, Замкавая царква — помнік архітэктуры XVI стагодзьдзя ў Кодні. Знаходзіцца ва ўсходняй частцы колішняга мястэчка, на беразе ракі Бугу. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Канстантынопальскага патрыярхату, цяпер у будынку царквы дзейнічае касьцёл Сьвятога Духа. Твор гатычнай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага. Аб’ект Культурнага рэгістру спадчыны Польшчы.
У Замкавай царкве захоўваўся цудоўны абраз Маці Божай Коданскай, які, паводле паданьня, у 1630 годзе выкраў у Рыме Мікалай Сапега. Таксама тут выстаўлялася створаная ў 1709 годзе на заказ канцлера Яна Фрыдэрыка Сапегі партрэтная галерэя Сапегаў, якая складалася з 79 партрэтаў разьмешчаных у 9 шэрагаў.
Гісторыя
Вялікае Княства Літоўскае
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Koda%C5%84%2C_Zamkavaja._%D0%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%2C_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%281841%29.jpg/180px-Koda%C5%84%2C_Zamkavaja._%D0%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%2C_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%281841%29.jpg)
Мураваную царкву ў Кодні разам з замкам збудавалі ў 1513—1520 гадох з фундацыі Івана Сапегі і яго сына Паўла. Выкончала ролю дворскай капліцай роду Сапегаў да XIX ст.
У пачатку XVIІ ст. царква прыняла Берасьцейскую унію.
Пад уладай Расейскай імпэрыі
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Maci_Bo%C5%BEaja_Kodanskaja._%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%8F_%D0%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%28M._Bernigeroth%2C_1701-15%29.jpg/180px-Maci_Bo%C5%BEaja_Kodanskaja._%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%8F_%D0%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%28M._Bernigeroth%2C_1701-15%29.jpg)
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Кодань апынуўся сьпярша ў складзе Аўстрыі, а з пачатку XIX ст. — у складзе Расейскай імпэрыі, у 1817 годзе царкву зачынілі з прычыны дрэннага тэхнічнага стану. Па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў зьвязку з магчымасьцю адабраньня будынка царквы ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) тут пачаў дзейнічаць касьцёл.
Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1875 годзе расейскія ўлады гвалтоўна зачынілі касьцёл. Пазьней будынак царквы перадалі Ўрадаваму сыноду.
Найноўшы час
У міжваенны пэрыяд па рамонце царква часова служыла ў якасьці парафіяльнай сьвятыні адноўленай каталіцкай славяна-бізантыйскага абраду (уніяцкай) парафіі Сьвятога Міхала Арханёла.
Па 1945 годзе ў будынку царквы дзейнічае філіяльны касьцёл рымска-каталіцкай парафіі Сьвятой Ганны. У 1960-я гады праводзілася грунтоўная рэстаўрацыя помніка.
Архітэктура
Помнік архітэктуры готыкі. Да амаль роўнага квадрата асноўнага аб’ёму далучаецца выцягнутая апсыда з паўцыркулярным завяршэньнем. Пэрымэтрам будынак умацоўваецца контрфорсамі паводле той жа схемы, што і Траецкі касьцёл у Ішкальдзі. Да паўночнай сьцяны далучаецца рызьніца (цяпер закрысьція). Уваход вылучаецца паўцыркульнай аркай, акцэнтаванай рэнэсанснай акаймоўкай. Паўднёвая сьцяна праразаецца паўцыркульнымі аконнымі праёмамі. Высокі сьпічасты ба��ата аздоблены атынкаванымі нішамі гатычны франтон ёсьць тыповай прыкметай позьнегатычнай праваслаўнай архітэктуры ў Княстве (Мураванка, Сынковічы). Маляўнічасьць фасада ўзмацняецца паліхромнымі ўстаўкамі з выявамі сьвятых. У пазьнейшы час на скатах франтона надбудавалі фігурныя слупкі. На сьценах царквы перапаленай цэглай выкладаецца ромбападобны арнамэнт.
Унутраная прастора падзяляецца чатырма крыжападобнымі ў пляне слупамі на тры нэфы, перакрытыя сеткападабным скляпеньнем з нэрвюрамі[2].
Галерэя
Гістарычная графіка
- Старая графіка
-
1838—1846 гг.
-
Ю. Азямблоўскі, 1842 г.
-
Ю. Крашэўскі, 1843 г.
-
К. Стрончынскі, 1844—1855 гг.
-
К. Стрончынскі, 1844—1855 гг.
-
Ю. Лоскі, 1857 г.
-
1872 г.
-
1876 г.
-
1883 г.
-
1883 г.
-
В. Гразноў, XIX ст.
-
В. Гразноў, XIX ст.
-
В. Гразноў, 1885 г.
-
В. Гразноў, 1885 г.
-
1900 г.
-
1901 г.
Гістарычныя здымкі
- Старыя здымкі
-
Ф. Гарбачэўскі, 1890 г.
-
Ф. Гарбачэўскі, 1890 г.
-
Ф. Гарбачэўскі, 1891 г.
-
1915—1918 гг.
Сучасныя здымкі
- Сучасны стан
-
Агульны выгляд
-
З боку апсыды
-
Партал
-
Скляпеньні
Крыніцы
- ^ а б рэестар помнікаў культурнай спадчыны
- ^ Кушнярэвіч А. Коданская Святадухаўская царква // ВКЛ. Энцыкл. — Мн.: 2005 Т. 2. С. 125.
Літаратура
- Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0
|