Фарны касьцёл (Наваградак)
Помнік сакральнай архітэктуры | |
Касьцёл Перамяненьня Пана
| |
![]() Фарны касьцёл
| |
Краіна | Беларусь |
Места | Наваградак |
Каардынаты | 53°36′5″ пн. ш. 25°49′48″ у. д. / 53.60139° пн. ш. 25.83° у. д.Каардынаты: 53°36′5″ пн. ш. 25°49′48″ у. д. / 53.60139° пн. ш. 25.83° у. д. |
Канфэсія | каталіцтва |
Эпархія | Гарадзенская дыяцэзія |
Архітэктурны стыль | беларуская готыка і сармацкае барока[d] |
Заснавальнік | Вітаўт |
Дата заснаваньня | XIV ст. |
Статус | Ахоўная зона |
Касьцёл Перамяненьня Пана на мапе Беларусі ![]() ![]() Касьцёл Перамяненьня Пана | |
![]() |
Касьцё́л Перамяне́ньня Па́на (Фарны) — помнік архітэктуры XIV—XVIII стагодзьдзяў у Наваградку. Знаходзіцца з усходняга боку ля падэшвы Замкавай гары, на гістарычнай Кавальскай вуліцы[a]. Дзейнічае. Твор архітэктуры готыкі і сармацкага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.
Гісторыя
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Вялікае Княства Літоўскае
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Фарны касьцёл у Наваградку збудавалі ў 1395 годзе з фундацыі Вітаўта[1] на месцы колішняга паганскага капішча. У 1422 годзе ў касьцёле адбылося вясельле караля і вялікага князя Ягайлы і Соф’і Гальшанскай, пачынальніцай дынастыі Ягайлавічаў.
У 1643 годзе на загад кашталяна наваградзкага Яна Рудаміны-Дусяцкага ў паўночную сьцяну капліцы Божага Цела ўмуравалі мэмарыяльную пліту ў памяць пра брата і паплечніках, загіблых у бітве пад Хоцінам у 1621 годзе.
14 ліпеня 1714 году каад’ютар біскуп віленскі Мацей Анцут асьвяціў нарожны камень новага мураванага касьцёла. Будаваньне вялося ў 1719—1726 гадох мясцовымі мулярамі Якубам Бокшам, Юрыем Ўрлоўскім, Андрэем Шарэцкім, Юрыем Стапкоўскім. У кампазыцыю будынка ўлучылі дзьве гранёныя капліцы ранейшага гатычнага касьцёла. У 1723 годзе разбудаваны касьцёл асьвяцілі пад тытулам Божага Цела, у 1776 годзе пераасьвяцілі ў гонар Перамяненьня Пана.
Пад уладай Расейскай імпэрыі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Наваградак апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзейнічаць. 12 лютага 1799 году тут прыняў хрост сын Барбары і Мікалая Міцкевічаў, які атрымаў імя Адам.
Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў 1864 годзе расейскія ўлады зачынілі касьцёл. Пазьней будынак касьцёла паступова прыходзіў у заняпад. У 1906 годзе яго вярнулі каталікам.
Найноўшы час
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Jury_Rudamina._%D0%AE%D1%80%D1%8B_%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0_%28L._Edwarmay%2C_1850%29.jpg/200px-Jury_Rudamina._%D0%AE%D1%80%D1%8B_%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0_%28L._Edwarmay%2C_1850%29.jpg)
У 1921 годзе пачалося аднаўленьне касьцёла. У 1922 годзе біскуп Зыгмунт Лазінскі на Дзень Усіх Сьвятых нанава асьвяціў адноўленую сьвятыню. У 1920-я гады на сьцяне касьцёла, налева ад уваходу, усталявалі невялікую мармуровую дошку ў гонар хросту А. Міцкеіча, а на сьцяне капліцы (старажытнага гатычнага касьцёла) умуравалі табліцу на памяць пра вянчаньне караля і вялікага князя Ягайлы з князёўнай Соф’яй Гальшанскай.
У Другую сусьветную вайну 1 жніўня 1943 году нацысты пакаралі сьмерцю 11 сясьцёр-назарэтанак (наваградзкіх мучаніц), чыя магіла праіснавала побач з касьцёлам да 1991 году. У наш час парэшткі сясьцёр пахавалі ў касьцёла, а на месцы іх магілы паставілі стэлу.
Архітэктура
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Вонкавы выгляд
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Помнік архітэктуры готыкі і сармацкага барока. Гэта 1-нэфавая базыліка з 2-вежавым галоўным фасадам і паўкруглай алтарнай апсыдай, да якой з паўночнага боку далучаецца закрысьція. У кампазыцыю будынка ўлучаюцца дзьве старажытныя гранёныя капліцы ранейшага касьцёла. Каб зрабіць іх непрыкметнымі з боку ўваходу, сьцяну галоўнага фасаду і вежы адсунулі адносна падоўжанай восі будынка, што надало яму замаскаваную асымэтрычную кампазыцыю. Сьцены пэрымэнтрам завяршаюцца адзінай цягай карніза, якая падзяляе галоўны фасад на высокую ніжнюю частку і трыкутны атыкавы франтон паміж чацьверыковымі вежамі, накрытымі пакатымі шатрамі. Аконныя праёмы і нішы маюць паўцыркульныя аркавыя завяршэньні.
Сучасны выгляд касьцёл набыў па перабудове ў пачатку XVIII стагодзьдзя.
Інтэр’ер
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Унутры нэф перакрываецца цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі. Над уваходам разьмяшчаюцца фігурныя ў пляне хоры. У капліцах захаваліся позьнегатычныя нэрвюрныя скляпеньні, вітражы.
У капліцы Божага Цела ў паўночнай сьцяне ўмураваная мэмарыяльная пліта (чорны мармур, пескавік, 275×150 см), заказаная ў 1643 годзе Янам Рудамінам[2].
Галерэя
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Гістарычная графіка
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Старая графіка
-
Ю. Пешка, каля 1800 г.
-
Л. Ходзька, 1835 г.
-
1846 г.
-
1851 г.
-
В. Дмахоўскі, 1856 г.
-
В. Дмахоўскі, 1856 г.
-
1860 г.
-
Н. Орда, 1876 г.
-
Н. Орда, 1876 г.
-
Н. Орда, 1877 г.
-
1893 г.
-
1888 г.
-
1895 г.
-
1895 г.
-
1898 г.
-
1898 г.
Гістарычныя здымкі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Старыя здымкі
-
1900 г.
-
1905 г.
-
1905 г.
-
1904—1908 гг.
-
Я. Булгак, 1910 г.
-
да 1915 г.
-
да 1915 г.
-
да 1915 г.
-
С. Юндзіл, да 1915 г.
-
1917 г.
-
1917 г.
-
А. Віслоцкі, 1923 г.
-
1924 г.
-
1925—1939 гг.
-
Я. Булгак, 1931 г.
-
1935 г.
Сучасныя здымкі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Сучасны стан
-
Галоўны фасад
-
Бакавы фасад
-
Інтэр’ер
-
Капліца
-
Хоры
-
Пліта Я. Рудаміны
-
Дошка ў гонар хросту Адама Міцкевіча
-
Месца пахаваньня наваградзкіх мучаніц
Заўвагі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- ^ Цяперашні афіцыйны адрас — вуліца 1 траўня, 16
Крыніцы
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- ^ Габрусь Т. Новагародскі фарны касцёл // ВКЛ. Энцыкл. — Мн.: 2005 Т. 2. С. 363.
- ^ Габрусь Т. Навагрудскі Фарны касцёл // Архітэктура Беларусі. Энцыкл. — Менск, 1993. С. 360.
Літаратура
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Менск: Беларус. энцыкл., 1993. — 620 с.: іл. ISBN 5-85700-078-5.
- Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0
Вонкавыя спасылкі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]![]() |
Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр 411Г000403 |