Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Беразьвечча)
Помнік сакральнай архітэктуры | |
Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў
| |
![]() Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў, аўтэнтычны выгляд
| |
Краіна | Беларусь |
Места | Глыбокае |
Каардынаты | 55°09′53.33″ пн. ш. 27°40′21.1″ у. д. / 55.1648139° пн. ш. 27.672528° у. д.Каардынаты: 55°09′53.33″ пн. ш. 27°40′21.1″ у. д. / 55.1648139° пн. ш. 27.672528° у. д. |
Архітэктурны стыль | віленскае барока |
Аўтар праекту | Ян Гляўбіц |
Заснавальнік | Язэп Корсак |
Дата заснаваньня | XVII ст. |
Дата скасаваньня | 1970 |
Статус | Ахоўная зона |
Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў на мапе Беларусі ![]() ![]() Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў | |
![]() |
Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Глыбокім. Знаходзіцца ў прадмесьці Беразьвеччы (гістарычным мястэчку), паміж азёрамі Падлазным і Вялікім. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.
Беразьвецкі базылянскі манастыр быў адным з найлепшых узораў[1], шэдэўрам[2] віленскага барока. Комплекс складаўся з царквы, цёплай капліцы, манастырскага корпуса, школы, гаспадарчых пабудоваў і саду, аточаных мурам з брамамі. У 1939 годзе савецкія ўлады разьмясьцілі ў манастыры турму НКВД[a], а ў 1949—1958 гадох[3][4] зруйнавалі царкву (захаваліся падмуркі).
Гісторыя
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Вялікае Княства Літоўскае
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]У 1643 годзе ў мястэчку Беразьвеччы з фундацыі ваяводы і старосты амсьціслаўскага Язэпа Корсака збудавалі драўляны манастыр базылянаў[5]. Пры манастыры дзейнічала школа, у якой выкладаліся прыродазнаўчыя навукі і замежныя мовы.
У 1756—1763 гадох паводле праекту архітэктара Яна Глаўбіца на месцы драўляных збудавалі мураваныя царкву і манастырскі корпус. У 1766—1776 гадох да царквы прыбудавалі цёплую капліцу.
Пад уладай Расейскай імпэрыі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/H%C5%82ybokaje%2C_Biera%C5%BAvie%C4%8D%C4%8Da%2C_Bazylanski._%D0%93%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B5%2C_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D0%B0%2C_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%28F._Bogucki%2C_1921%29.jpg/220px-H%C5%82ybokaje%2C_Biera%C5%BAvie%C4%8D%C4%8Da%2C_Bazylanski._%D0%93%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B5%2C_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D0%B0%2C_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%28F._Bogucki%2C_1921%29.jpg)
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Беразьвечча апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, манастыр працягваў дзейнічаць як уніяцкі. Па гвалтоўнай ліквідацыі Берасьцейскай уніі расейскія ўлады адабралі манастырскія будынкі ў Сьвятога Пасаду і ў 1847 годзе перадалі іх мужчынскаму манастыру Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы), які існаваў да 1874 году.
З 1901 году тут разьмясьціўся жаночы манастыр. У гэты час загінулі каштоўныя дакумэнты і бібліятэка.
Найноўшы час
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80._1926.jpg/220px-%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80._1926.jpg)
Па заняцьці Глыбокага польскімі войскамі ў 1919 годзе царкву перадалі рыма-каталікам, а ў манастырскім будынку разьмясьціўся Корпус Аховы Памежжа. У 1930-я гады праводзілася рэстаўрацыя помніка архітэктуры, а таксама яго абмеры і фотафіксацыя. Актыўны ўдзел у гэтым бралі Ф. Рушчыц, Я. Булгак, Ю. Клос, А. Ромер і іншыя.
Па далучэньні Глыбокага да БССР з канца 1939 году да ліпеня 1941 году ў манастырскім мурах разьмяшчаўся сталінскі лягер НКВД, а па Другой сусьветнай вайне — турма строгага рэжыму, цяпер — папраўчая калёнія №13[6]. 11 красавіка 1949 году саве��кія ўлады пастанавілі зруйнаваць царкву, што паступова зьдзейсьнілі за наступныя 10 гадоў.
Архітэктура
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Царква
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Царква — 3-нэфавая базыліка з трансэптам і 2-вежавым галоўным фасадам. Будынак меў нетрадыцыйную арыентацыю на поўнач, што дазваляла з дапамогай сонечнага асьвятленьня падкрэсьліць хвалістую плястычнасьць галоўнага фасаду. Шырокі цэнтральны нэф з паўкруглым алтарным завяршэньнем пасярэдзіне перасякаўся роўным зь ім вышынёй трансэптам з закругленымі тарцамі. Плян царквы ў верхнім сечыве адпавядаў форме роўнаканцовага грэцкага крыжа, што было данінай усходнехрысьціянскай традыцыі. 2-схільны дах на закругленых тарцах завяршаўся пукатымі франтонамі з плястычным 3-пялёсткавым абрысам. Галоўны паўднёвы фасад меў выгляд хвалістай, струменістай, шматплянавай тэатральнай кулісы, што закрывала ад гледача агульную тэктоніку сьвятыні. Канструкцыйна структура фасаду адпавядала нартэксу, роўнаму шырынёй чацьверыкам вежаў, сымэтрычна разьмешчаных з бакоў. Калёны і пілястры разгортваліся восямі пад кутом 45 градусаў да роўніцы фасаду, што надавала яму ілюзорную прасторавую пуката-ўвагнутую будову. 3-ярусныя вежы мелі тэлескапічную структуру, асаблівую стройнасьць і ўзьнёсласьць. На царкоўнай вежы быў вялікі гадзіньнік, які званіў праз кожныя 15 хвілін і праз гадзіну. Надзвычайная ўвага надавался вытанчанаму малюнку франтонаў, завяршэньням вежаў, валют, капітэляў.
У інтэр’еры маленькія бакавыя нэфы кампазыцыйна падпарадкоўваліся кароткаму, але шырокаму цэнтральнаму нэфу, які завяршаўся мураванай алтарнай перагародкай. Перагародка складалася з двух ярусаў дынамічна згрупаваных калён, злучаных падзеленым антаблемэнтам. Існавалі сем стукавых алтароў, фрэскі.
Манастыр
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Манастырскі корпус — 2-павярховы будынак, злучаны з двума царкоўнымі будынкамі.
Галерэя
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Гістарычная графіка
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Старая графіка
-
XIX ст.
-
XIX ст.
-
XIX ст.
-
XIX ст.
-
1896 г.
-
1896 г.
-
1908 г.
-
Я. Драздовіч, 1926 г.
Гістарычныя здымкі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Старыя здымкі
-
каля 1900 г.
-
1910 г.
-
1910 г.
-
1910 г.
-
да 1918 г.
-
1915—1917 гг.
-
1915—1918 гг.
-
Ю. Рачынскі, 1916 г.
-
Ю. Рачынскі, 1916 г.
-
Ю. Рачынскі, 1916 г.
-
Ю. Рачынскі, 1916 г.
-
Ю. Рачынскі, 1916 г.
-
Ю. Рачынскі, 1916 г.
-
Ю. Рачынскі, 1916 г.
-
Ю. Рачынскі, 1916 г.
-
1917 г.
-
1917 г.
-
1917 г.
-
1917 г.
-
да 1918 г.
-
да 1918 г.
-
да 1918 г.
-
да 1918 г.
-
да 1918 г.
-
да 1918 г.
-
да 1918 г.
-
да 1918 г.
-
1919—1921 гг.
-
1923 г.
-
1923—1924 гг.
-
1923—1924 гг.
-
1923—1924 гг.
-
1923—1924 гг.
-
1923—1924 гг.
-
1923—1924 гг.
-
1928 г.
-
А. Віслоцкі, 1923 г.
-
А. Віслоцкі, 1923 г.
-
А. Віслоцкі, 1923 г.
-
Я. Дулевіч, 1930 г.
-
Я. Дулевіч, 1930 г.
-
А. Віслоцкі, 1930 г.
-
Ю. Клос, 1930 г.
-
Я. Дулевіч, 1934 г.
-
1935 г.
-
Я. Булгак, 1938 г.
-
А. Бохнак, да 1939 г.
-
А. Бохнак, да 1939 г.
-
да 1939 г.
-
да 1939 г.
-
да 1939 г.
-
да 1939 г.
Заўвагі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- ^ цяпер тут месьціцца папраўчая калёнія № 13
Крыніцы
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- ^ Пазднякоў В. Беразвецкі Петрапаўлаўскі манастыр // ВКЛ. Энцыкл. — Мн.: 2005 Т. 1. С. 312.
- ^ Страчаная спадчына. — Менск, 2003.
- ^ Решение Полоцкого областного Совета депутатов №251 от 11 апреля 1949 года.
- ^ Дзяржаўны Архіў Глыбокага, Ф. 129. Воп. 1. С. 77. Л. 142.
- ^ Гліннік В. Беразвецкі кляштар базыльян // Архітэктура Беларусі. Энцыкл. — Менск, 1993. С. 80.
- ^ Департамент исполнения наказаний МВД Беларуси
Літаратура
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Менск: Беларус. энцыкл., 1993. — 620 с.: іл. ISBN 5-85700-078-5.
- Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4
- Страчаная спадчына / Т. Габрусь, А. Кулагін, Ю. Чантурыя, М. Ткачоў: Уклад. Т. Габрусь. — Менск: Беларусь, 2003. — 351 с.: іл. ISBN 985-01-0415-5.
Вонкавыя спасылкі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]![]() |
Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр 212Г000363 |