xewn
Bilêvkirin
[biguhêre]Navdêr
[biguhêre]Zayenda mê ya binavkirî | ||
---|---|---|
Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
Navkî | xewn | xewn |
Îzafe | xewna | xewnên |
Çemandî | xewnê | xewnan |
Nîşandera çemandî | wê xewnê | wan xewnan |
Bangkirin | xewnê | xewnino |
Zayenda mê ya nebinavkirî | ||
Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
Navkî | xewnek | xewnin |
Îzafe | xewneke | xewnine |
Çemandî | xewnekê | xewninan |
xewn mê
- tiştên ku mirov di xewê de dibîne,
tiştê mirov dibîne dema ku nivistî ye anku raketî ye anku razayî ye- Min di xewna xwe de dît ku dibû şerr.
- Di xewnê de ew di nava tixûb de bê heval mabû. — (Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986)
- xeyal, daxwaz, hêvî
- Azadbûna Kurdistanê xewna me ya mezin e.
Ji wêjeya klasîk
[biguhêre]- Suflewî înam û avêhtim zemîna zulmetê
Lê ko hişyar im gelo yan xewn e min dîtî bi xwab
Dêwê mel'ûn û munafiq ê Xudê rûreş kirî — (Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640)
Herwiha
[biguhêre]Bi alfabeyên din
[biguhêre]Jê
[biguhêre]- xewnane
- xewnbîn
- xewnbînî
- xewnî
- xewnok
- xewnokî
- xewn dîtin
- tiştek di xewnê (xewna xwe) de dîtin
- hatin xewnê (xewna kesekê/î)
Etîmolojî
[biguhêre]Ji berê *xwemn, ku bûye *xwevn > xewn.
- proto-hindûewropî: *swep- ("nivistin, ketin xewê") > *swep-no- ("xew, xewn")
- sanskrîtî: svápna- ("xew, xewn")
- yûnanî: hypnos ("xew")
- latînî: somnus ("xew"), somnium ("xewn") ...
Çavkanî: Horn p.110, Watkins p.88, Etymonline | Pokorny: 1048 - 1049
Werger
[biguhêre]- Adîgeyî: пщӏыхьапӏэ (pš̍ʾəḥāṗă)
- Afrîkansî: droom → af
- Aguarunayî: kaha
- Albanî: ëndërr → sq m
- Almanî: Traum → de n
- Aramî:
- Siryaniya klasîk: ܚܠܡܐ n (ḥelmā)
- Asamî: সপোন (xopün)
- Astûrî: suañu n
- Avarî: макьу (makḷu)
- Azerî: röya, yuxu → az
- Baskî: amets → eu
- Başkîrî: төш (töš)
- Draam :
- Belarusî: сон n (son)
- Belûçî: واب (wáb)
- Bengalî: স্বপ্ন → bn (śôpn), খোয়াব → bn (khoẏab)
- Bîkoliya naverast: pangiturog
- Bretonî: hunvre → br n
- Bugî: nipi
- Bulgarî: сън → bg n (sǎn)
- Burmayî: အိပ်မက် → my (ipmak)
- Çeçenî: гIан (gIan)
- Çekî: sen → cs n
- Çepangî: माङः (mang')
- Çerokî: ᎠᏍᎩᏘᏍᏗ (asgitisdi)
- Çînî:
- Danmarkî: drøm → da g
- Dongşîangî: zhaojin
- Drungî: mlvng
- Endonezyayî: mimpi → id
- Erebî: حُلْم → ar n (ḥulm), رُؤْيَا m (ruʾyā), مَنام n (manām)
- Ermenî: երազ → hy (eraz), անուրջ → hy (anurǰ)
- Esperantoyî: sonĝo
- Estonî: unenägu
- Evenî: толкун (tolkun)
- Evenkî: толкин (tolkin)
- Farisî: خواب → fa (xâb), رویا → fa (rowyâ)
- Ferî: dreymur n
- Fînî: uni → fi
- Fransiya navîn: resve n
- Fransî: rêve → fr n, songe → fr n
- Friyolî: sium n, insium n
- Frîsiya bakur: Droom g
- Frîsî: dream → fy
- Gaelîka skotî: bruadar n
- Galîsî: soño n
- Garoyî: জুমাং (dźu-maŋ)
- Gujaratî: સ્વપ્ન (svapna)
- Gurcî: სიზმარი (sizmari)
- Guwaranî: ke
- Haîtî: rèv
- Hawayî: moeʻuhane, moe
- Higaononî: damugo
- Hindî: सपना → hi n (sapnā)
- Hîlîgaynonî: damgo
- Hmongî: npau, npau suav
- Holendî: droom → nl n
- Hunsrikî: Draum n
- Îbranî: חֲלוֹם → he n (khalóm)
- Îdoyî: sonjo → io
- Îngilîziya kevn: swefn nt
- Îngilîziya navîn: drem, sweven
- Îngilîzî: dream → en
- Îngriyî: uni
- Îrlendî: brionglóid → ga m, taibhreamh n
- Îstriyotî: sugno n
- Îtalî: sogno → it n
- Îzlendî: draumur → is n
- Japoniya kevn: 夢 (ime2)
- Japonî: 夢 → ja (yume)
- Javayiya kevn: ipi
- Kabardî: пщӏыхь (pṣ̂əḥ)
- Kabîlî: targit m
- Kannadayî: ಕನಸು → kn (kanasu), ಸ್ವಪ್ನ → kn (svapna)
- Kapampanganî: pananinap
- Katalanî: somni → ca n
- Kirgizî: түш → ky (tüş)
- Kîkûyûyî: kĩroto 7
- Kîngalî: ස්වප්න (swapna)
- Komî-permyakî: он (on)
- Komî-zîriyî: ун (un)
- Koreyiya navîn: ᄭᅮᆷ〮 (skwúm)
- Koreyî: 꿈 → ko (kkum)
- Kreyoliya jameîkî: jriim
- Latgalî: sapyns
- Latînî: somnium nt, nox → la m
- Latviyayî: sapnis → lv n
- Lawsî: ຝັນ (fan)
- Lîtwanî: sãpnas → lt n
- Lombardî: sogn n
- Lugandayî: ekilooto
- Luksembûrgî: Dram n
- Luşûtsîdî: sqəlalitut
- Makasarî: cini
- Makedonî: сон n (son)
- Malayalamî: സ്വപ്നം → ml (svapnaṃ)
- Malezî: mimpi → ms
- Maltayî: ħolma → mt m
- Mançûyî: ᡨᠣᠯᡤᡳᠨ (tolgin)
- Mansî: ӯлем (ūlem)
- Maorî: moemoeā, tahakura, maruāpō, marupō
- Maratî: स्वप्न nt (svapna)
- Mari:
- Mariya rojhilatî: омо
- Mayayiya yukatekî: wayakʼ, náay
- Mecarî: álom → hu
- Misrî:
(rswt m) - Mizoyî: mang
- Mîrandî: suonho
- Mongolî: зүүд → mn (züüd)
- Mwanî: nloto
- Nahwatliya klasîk: temictli
- Nanayî: толкин
- Navajoyî: naʼiidzeeł
- Nepalî: सपना (sapanā)
- Norsiya kevn: draumr
- Norwecî:
- Okînawanî: 夢 (imi)
- Oksîtanî: sòmi → oc n
- Oriyayî: ସ୍ୱପ୍ନ (swôpnô)
- Oromoyî: abjuu
- Osageyî: hǫ́bre
- Osetî: фын (fyn)
- Oygurî: چۈش → ug (chüsh)
- Ozbekî: tush → uz
- Palî: supina
- Pelayî: ja̠p⁵⁵ maʔ⁵⁵
- Piedmontîsî: seugn n
- Plodîşî: Droom n
- Polonî: sen → pl n, sny → pl pj
- Portugalî: sonho → pt n
- Qazaxî: түс → kk (tüs)
- Romancî: siemi n, semi n, sömmi n
- Romanî: suno n
- Romanyayî: vis → ro nt
- Rusî: сон → ru n (son), сновиде́ние → ru nt (snovidénije), грёза → ru m (grjóza)
- Samî:
- Samiya kildînî: нагерь (nagʹerʹ)
- Saksoniya kevn: drom
- Sanskrît��: स्वप्न → sa (svapna)
- Sardînî: bisu
- Sebwanoyî: damgo
- Sicîlî: sonnu → scn n
- Sirboxirwatî:
- Kirîlî: сан n
- Latînî: san → sh n, snovidjenje
- Slaviya kevn:
- Kirîlî: сънъ n (sŭnŭ)
- Slovakî: sen n
- Slovenî: sanje → sl m pj
- Sorbî:
- Spanî: sueño → es n, ensueño → es n
- Swahîlî: ndoto → sw
- Swêdî: dröm → sv g
- Şonayî: chiroto
- Tacikî: хоб → tg (xob)
- Tagalogî: panaginip
- Tamîlî: கனவு → ta (kaṉavu)
- Tarifitî: tarjit m, tirja m pj
- Taşelhitî: tawargit m
- Tayî: ฝัน → th (fǎn)
- Telûgûyî: కల → te (kala), స్వప్నము → te (svapnamu)
- Temazîxtiya atlasa navendî: ⵜⴰⵡⴰⵔⴳⵉⵜ m (tawargit)
- Teterî: төш → tt (töş)
- Tirkî: rüya → tr, düş → tr
- Tirkmenî: düýş
- Tîbetî: རྨི་ལམ (rmi lam), གཉིད་ལམ (gnyid lam)
- Tuvanî: дүш (düş)
- Udmurtî: ум (um)
- Urdûyî: خواب n (xvāb), سَپْنا n (sapnā)
- Ûkraynî: сон → uk n (son), сновиді́ння nt (snovydínnja)
- Venîsî: insonio n, insogno
- Viyetnamî: giấc mơ → vi
- Warayî: i-nop
- Weylsî: breuddwyd → cy n an m
- Ximêrî: សប្តិ (sɑpteʼ), ការយល់សប្តិ (karyôlsâbtĕ), សុបិន → km (sobən), មមាល → km (mɔmiəl)
- Yagnobî: хун
- Yidîşî: חלום n (kholem)
- Yûnanî: όνειρο → el nt (óneiro), ενύπνιο → el nt (enýpnio)
- Zuluyî: iphupho 5 an 6