Erupcion volcanica
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Sarychev_Peak_Volcano_erupts_on_Matua_Island.jpg/220px-Sarychev_Peak_Volcano_erupts_on_Matua_Island.jpg)
Una erupcion volcanica es un fenomèn geologic caracterizat per l'emission, per un volcan, de lavas e/o d'ejectats acompanhats de gases volcanics. Quand une erupcion volcanica provòca de dematges materials e de mòrts d'entre l'espècia umana e tanben per d'autras espècias animalas o vegetals çò qu'es la majoritat de las escasenças pels volcans terrèstres, aqueste fenomèn constituís, a cort o mejans tèrme, una catastròfa naturala avent un impacte local o mondial e podent capvirar las abituds animalas, umanas, la topografia, etc.
De recercas recentas mòstran que las erupcions volcanicas an un impacte significatiu sul climat mondial e devon èsser considerat coma de fenomèns catalitics essencials per explicar los cambiaments ecologics e los revolums istorics de las societats umanas[1].
Mecanismes
[modificar | Modificar lo còdi]Se destrian tres tipes d'erupcions per lor mecanisme:
- Las erupcions magmaticas son provocadas pel desgazatge del magmà jos l'efièch d'una decompression, que produch una baissa de densitat, que propulsa lo magmà cap al naut per l'efich del principi d'Arquimèdes.
- Las erupcions freatomagmaticas son provocadas pel refregiment subte del magmà per contacte amn d'aiga, que produch son fractionament e l'aument explosiu de la superfícia de contacte aiga-magmà.
- Les erupcions freaticas son provocadas per la vaporizacion d'aiga en contacte amb lo magmà, qu'ejècta los materials encastrats, lo magmà demorant en plaça.
Durada
[modificar | Modificar lo còdi]La durada de las erupcions es plan variabla[2]: unas duran unas oras, coma l'erupcion del Vesuvi de 79; sus près de 1 500 volcans terrèstres actius, un pauc mai de la mitat de las erupcions passan pas dos meses d’activitat e un pauc mai d'una centena dura mai d’un an. I a abitualament 50 a 70 erupcions paroxisticas cada an, pendent en mejana 15 jorns. Lo Puʻu ʻŌʻō, una de las bocas eruptivas del Kilauea, es en erupcion de contunh dempuèi lo 3 de genièr de 1983[3].
Lo tablèu seguent dona las diferentas reparticions de durada[4]:
Durada d'érupcion | Proporcion (%) | Total cumulat (%) |
---|---|---|
< 1 jorn | ||
entre 1 jorn e 1 setmana | ||
entre 1 setmana e 1 mes | ||
entre 1 e 6 meses | ||
entre 6 meses e 1 an | ||
entre 1 e 2 ans | ||
entre 2 e 5 ans | ||
entre 5 e 10 ans | ||
entre 10 e 20 ans | ||
> 20 ans |
Tipes d'erupcions volcanicas
[modificar | Modificar lo còdi]Diferentas categorizacions de las erupcionsfoguèron prepausadas amb lo temps. Al començament del sègle XIX George Poulett Scrope destria las erupcions permanentas, intermediàrias e paroxismalas. A la fin del sègle XIX un autre sistèma destria las erupcions explosivas, intermediàrias e calmas. En 1908 Alfred Lacroix concep una classificacion de quatre tipes, hawaian, estrombolian, plinian/vulcanian, peleana, enriquida mai tard pel tipe islandés e l'estadi solfatarian[5]. Evoluiguèt capa diferentas vers classificacions contemporanèas, coma:
Tipe | Coladas volcanicas | Topografia tipica associada |
---|---|---|
Islandés | coladas espessas e espandidas emisas per de falhas, febla explosivitat | bloquièrs e plana de lava, còns alinhats lo long de las falhas |
Hawaian | colodas espandidas emisas per de cheminèas centralas, febla explosivitat levat en cas d'explosions freatics | dòmas, bloquièrs e longas coladas alimentadas per de tubs de lava, còns de escòrias, maars, anèls de tuf... |
Estrombolian | coladas sovent absentas, explosivitat feble o moderada | còns d'escòrias amb de coladas cortas |
Vulcanian | coladas sovent absentas, explosivitat moderada o fòrta | còns de cendras, cratèris d'explosion |
Vesuvian | coladas sovent absentas, explosivitat moderada a violenta | còns importants alternant cendra e lava (estratovolcans), vasts depaus de cendras, cratèris d'explosion e caldeiras d'esfondrament |
Plinian | coladas a vegada absentas, explosivitat fòrça violenta | vasts depauses de ponças e cendras |
Pelean | dòmas e coladas cortas e espessas, fluses piroplastics, explosivitat moderada | dòmas, agulhas, còns de cendra e de ponça, planas d'ignimbritas |
Krakatoen | pas de colada, explosivitat cataclismica | vastas caldeiras d'explosion |
Aquestas denominacions a partir de noms de volcans o de regions deu pas far creire qu'aquestes volcans an d'erupcions sistematicament del tipe correspondant, nimai donc lo fach qu'un volcan es caracterizat per un sol tipe d'erupcion. Mòstran simplament lo fach que la descripcion del modèl foguèt fach a partir d'una erupcion d'aqueste volcan o d'aquesta region. En realitat las transformacions que subís lo magmà dins la cambra magmatica induson una evolucion de las erupcions que siá al cors de la vida del volcan o al cors d'un cicle eruptiu. Lo refregiment del magmà al plafond de la cambra provòca una cristallizacion fraccionada de la fasa liquida, los primièrs cristals de se formar son de minerals basics, mai pesucs, que decantan al fons de la cambra e daissan al suc un magmà enriqui en silici, çò que se nomena la diferenciacion del magmà. Atal lo començament d'una erupcion, particularament se la precedenta es anciana, poirá èsser caracterizada per una lava mai viscosa e un tipe mai explosiu que la seguida. Mai, sus de periòdes longs, lo magmà tend a dissòlvre parcialament las ròcas encastradas. Pels volcans continentals s'agís en general de minerals felsics de la rusca que van aquí enriquir lo magmà en silici. Dins aqueste cas mai lo volcan vendrà vièlh mai sa lava serà viscosa e sas erupcions explosivas. I a d'excepcions: se la cambra magmatica se trapa dins de sediments calcaris, coma dins lo cas del Vesuvi, lo magmà vendrà sempre mai basic e las erupcions sempre mens explosivas.
Erupcions efusivas
[modificar | Modificar lo còdi]Las erupcions efusivas emeton de lavas basalticas, pauvras en silici e donc plan fluids e liberant lors gases volcanics aisidament. Las erupcions son relativament calmas, sens grandas explosions e produson de grandas coladas de lava. Aquestes « volcans roges » son aquestes dels punts cauds coma aqueste d'Hawaii, lo Piton de la Fournaise o encara l'Ètna. Lo sol dangièr per las populacions son las coladas de lava que pòdon avançar a de desena de quilomètres per ora mas en general, las populacions an lo temps d'evacuar tranquilhament portant uns afars.
Erupcion hawaiana
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcion estromboliana
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcions explosivas
[modificar | Modificar lo còdi]Las erupcions explosivas emeton, elas, de lavas andesiticas, ricas en silici e donc fòrça viscosas e liberant lors gases volcanics dificilament. Aquestas erupcions fòrman pas de colada de lava mas s'acompanhan puslèu d'explosions produsent de grandas quantitats de cendras fasent naícer de fluses piroplastics e de fums volcanics. Près 80 % de las erupcions volcanicas se debanan sus aqueste tipe de volcans[7]. Fòrça dangierós que imprevisibles, aquestes tipes d'erupcions daissan a vegada pas lo temps d'evacuar las populacions menaçadas per des gases e las cendras brutlantas. Los volcans mai representatius son los « volcans grises » de la « cencha de fuòc del Pacific » coma lo Pinatubo, lo Krakatoa, lo Mayon o lo Merapi.
Eruption vulcaniana
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcion peleana
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcion pliniana
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcions en preséncia d'aiga
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcion sous-glaciaire
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcion sous-marine
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcion freatica
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcion freatomagmatica
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcion limnica
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcions mai murtrièras
[modificar | Modificar lo còdi]Erupcion | Volcan | País | Data | Nombre de mòrts |
---|---|---|---|---|
Erupcion del Tambora en 1815 | Tambora | ![]() |
1815 | 92 000 |
Erupcion del Krakatoa en 1883 | Krakatoa | ![]() |
1883 | 36 417 |
Erupcion del Vesuvi en 79 | Vesuvi | ![]() |
79 | > 1 500 còrps trobats 33 000 abitants probables de la region |
Erupcion de la montana Pelada en 1902 | Montanha Pelada | ![]() |
1902 | 29 000 |
Eruption del Nevado del Ruiz en 1985 | Nevado del Ruiz | ![]() |
1985 | 25 000 |
Erupcion del mont Unzen en 1792 | Mont Unzen | ![]() |
1792 | 15 000 |
Erupcion del Kelud en 1586 | Kelud | ![]() |
1586 | 10 000 |
Eruption del Laki en 1783 | Laki | ![]() |
1783 | 9 336 |
Erupcion del Santa María en 1902 | Santa María | ![]() |
1902 | 6 000 |
Erupcion del Kelud en 1919 | Kelud | ![]() |
1919 | 5 115 |
Prediccion de la distància d'impacte dels ejectats e de lor velocitat
[modificar | Modificar lo còdi]Pendent una erupcion volcanica, un volcan projècta de la lava e dels ejectats. Per estimar lo luòc ont aquestas projeccions van càser, se pòt utilizar las equations seguentas:
Prediccion de la distància
[modificar | Modificar lo còdi]amb:
- : distància orizontala;
- : distància verticala;
- : modul de la velocitat iniciala;
- : temps;
- : acceleracion de la pesantor;
- : angle de la velocitat iniciala amb l'orizontala.
Prediccion de la velocitat
[modificar | Modificar lo còdi]Lo professor Lionel Wilson, de l’Universitat de Lancaster, utiliza lo teorèma de Bernoulli modificat per calcular la velocitat d'ejeccion de las projeccions:
amb:
- - Velocitat d'ejeccion
- - Pression dins lo gas
- - Pression atmosferica
- - Densitat del magmà
Wilson utiliza tanben una segonda equacion desviada del teorèma de Bernoulli, l’équation du canon, qu'es utilizada per calcular la velocitat de projectils rapids passant per una obertura estrecha:
amb:
- - Pression iniciala
- - Massa del projectil
- - Velocitat d'ejeccion
- - Acceleracion gravitacionala
- - Region ont la pression es aplicada
- - Constanta de Bernoulli
fonts
[modificar | Modificar lo còdi]- (en) Physics of Eruptions sur ffden-2.phys.uaf.edu
- Origine des volcans sur http://ici.radio-canada.ca
Annèxes
[modificar | Modificar lo còdi]Articles connèxes
[modificar | Modificar lo còdi]Volcanisme
[modificar | Modificar lo còdi]Vejatz tanben
[modificar | Modificar lo còdi]Nòtas e referéncias
[modificar | Modificar lo còdi]- ↑ M. Sigl, M. Winstrup, J. R. McConnell, K. C. Welten, G. Plunkett, F. Ludlow, U. Büntgen, M. Caffee, N. Chellman, D. Dahl-Jensen, H. Fischer, S. Kipfstuhl, C. Kostick, O. J. Maselli, F. Mekhaldi, R. Mulvaney, R. Muscheler, D. R. Pasteris, J. R. Pilcher, M. Salzer, S. Schüpbach, J. P. Steffensen, B. M. Vinther & T. E. Woodruff, « Timing and climate forcing of volcanic eruptions for the past 2,500 years », Nature,
- ↑ {{{títol}}}.
- ↑ (en) Kilauea. Eruption history, Smithsonian Institution
- ↑ (en) How Long do Volcanic Eruptions Last?, données de volcanolive.com
- ↑ (en) Volcanoes : types of eruptions
- ↑ (en) Bernie Joyce, Volcano tourism in the New Kanawinka Global Geopark of Victoria and SE South Australia, chapitre 20 de Patricia Erfurt-Cooper et Malcolm Cooper, Volcano And geothermal tourism
- ↑ (en) Smithsonian Institution - Part du nombre d'éruptions en fonction du type de volcan