Józef Wolczyński
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
1 kwietnia 1880 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Minister Zdrowia Publicznego, Opieki Społecznej i Ochrony Pracy w rządzie Królestwa Polskiego | |
Okres |
od 26 października 1918 |
Poprzednik | |
Następca |
Władysław Szenajch (p.o.) |
Poseł III kadencji Sejmu (1930–1935) | |
Przynależność polityczna | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Józef Wolczyński (ur. 1 kwietnia 1880 w Opatówku, zm. 1 listopada 1954 w Łodzi) – polski działacz spółdzielczy, społeczny i samorządowy, minister, poseł i senator II RP[potrzebny przypis]. Dyrektor fabryki włókienniczej „I.K. Poznański” przy ul. Ogrodowej (obecnie centrum handlowe „Manufaktura”).
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 1 kwietnia 1880 w Opatówku, w powiecie kaliskim, w rodzinie Antoniego i Marii z d. Bujnowicz. Był absolwentem szkoły przemysłowo-handlowej i kursów tkackich w Łodzi.
W kwietniu 1918 roku został wybrany członkiem Rady Stanu Królestwa Polskiego[1].
Na początku lat 30. został mianowany dyrektorem naczelnym jednych z największych zakładów włókienniczych (przemysł bawełniany) – „I.K. Poznański” przy ul. Ogrodowej (dziś kompleks handlowo-rozrywkowy „Manufaktura”). Był nim do października 1939 roku. W okresie międzywojennym mieszkał najpierw w kamienicy Towarzystwa „I.K. Poznański” u zbiegu obecnych ulic Legionów i Gdańskiej, a od ok. 1936 w 2-rodzinnej wilii wraz z bratem Mieczysławem (technologiem zatrudnionym w fabryce „I.K. Poznański”) przy ul. Malwowej 6 na Julianowie[2]. W latach 30. był jednym z najbardziej popularnych działaczy społeczno-politycznych w Łodzi, stąd zapraszany do licznych stowarzyszeń, towarzystw, kół. Uczestniczył w każdej większej uroczystości, spotkaniu na terenie Łodzi.
Na początku okupacji niemieckiej, 13 września 1939 roku w Łodzi został aresztowany. Był przetrzymywany i maltretowany w więzieniu przy ul. S. Sterlinga 16[3], z którego został zwolniony 2 listopada 1939[4].
Zmarł 1 listopada 1954 w Łodzi, pochowany w części katolickiej cmentarza przy ul. Ogrodowej w Łodzi (kwatera 7a-5-23[5]. W 2017 jego grób i pomnik zostały gruntownie odnowione staraniem Towarzystwo Opieki nad Starym Cmentarzem w Łodzi.
Funkcje polityczne
[edytuj | edytuj kod]Politycznie związał się z chadecją. Pełnione funkcje:
- członek Rady Stanu (1917–1918),
- członek Polskiego Związku Pracy, skupiającego ówczesne polskie stronnictwa prawicowe (od października 1918),
- minister Zdrowia Publicznego, Opieki Społecznej i Ochrony Pracy w rządzie Józefa Świeżyńskiego (26 październik – 4 listopada 1918),
- zastępca posła do Sejmu Ustawodawczego RP z listy Związku Narodowego, w okręgu wyborczym nr 12 (Łódź),
Józef Wolczyński (1935) poseł na Sejm II RP w III kadencja (1930–1935), z listy BBWR, w okręgu wyborczym nr 13.Grób rodziny Wolczyńskich na Cmentarzu Starym przy ul. Ogrodowej w Łodzi, gdzie jest pochowany Józef Wolczyński; 2015
Funkcje społeczne
[edytuj | edytuj kod]- jeden z organizatorów polskiej spółdzielczości w Łodzi na początku XX w., we współpracy z Romualdem Mielczarskim,
- członek związku zawodowego „Jedność” w Łodzi (od 1905), następnie członek Związku Zawodowego Majstrów Fabrycznych w Łodzi,
- działacz w łódzkich kołach organizacji „Oświata Narodowa” oraz Polskiej Macierz Szkolnej,
- w okresie I wojny światowej, w latach 1914–1915 członek Głównego Komitetu Obywatelskiego w Łodzi (gdy odmówił niemieckim władzom okupacyjnym przyjęcia mandatu radnego Magistratu m. Łodzi został aresztowany i osadzony w więzieniu w Celle, gdzie przebywał do 1917 r.),
- członek Rady Miejskiej w Łodzi, przez długi czas jej wiceprzewodniczący (1919–1939); przewodniczący Koła Radnych Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem Józefa Piłsudskiego (od przewrotu majowego w maju 1935 r.),
- kontroler Łódzkiej Rady Opiekuńczej,
- I wiceprezes Zarządu Łódzkiej Straży Pożarnej Ochotniczej[6],
- prezes zakładowego (przy fabryce „I.K. Poznański”) klubu sportowego IKP-Łódź (1927–1939),
- współzałożyciel z Józefem Pilarskim teatru „Popularnego” w Łodzi, który działał w latach 1923–1939 w budynku zakładowego domu kultury fabryki IKP, przy ul. Ogrodowej 18,
- prezes Rady Kościelnej przy kościele św. Józefa Oblubieńca NMP, ul. Ogrodowa 22,
- prezes zarządu Towarzystwa Śpiewaczego im. S. Moniuszki w Łodzi (1906–1936)[7],
- współzałożyciel i członek Stowarzyszenia Przyjaciół Julianowa w Łodzi (powstało w 1930),
- prezes Łódzkiego Klubu Sportowego (od stycznia 1934 do września 1939),
- I wiceprezes Towarzystwa Muzycznego im. F. Chopina w Łodzi (1935),
- prezes łódzkiego Komitetu Budowy kościoła w Sokolnikach (1937),
- szósty i ostatni w okresie międzywojennym, prezes oddz. łódzkiego Ligi Morskiej i Kolonialnej (1938 – wrzesień 1939),
- długoletni prezes honorowy Związku Majstrów Fabrycznych RP; do września 1933 r. prezes czynny[8].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)[9]
- Złoty Krzyż Zasługi (12 kwietnia 1927)[6]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Jego nazwisko znajduje się na tablicy pamiątkowej ku czci Józefa Pilarskiego (Łódź, ul. Ogrodowa 18), wspomniany jako współzałożyciel teatru „Popularnego”.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ M.P. z 1918 r. nr 43, s. 2 Wybory do Rady Stanu [dostęp 2023-01-19].
- ↑ Księga adresowa m. Łodzi, 1937–1939.
- ↑ Stanisław Rapalski, Byłem w piekle. Wspomnienia z Radogoszcza. Łódź 1965, wyd. II s. 90.
- ↑ Eksterminacja Inteligencji Łodzi i okręgu łódzkiego, 1939–1940. Łódź 1992, s. 120, poz. 760 (wykaz Zbigniewa Piechoty).
- ↑ Zbigniew Piąstka, W cieniu alei cmentarnych; Łódź 1990.
- ↑ a b M.P. z 1927 r. nr 87, poz. 210 „za wybitne zasługi, położone na polu pożarnictwa w m. Łodzi”.
- ↑ Stowarzyszenie Śpiewacze im. Stanisława Moniuszki w Łodzi. moniuszkowcy.cba.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-18)].
- ↑ Krótki zarys historji Związku Majstrów Fabrycznych Rzeczypospolitej Polskiej: 1890–1930.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 31.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- USC-Łódź, akt zgonu Józefa Wolczyńskiego, sygn. I–878/1954.
- Archiwum Państwowe w Łodzi APŁ, akta Kolei Elektrycznej Łódzkiej (KEŁ; 1898–1947), k. 228.
- Album w 25. lecie istnienia parafii św. Józefa w Łodzi. Łódź 1925, s. 10.
- Eksterminacja inteligencji Łodzi i okręgu łódzkiego, 1939–1940. Łódź 1992, s. 120, poz. 160 (mylnie zapisane nazwisko: „Wołczyński”).
- Kto był kim w II Rzeczpospolitej. Warszawa 1994 (biogram nr 1605).
- Andrzej Kempa, Marta Zawadzka, Tablice pamięci, Łódź 2000, s. 30.
- Członkowie Rady Stanu Królestwa Polskiego (1918)
- Działacze społeczni i kulturalni związani z Łodzią
- Ministrowie pracy II Rzeczypospolitej
- Ministrowie zdrowia II Rzeczypospolitej
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Pochowani w części rzymskokatolickiej Starego Cmentarza w Łodzi
- Politycy Królestwa Polskiego (1916–1918)
- Polscy działacze spółdzielczy
- Polscy tkacze
- Posłowie na Sejm III kadencji (1930–1935)
- Prezesi ŁKS Łódź
- Radni Łodzi
- Samorządowcy II Rzeczypospolitej
- Urodzeni w 1880
- Więźniowie więzienia przy ul. Sterlinga 16 w Łodzi (okupacja niemiecka)
- Zmarli w 1954
- Pracownicy fabryki Izraela Poznańskiego w Łodzi