Kajakarstwo
![]() | |
Charakterystyka | |
Rodzaj sportu |
sport wodny powierzchniowy |
---|---|
Popularność | |
Dyscyplina olimpijska |
od 1936 roku do dziś |
Kajakarstwo – grupa dyscyplin sportów wodnych oraz rodzaj turystyki wodnej wykorzystująca kajaki i kanadyjki, niegdyś również odmiana transportu (wodnego)[1].
W dawniejszych czasach
[edytuj | edytuj kod]Kajak i kanadyjka (canoe) znane były w starożytności, chociaż historię kajaka wiąże się z Eskimosami („ka-i-ak” – „męskie czółno eskimoskie”), a kanadyjki z Indianami północnoamerykańskimi, głównie z Kanady.
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Brda_sp%C5%82yw_kajakowy_04.07.10_p.jpg/220px-Brda_sp%C5%82yw_kajakowy_04.07.10_p.jpg)
Łódź była w wielu miejscach jednym z podstawowych narzędzi człowieka już od najdawniejszych czasów. Służyła mu do podróżowania, polowania i walki. Historia wodnych dyscyplin sportu sięga daleko wstecz, a świadczą o tym liczne, do dziś zachowane pamiątki z przeszłości. W zależności od miejscowych warunków i dostępnych materiałów powstały różne typy łodzi: od kanadyjek (canoe), używanych do dziś przez północnoamerykańskich Indian, poprzez pirogi polinezyjskie do kajaków Eskimosów.
Wykopaliska archeologiczne stale pozwalają przesuwać wstecz datę narodzin kajaka i kanadyjki. Brytyjski archeolog sir Leonard Woolley, prowadzący badania w ruinach miasta Ur w południowej Mezopotamii, znajdującego się na terytorium dzisiejszego Iraku, znalazł grób jednego z sumeryjskich królów, gdzie znajdował się wykonany ze srebra model pirogi i wiosła. Wiek tego znaleziska ocenia się na około 6000 lat.
Prace wykopaliskowe prowadzone w Egipcie dowodzą, że już na ponad 2000 lat p.n.e. były tam w użytku łodzie, podobne kształtem do wieloosobowych kanadyjek.
W Muzeum Pergamońskim w Berlinie znajduje się rysunek, ryty w kamieniu, przedstawiający taką właśnie kanadyjkę z ośmioma wioślarzami. Natomiast rzeźby w pałacu w Korsabat sugerują, że stylem kanadyjskich Indian wiosłowali także Fenicjanie i wikingowie. W tym ostatnim przypadku dowodem jest łódź wojenna wykopana w Szlezwiku, a pochodząca z ok. 300 r. n.e.
Najstarsze informacje o kajakach czerpać można zarówno z legend, jak i wykopalisk, znaków runicznych i rzeźb archaicznych. Na podstawie wykopalisk kanadyjskich udało się odtworzyć szczegóły budowy pierwotnych canoe. Były one wykonywane z kory, najczęściej brzozowej, na szkielecie z giętkiego drewna (wierzba, cedr)[potrzebny przypis]. Eskimosi używali łodzi ze szkieletem z drewnianych listew lub z kości, które obciągali skórą reniferów albo fok, zostawiając jedynie niewielki otwór, przez który wchodzili do kajaka. Otwór ten uszczelniany był skórzaną odzieżą Eskimosów. Mniejsza szerokość takich łodzi umożliwiła stosowanie wioseł o dwóch piórach, co umożliwiało bardziej efektywne wiosłowanie i sterowanie. W ten oto sposób powstał prototyp kajaka.
Turystyka kajakowa
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Muskoka_canoe.jpg/220px-Muskoka_canoe.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/%C5%81arpia-rzeka.jpg/220px-%C5%81arpia-rzeka.jpg)
Kajakarstwo trafiło do Europy (Wielkiej Brytanii) na przełomie lat 50. i 60. XIX wieku. Zaczęto wtedy używać łodzi wzorowanych na kajakach eskimoskich.
Pierwszy na świecie klub kajakarski założył Szkot John MacGregor, który w 1865 roku zbudował Rob Roya – kajak drewniany z poszyciem klepkowym, przepływając nim następnie rzeki Wielkiej Brytanii i w Europie.
Efektem tej podróży była książka A Thousand Miles in the Rob Roy Canoe, która spopularyzowała turystykę kajakową.
W latach 70. XIX wieku rozpoczęto w Kanadzie produkowanie drewnianych kanadyjek wzorowanych na indiańskich łodziach z kory brzozowej. Te drewniane kanadyjki stały się wkrótce równie popularne jak kajaki.
Sport kajakowy
[edytuj | edytuj kod]Międzynarodowa organizacja, nazywana pierwotnie IRK (Internationale Repräsentantenschaft Kanusport), a po II wojnie światowej przemianowana na ICF (International Canoe Federation) powstała 19 stycznia 1924 roku w Kopenhadze.
Klasyfikacja
[edytuj | edytuj kod]Kajakarstwo sportowe można podzielić na:
- kajakarstwo klasyczne (regatowe, nizinne)
- kajakarstwo górskie
- żeglarstwo kajakowe
- kajak-polo (gra z piłką)
- freestyle kajakowy (rodeo kajakowe) – rodzaj akrobatyki, najmłodsza odmiana kajakarstwa. Mistrzostwa Świata rozgrywane są w kategoriach:
- kajaki jedynki kobiet (K1K)
- kajaki jedynki mężczyzn (K1M)
- kajaki jedynki juniorki (K1JK)
- kajaki jedynki juniorzy (K1JM)
- kanadyjki jedynki kobiet (C1K)
- kanadyjki jedynki mężczyzn (C1M)
- otwarte kanadyjki unisex (OC1)
W 1936 kajakarstwo regatowe, a w 1972 kajakarstwo górskie trafiły do programu olimpijskiego.
- W kajakarstwie klasycznym zawody odbywają się na dystansach:
- 200 m
- 500 m
- 1000 m
- 2000 m
- 3000 m
- 5000 m
- 10000 m
- maratonów kajakowych, rozgrywanych z reguły na dystansach od 10 do 30 km i obejmujących najczęściej odcinki, gdzie zawodnicy obligatoryjnie muszą przenieść kajak przez odcinek po lądzie (tzw. przenoskę)[2].
- kajakarstwo górskie zaś dzieli się na:
- zjazd
- slalom
Regaty nizinne uprawiane są na:
- kajakach
- jednoosobowych (K1)
- dwuosobowych (K2)
- czteroosobowych (K4)
- kanadyjkach
- jednoosobowych (C1)
- dwuosobowych (C2)
- czteroosobowych (C4)
W kajakarstwie górskim używa się:
- kajaków
- jednoosobowych (K1)
- kanadyjek
- jednoosobowych (C1)
- dwuosobowych (C2)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Kajak_polo_2.jpg/220px-Kajak_polo_2.jpg)
Łodzie do zjazdu i slalomu bardzo się różnią. W kajaku zawodnik siedzi twarzą zwróconą do przodu, posługując się wiosłem dwupiórowym. W kanadyjce regatowej zawodnik klęczy na jednym kolanie, a w kanadyjce górskiej siedzi w przyklęku na obu kolanach i wiosłuje wiosłem o jednym piórze (pagajem).
Żeglarstwo kajakowe (zupełnie nieistniejące w Polsce) używa specjalnych kajaków wyposażonych w żagle o pow. 10 metrów kwadratowych, uznawanych za najszybsze i najbardziej wymagające łodzie jednokadłubowe.
Kajak-polo (ang. canoe-polo) to piłka kajakowa. Mecze rozgrywane są przez dwie pięcioosobowe drużyny, w specjalnych kajakach, na boisku o wymiarach 35 x 23 m. Do gry używa się takiej samej piłki, jak do piłki wodnej, a celem jest trafienie do bramek o wymiarach 1 x 1,5 m, zawieszonych 2 m nad powierzchnią wody. Mecz trwa 2 razy po 10 minut.
Freestyle kajakowy (rodeo) polega na wykonywaniu kajakiem figur akrobatycznych w odwoju, na fali rzecznej lub na pewnym odcinku rzeki (tzw. feeride). Freestyle można uprawiać także na wodzie stojącej (np. jezioro, basen). Figury to salta, obroty płaskie i pionowe, piruety itp. Każda figura jest oceniana zależnie od jej trudności. Celem zawodów jest zdobycie w określonym czasie (np. 45 sekund) jak największej liczby punktów.
Kajakarstwo w Polsce
[edytuj | edytuj kod]W Polsce za prekursora turystyki kajakowej uchodzi etnograf Zygmunt Gloger, który w 1872 odbył wycieczki po Wiśle, Bugu, Niemnie i Biebrzy. Za początek zorganizowanej działalności uważa się rok 1928, kiedy to w ramach Polskiego Związku Narciarskiego powstała Komisja Kajakowa (z siedzibą w Krakowie). W 1930 roku Komisja przeistoczyła się w samodzielny Polski Związek Kajakowy.
Polacy zdobyli kilkanaście tytułów mistrzów świata: S. Kapłaniak (K1 na 500 m, 1958), Grzegorz Śledziewski (K1 na 1000 m 1971, 1975), M. Ćwiertniewicz (slalom – 1977), I. Klementjevs (C1 – 1994); Beata Sokołowska, Aneta Pastuszka K-2 500 m. złoto, K-2 200 m. srebro, K-4 500 m. brąz, K-4 200 m. brąz, Mediolan (1999); B. Sokołowska, A. Pastuszka – brąz Sydney (2000); K. Kołomański, M. Staniszewski w Sydney zdobyli srebro (C2 – 2000); Piotr Markiewicz (K1 – 1995), Beata Sokołowska-Kulesza, Aneta Pastuszka K-2 500 m. brąz Ateny (2004), Marek Twardowski (K1 – 2006 i 2011), Piotr Siemionowski (K1 200m- 2011), freestyle kajakowy – Tomasz Czaplicki srebro (K1M- 2022), brąz (K1M – 2013), Zofia Tuła srebro (C1K -2023) brąz (K1K – 2019).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ kajakarstwo, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-03-30] .
- ↑ Opis dyscypliny znajduje się na canoeicf.com.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wacław Korycki: KAJAKI złote, srebrne, brązowe. Warszawa: Sport i Turystyka, 1978.
- Jacek Starzyński: Jakim kajakiem. Polski Związek Kajakowy, 1998. ISBN 83-909124-1-4.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Polski Związek Kajakowy
- Dyscypliny olimpijskie – kajakarstwo. sportowefakty.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-02)].