Klement Gottwald
![]() Klement Gottwald (1949) | |
Data i miejsce urodzenia |
23 listopada 1896 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
14 marca 1953 |
Prezydent Czechosłowacji | |
Okres |
od 14 czerwca 1948 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Premier Czechosłowacji | |
Okres |
od 2 lipca 1946 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Wicepremier Czechosłowacji | |
Okres |
od 4 kwietnia 1945 |
Przynależność polityczna | |
Sekretarz generalny KC Komunistycznej Partii Czechosłowacji | |
Okres |
od 4 czerwca 1929 |
Poprzednik | |
Następca | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Gottwald_%28EKI%29.jpg/250px-Gottwald_%28EKI%29.jpg)
Klement Gottwald (ur. 23 listopada 1896 w Dědicach, zm. 14 marca 1953 w Pradze[1]) – czechosłowacki polityk i działacz komunistyczny. Lider Komunistycznej Partii Czechosłowacji w latach 1929–1953. Premier Czechosłowacji w latach 1946–1948. Prezydent Czechosłowacji w latach 1948–1953.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Działalność do 1945
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z Moraw, gdzie urodził się jako nieślubne dziecko. Od 1908 do 1912 mieszkał u krewnych w Wiedniu, gdzie kształcił się w stolarstwie. Od 1912 działał w ruchu socjalistycznym. Od 1914 pracował jako stolarz w Lipníku nad Bečvou i Hranicach[2]. W latach 1915–1918 służył jako żołnierz w Armii Austro-Węgier na froncie wschodnim[3][4]. Latem 1918 zdezerterował z armii. Przez następne dwa lata służył w Armii Czechosłowackiej. W latach 1920–1921 pracował w Rousínovie. W 1921 był jednym z założycieli Komunistycznej Partii Czechosłowacji. W lutym 1929 stanął na czele tej partii. Od tego samego roku zasiadał również w czechosłowackim parlamencie[2]. Od 1935 był sekretarzem Komitetu Wykonawczego Kominternu.
W krytycznym momencie zagrożenia Czechosłowacji ze strony III Rzeszy zabiegał o współpracę partii komunistycznej ze wszystkimi siłami demokratycznymi i patriotycznymi[2]. Po układzie monachijskim i zakazie działalności KPCz przez rząd Czecho-Słowacji w listopadzie 1938 wyjechał do ZSRR. W grudniu 1943 porozumiał się z prezydentem Edvardem Benešem i czechosłowackim rządem emigracyjnym w Londynie w sprawie zjednoczenia antyniemieckiego ruchu oporu.
Powrót do Czechosłowacji i prezydentura
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
- Osobny artykuł:
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/K_Gottwald.jpg/250px-K_Gottwald.jpg)
10 maja 1945 przyjechał do Pragi i objął oficjalnie urząd wicepremiera w rządzie premiera Zdenka Fierlingera[5]. Został też przewodniczącym Frontu Narodowego Czechów i Słowaków. Po zwycięstwie Komunistycznej Partii Czechosłowacji w wyborach parlamentarnych w 1946 Gottwald objął urząd premiera. W lutym 1948 doprowadził do przejęcia władzy dyktatorskiej przez komunistów przy zachowaniu fasady systemu wielopartyjnego. 14 czerwca 1948, po rezygnacji Edvarda Beneša, został prezydentem Czechosłowacji.
Przystąpiono do stalinizacji państwa. W gospodarce postawiono na przemysł ciężki i gwałtowną kolektywizację rolnictwa. W okresie rządów Gottwalda wydano ponad 230 wyroków śmierci, tysiące przeciwników politycznych poddano represjom lub skazano na więzienie[6]. W 1950 Gottwald, pomimo licznych apeli, nie ułaskawił znanej polityk Milady Horákovej[7]. Czystki dotknęły też polityków komunistycznych: Rudolfa Slánskiego, Vladimíra Clementisa czy Gustáva Husáka.
Śmierć
[edytuj | edytuj kod]11 marca 1953 wrócił do kraju z wizyty na pogrzebie Józefa Stalina w Moskwie. Już wcześniej polityk cierpiał na alkoholizm i syfilis[8]. Zmarł 14 marca 1953 o godz. 11:00, bezpośrednim powodem śmierci Gottwalda było pęknięcie tętniaka aorty i wylew wewnętrzny, będące efektem podróży lotniczej z Moskwy[9].
Pochówek
[edytuj | edytuj kod]Po śmierci ciało Gottwalda zostało zabalsamowane i wystawione na widok publiczny w Narodowym Miejscu Pamięci na Žižkovie w Pradze. W 1962 dokonano jej kremacji. Prochy Gottwalda pozostawiono jednak w sarkofagu na Žižkovie[10].
W 1990 urnę z prochami umieszczono we wspólnym grobie czechosłowackich działaczy komunistycznych na cmentarzu olszańskim w Pradze[10].
Spuścizna i ocena
[edytuj | edytuj kod]W 2005 został uznany za najbardziej niepopularnego Czecha w sondażu przeprowadzonym przez stację telewizyjną Česká televize[11].
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Klement_Gottwald-4801.jpg/220px-Klement_Gottwald-4801.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/100_K%C4%8Ds_1989_obverse.jpg/220px-100_K%C4%8Ds_1989_obverse.jpg)
Współcześnie dorobku i spuścizny prezydenta Klementa Gottwalda broni Komunistyczna Partia Czech i Moraw, której działacze regularnie składają wieńce na jego grobie[12].
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Hrob_K.Gottwalda.jpg/220px-Hrob_K.Gottwalda.jpg)
Ordery, odznaczenia i nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Order Budowy Socjalistycznego Państwa (1953)
- Order 9 września 1944 I klasy (Ludowa Republika Bułgarii)
- Krzyż Wielki Order Odrodzenia Polski (Rzeczpospolita Polska)[13]
- Honorowy obywatel Lanškroun[14]
- Honorowy obywatel Blovic (tytuł odebrany w 2002)
- Honorowy obywatel Strakonic (tytuł odebrany w 2012)
- Honorowy obywatel Vyškov (tytuł odebrany w 2007)
- Honorowy obywatel Karniowa (tytuł odebrany w 2019)
- Honorowy obywatel Czeskich Budziejowic (tytuł odebrany w 2017)[15]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- W 1952 poczta NRD wydała znaczek pocztowy z jego podobizną.
- W latach 1976–1990 miasto Zmijiw nosiło na jego cześć nazwę Gotwald.
- W latach 1966–1992 był patronem jednej z ulic w Moskwie.
- W latach 1949–1989 na jego cześć nazwę Gottwaldov nosiło miasto Zlin[16].
- W latach 1953–1990 imię Klementa Gottwalda nosiło XIV Liceum Ogólnokształcące w Warszawie.
- Do 1989 imię Klementa Gottwalda nosiła jedna z głównych ulic w Gliwicach.
- W latach 1953–1990 imię Klementa Gottwalda nosił plac we Wrocławiu w dzielnicy Karłowice.
- W latach 1953–1990 nazwę Gottwalda nosiła Kopalnia Węgla Kamiennego „Gottwald”.
- W latach 1953–1956 Klement Gottwald był patronem Zakładów Włókien Chemicznych Chemitex-Celwiskoza.
- 19 marca 1953 na jego cześć nazwano polski drobnicowiec[17].
- W 1989 Państwowy Bank Czechosłowacji wydał banknot o nominale 100 koron z jego wizerunkiem[18].
- Pomnik Klementa Gottwalda znajduje się obecnie w Doubicach[19][20].
W kinematografii
[edytuj | edytuj kod]W filmie Żołnierze wolności (1977) w reżyserii Jurija Ozierowa w rolę Gottwalda wcielił się aktor Bohus Pasterek[21].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wiadomość o śmierci Klementa Gottwalda na pierwszej stronie dziennika Rudé právo z 15 marca 1953 [online], archiv.ucl.cas.cz [dostęp 2020-09-24] .
- ↑ a b c Klement Gottwald [online], www.vlada.cz [dostęp 2020-09-24] .
- ↑ Ministr obrany odhalil na Ukrajině památník padlým u Zborova [online], iDNES.cz, 2 lipca 2012 [dostęp 2020-09-24] .
- ↑ Pavel Baroch , Lži o českých legionářích: Gottwald bojoval u Zborova [online], echo24.cz, 9 sierpnia 2014 [dostęp 2020-09-24] (cz.).
- ↑ FG Forrest , z, 2015, Klement Gottwald [online], Pražský hrad [dostęp 2020-09-24] (cz.).
- ↑ Oběti komunistického režimu - Policie České republiky [online], www.policie.cz [dostęp 2020-09-25] (cz.).
- ↑ Horákovou od trestu smrti nezachránil ani Albert Einstein — ČT24 — Česká televize [online], ct24.ceskatelevize.cz [dostęp 2020-09-25] (cz.).
- ↑ Za lahev vodky podepsal prezident Gottwald cokoliv, zjistil historik [online], iDNES.cz, 25 lutego 2009 [dostęp 2020-09-24] .
- ↑ Nemoc a smrt Klementa Gottwalda [online], Radio Prague International, 30 marca 2003 [dostęp 2020-09-24] (cz.).
- ↑ a b Příběh Gottwaldovy mumie [online], www.novinky.cz [dostęp 2020-09-24] .
- ↑ Nejzápornější postavou českých dějin je podle ankety Gottwald. Nelíbí se ani Havel a Zeman [online], Reflex.cz [dostęp 2020-06-17] (cz.).
- ↑ KSČM se přihlásila k odkazu Klementa Gottwalda [online], Lidovky.cz, 13 maja 2011 [dostęp 2020-06-15] (cz.).
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 62, poz. 455
- ↑ Hitler je stále čestným občanem Lanškrouna [online], iDNES.cz, 9 kwietnia 2002 [dostęp 2020-06-17] .
- ↑ В Чехии Сталина лишили звания почетного гражданина Ческе-Будеёвице [online], regnum.ru [dostęp 2020-06-17] .
- ↑ Historická data [online], www.zlin.eu [dostęp 2020-09-24] .
- ↑ Prezydent Gottwald – Polskie Linie Oceaniczne S.A. [online], plo.com.pl [dostęp 2020-09-24] .
- ↑ 79/1989 Sb. Vyhláška federálního ministerstva financí o vydání bankovek po 100 Kčs [online], Zákony pro lidi [dostęp 2020-09-24] (cz.).
- ↑ Dřevěné sochy v Doubici budí radost i odpor, ale každý se u nich zastaví - Novinky.cz [online], www.novinky.cz [dostęp 2020-06-16] .
- ↑ Pomník Klement Gottwald [online], www.vets.cz [dostęp 2020-06-16] .
- ↑ SOŁDATY SWOBODY [online], filmpolski.pl [dostęp 2020-09-24] (pol.).
- ISNI: 0000000110357810
- VIAF: 3265113
- LCCN: n50069984
- GND: 118696742
- BnF: 11109405g
- SUDOC: 073909777
- NLA: 49782651
- NKC: jk01032566
- NTA: 072781696
- BIBSYS: 1581514962305
- CiNii: DA04575671
- Open Library: OL861372A
- PLWABN: 9810585779005606
- NUKAT: n01721255
- J9U: 987007279077105171
- PTBNP: 38416
- NSK: 000171982
- CONOR: 53870179
- LIH: LNB:BLck;=Bs
- Prezydenci Czechosłowacji
- Premierzy Czechosłowacji
- Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (1944–1989)
- Czechosłowaccy politycy
- Członkowie Komunistycznej Partii Czechosłowacji
- Ludzie związani z Karniowem (Czechy)
- Odznaczeni Orderem Klementa Gottwalda
- Odznaczeni Orderem 9 września 1944
- Pochowani na Cmentarzu Olszańskim w Pradze
- Pochowani w kolumbarium Pomnika Narodowego na Vítkově
- Uczestnicy I wojny światowej (Austro-Węgry)
- Urodzeni w 1896
- Zmarli w 1953