Archiloch
![]() | |
Data urodzenia |
VII wiek p.n.e. |
---|---|
Data śmierci |
VII wiek p.n.e. |
Zawód, zajęcie |
poeta |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Archilochos_fragment_PK7511r.jpg/220px-Archilochos_fragment_PK7511r.jpg)
Archiloch (stgr. Ἀρχίλοχος Archilochos) – poeta grecki z Paros, żyjący w 1. połowie VII wieku p.n.e., jeden z najwybitniejszych (obok Safony i Alkajosa) przedstawicieli greckiej poezji lirycznej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Był synem niewolnicy Enipo i arystokraty Telesiklesa z Paros (stąd arystokratyczne imię Archilochos, czyli „przywódca zastępu”; jednak majątek przejęli przyrodni bracia z prawowitej małżonki), niedoszłym małżonkiem Neobuli i zięciem Likambesa z Paros oraz najemnikiem, wraz z ojcem kolonistą na wyspie Tazos[1]. Zginął jako najemnik w walkach rodzinnej Paros z Trakami na Naksos[2].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Pisał elegie, epigramy, hymny, jednak najbardziej znany jest jako autor złośliwych wierszy pisanych w jambach (już w starożytności uznany został za twórcę poezji jambicznej). Jego utwory mają ton krytyczny, satyryczny, pełne są osobistych inwektyw. Z jego twórczości zachowały się fragmenty. Od jego imienia wziął nazwę wiersz archilijski.
Istnieje legenda o Archilochu[3], która mówi, że został on oszukany przez swojego niedoszłego teścia Likambesa. Archiloch zaręczył się z jego córką Neobulą, jednakże Likambes potem zerwał zaręczyny i nie dopuścił do ślubu tych dwojga. Podobno Archiloch tak mścił się swoimi złośliwymi jambami, że doprowadził do samobójczej śmierci zarówno Likambesa, jak i Neobulę oraz jej siostry. Ponieważ zachowały się bardzo nieliczne fragmenty jego dzieł, nie można wyrokować o prawdziwości tej historii.
Według anegdoty przytoczonej przez Plutarcha[4] poeta został zmuszony do opuszczenia Sparty z powodu swego wiersza:
Sajczyk jakiś zapewne się chlubi mą tarczą bez skazy,
Którą pod krzakiem musiałem wbrew mej woli porzucić;
Sam za to cało wyszedłem. A cóż mi tam po niej!
Pal ją licho, nie gorszą tarczę znowu zdobędę! (przełożył Jerzy Danielewicz)
W wierszach tego poety po raz pierwszy pojawia się termin tyran[5]. Jest też autorem jednego z najstarszych znanych w literaturze opisów fellatio[6].
Znaczenie Archilocha do liryki porównywano do Homera do eposu, wpłynął swymi wierszami na klasyków: Safonę, Alkajosa, Solona, Anakreonta; a także m.in. Kallimacha w epoce aleksandryjskiej i Horacego w poezji rzymskiej[2][7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zygmunt Kubiak „Literatura Greków i Rzymian”, Świat Książki, Warszawa, 1999, str. 72-74.
- ↑ a b „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1962, tom 1 (A-Ble), str. 343.
- ↑ Strona o Archilochu
- ↑ Zwyczaje spartańskie ( 239b)
- ↑ Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, str. 55, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ISBN 83-85719-84-9. Wzmianka dotyczyła Gygesa, por. Herodot I, 12. W czasach Archilocha wyraz tyran oznaczał władcę, bez ujemnych skojarzeń narosłych później.
- ↑ Max Nelson, The Barbarian's Beverage
- ↑ Horacy wspomina jamby Archilocha w Liście do Pizonów «DE ARTE POETICA.»: "Archiloch krwawe zęby zaostrzył jambu,"; - tłumaczenie za: Władysław Tarnowski ps. Ernest Buława "Poezye studenta", tom 1, wyd. F.A. Brockhaus, Lipsk, 1863, str. 280.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Noty biograficzne w:
- „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1962, tom 1 (A-Ble), str. 343.
- „Encyklopedia Powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1973, tom 1, str. 124.
- Lidia Winniczuk (red.) „Słownik kultury antycznej”, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1991, wydanie VI, str. 48-49.
- Zygmunt Kubiak „Literatura Greków i Rzymian”, Świat Książki, Warszawa, 1999, str. 72-74 – szczegóły biografii, 76, 438.
- Poezje Archilocha można znaleźć w:
- Ernestus Diehl „Anthologia lyrica Graeca”, tomy 1-2, wyd. 2, Lipsk, 1931-40 – oryginalne wiersze.
- Wiktor Steffen „Antologia liryki greckiej”, Biblioteka Narodowa, Zakład Narodowy im Ossolińskich, Wrocław, 1955, – tłumaczenia wierszy.
- Zygmunt Kubiak „Literatura Greków i Rzymian”, Świat Książki, Warszawa, 1999, str. 57 – aforyzm, 85-88 – tłumaczenia wierszy.
- ISNI: 0000000435141540
- VIAF: 100167694, 161630631, 90630499, 181079938, 518159474048527660066, 317027845, 266614705, 100167706, 2161028825823741630, 104160307498257742372, 643154380946130290467, 1987159474199927661115
- LCCN: n80008559
- GND: 118503855
- LIBRIS: zw9cfrkh3ftbs6l
- BnF: 123142449
- SUDOC: 032035535
- SBN: CFIV087177
- NKC: xx0143866
- BNE: XX1302018
- NTA: 069646554
- BIBSYS: 90193837
- CiNii: DA03337612
- Open Library: OL4627764A
- PLWABN: 9810646728905606
- NUKAT: n95205991
- J9U: 987007257863705171
- PTBNP: 876853
- NSK: 000138067
- CONOR: 179671139
- ΕΒΕ: 15189
- BLBNB: 000229854
- KRNLK: KAC201105059
- LIH: LNB:V*341414;=BD