Grodzisk Mazowiecki
[[Plik:{{{zdjęcie}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis zdjęcia}}}]] {{{opis zdjęcia}}} | |||||
| |||||
Państwo | {{{państwo}}} | ||||
---|---|---|---|---|---|
Zarządzający |
Burmistrz | ||||
Powierzchnia |
13,19 km² | ||||
Wysokość |
105 m n.p.m. | ||||
Populacja (2008) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy |
{{{numer kierunkowy}}} | ||||
Kod pocztowy |
{{{kod pocztowy}}} | ||||
Tablice rejestracyjne |
{{{tablice rejestracyjne}}} | ||||
Położenie na mapie brak ![]() Brak mapy: {{państwo dane {{{państwo}}} | mapa/core | wariant = {{{państwo}}} }} Brak współrzędnych Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}} | |||||
Położenie na mapie świata ![]() Brak współrzędnych Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}} | |||||
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:landmark} | |||||
Strona internetowa |
Grodzisk Mazowiecki (do 1928 Grodzisk[2]) – miasto na Równinie Łowicko-Błońskiej, w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Mazowiecki.
W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego. Miasto posiada połączenia drogowe z Warszawą, Żyrardowem, Błoniem i Mszczonowem. Przez miasto przebiega linia warszawsko-wiedeńska, Centralna Magistrala Kolejowa i Warszawska Kolej Dojazdowa. W zachodniej części miasta przepływa rzeka Mrowna.
Według danych z 1 stycznia 2009[3] miasto liczyło 27 767 mieszkańców.
Demografia
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/ckagbyir638g5np0jm6mb3qgilkkb3o.png)
Historia
- XI-XIII w. - w pobliżu istniał wczesnośredniowieczny gród w Chlebni (pierwotnie Chlewnia),
- XII w. - powstała wieś Grodzisk,
- XIV w. - miejscowość należała do rodziny Grodziskich,
- 1355 - Tomasz Grodziski ufundował kościół we wsi,
- 1522 - król Zygmunt I Stary nadał Grodziskowi prawa miejskie,
- 1540 - pożar zniszczył miasto,
- II połowa XVI w. - urodził się tu Grzegorz Knapski, autor słownika polsko-łacińskiego,
- 1623 - właścicielami miasta stała się rodzina Mokronoskich,
- 1655 - zniszczenie i wyludnienie miasta w czasie najazdu szwedzkiego,
- 1708 - ponowne zniszczenie miasta, epidemia cholery,
- 1795 - pod zaborem rosyjskim,
- 1807 - w Księstwie Warszawskim,
- 1815 - w Królestwie Polskim,
- 1845 - uzyskanie połączenia kolejowego ze stolicą (Kolej Warszawsko-Wiedeńska),
- 1865 - miasto przeszło w ręce hr. Henryka Skarbka,
- 1870 - utrata praw miejskich,
- 1881 - parcelacja Jordanowic, uruchomienie pierwszej fabryki,
- 1884 - powstał Zakład Wodoleczniczy (dr Michał Bojasiński), z którego korzystali m.in. Adolf Dygasiński i Miłosz Kotarbiński, Władysław Reymont,
- 1915 - ponowne nadanie praw miejskich,
- 1918 - w granicach Polski,
- 1927 - otwarcie Elektrycznej Kolei Dojazdowej, łączącej miasto z Warszawą (obecnie WKD),
- 1928 - miejscowość otrzymała obecną nazwę,
- 1939-1945 - okupacja niemiecka, eksterminacja Żydów.
Gospodarka
Największym zakładem, pod względem zatrudnienia i obrotów, jest Danfoss. Ustępuje mu Gedeon Richter wcześniej zwany Polfą, założona na początku XX w., specjalizująca się w produkcji salicylanów, leków przeciwzawałowych i materiałów chirurgicznych. Przemysł spożywczy reprezentują firmy Frito-Lay z grupy PepsiCo, piekarnia Hiestand, Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska. Dogodne położenie miasta wykorzystuje firma logistyczna Raben Logistic. Inne większe firmy działające w Grodzisku to: Firmenich, Fabryka Tarcz Ściernych "Słoń", Trouw Nutrition i Amerplast (obecnie "Suominen").
Oprócz dużych zakładów siłę gospodarki Grodziska stanowią liczni drobni przedsiębiorcy działający na terenie miasta i gminy. Plan zagospodarowania przestrzennego zakazuje budowy obiektów handlowych o powierzchni przekraczającej 5000 m kw., dlatego w Grodzisku nie ma żadnego dużego centrum handlowego. Działa natomiast pięć placówek należących do sieci Carrefour Express, Lidl, MarcPol i Biedronka (dwa sklepy) oraz market dekoracyjny Jysk.
Komunikacja
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/PKS_Grodzisk_Mazowiecki_autobusy_linii_8_i_2.jpg/250px-PKS_Grodzisk_Mazowiecki_autobusy_linii_8_i_2.jpg)
Przez miasto przebiegają drogi wojewódzkie:
- 719 kierunek Warszawa - Pruszków - Żyrardów
- 579 kierunek Kazuń Polski 7 - Leszno - Błonie - Grodzisk Mazowiecki - Radziejowice
W planach jest budowa obwodnicy północ-południe i zachód-wschód, a także wjazdu na autostradę A2 w miejscowości Tłuste (na północ od granic miasta).
Komunikacja autobusowa jest domeną firmy PKS Grodzisk Mazowiecki. Obsługuje ona dziesięć miejskich linii oraz połączenia międzymiastowe (także z Warszawą). Z Grodziska kursuje też autobus do Centrum Janki.
Na stacji PKP zatrzymują się pociągi Kolei Mazowieckich jeżdżące trasą Warszawa-Skierniewice. Władze miasta obiecywały też wydłużenie linii S2 Szybkiej Kolei Miejskiej aż do Grodziska.
W obrębie miasta znajduje się siedziba Warszawskiej Kolei Dojazdowej oraz jej cztery przystanki:
- Grodzisk Mazowiecki Radońska,
- Grodzisk Mazowiecki Jordanowice (dawniej Muzeum),
- Grodzisk Mazowiecki Piaskowa,
- Grodzisk Mazowiecki Okrężna.
Edukacja
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Grodzisk_Mazowiecki_dwor_Mokronoskich.jpg/250px-Grodzisk_Mazowiecki_dwor_Mokronoskich.jpg)
Rodzaj placówki | Szkoły podstawowe | Gimnazja | Szkoły średnie i zasadnicze | Szkoły wyższe |
---|---|---|---|---|
Liczba placówek | 7 (w tym 1 społeczna) | 4 | 3 | 1 |
Liczba uczniów | 2767 | 1361 | 2183 | 146 |
Grodziskie szkoły średnie i zasadnicze połączone są w zespoły:
- Zespół Szkół Technicznych i Licealnych Nr 2 (Technikum Samochodowe, Liceum Techniczne i Zasadnicze Szkoły Zawodowe),
- Zespół Szkół Nr 1 (Licea Ogólnokształcące i Technikum Spożywczo-Gastronomiczne),
- Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Zespole Szkół im. H. Szczerkowskiego.
W mieście działa pięć przedszkoli publicznych oraz pięć prywatnych, a także dziewięć prywatnych szkół języków obcych. Znajduje się tu także sala wykładowa Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej i punkty konsultacyjne dwóch innych uczelni (Wyższa Szkoła Stosunków Międzynarodowych i Amerykanistyki oraz Collegium Varsoviensis).
Dzieci uczęszczające do Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia im. Tadeusza Bairda mają możliwość nauki gry m.in. na fortepianie, skrzypcach, wiolonczeli i saksofonie. Natomiast Publiczne Ognisko Plastyczne im. Jana Skotnickiego udostępnia swoim słuchaczom pracownie: rysunku, malarstwa, interdyscyplinarną (grafika, ceramika, rzeźba w glinie, kolaż), wiedzy o sztuce oraz pracownię fotograficzną.
Osoby związane z Grodziskiem Mazowieckim
- Tadeusz Baird – kompozytor
- Bronisław Chajęcki – pedagog, harcmistrz, żołnierz WP, zastępca prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego
- Janusz Krupski - polski historyk, działacz opozycji demokratycznej w PRL-u, kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
- Leonid Teliga – żeglarz, lotnik, pisarz,
Kościoły
Na terenie miasta działają następujące kościoły:
Infrastruktura
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Grodzisk_Mazowiecki_Szpital_Zachodni.jpg/250px-Grodzisk_Mazowiecki_Szpital_Zachodni.jpg)
Na przełomie XIX i XX w. miasto było znanym ośrodkiem letniskowym. Pozostałością po tym są piękne wille i budynek zakładu hydropatycznego. Obecnie Grodzisk stracił charakter miejscowości typowo wypoczynkowo-letniskowej. Na potrzeby mieszkańców powstały ostatnio obiekty sportowej infrastruktury miasta: nowoczesna Grodziska Hala Sportowa (1997) i kryta Pływalnia Miejska "Wodnik 2000" (2000). W kompleksie ośrodka sportu i rekreacji znajduje się także stadion piłkarski (pojemność - 750 osób, w tym 520 miejsc siedzących) oraz korty tenisowe.
W 2002 r. oddano do użytku nowoczesny Specjalistyczny Szpital Zachodni im. Jana Pawła II (poza nim w mieście działa sześć przychodni opieki podstawowej i 10 placówek specjalistycznych). 28 czerwca 2008 został oddany nowoczesny budynek "Centrum Kultury" (m.in. z dużą salą kinową, klubem muzycznym i kręgielnią). Mieści się w nim również siedziba lokalnego radia Bogoria.
Swe oddziały i placówki w Grodzisku posiadają banki: Bank Spółdzielczy w Grodzisku Mazowieckim, Bank Spółdzielczy w Skierniewicach, Bank Spółdzielczy w Białej Rawskiej, ING Bank Śląski, Bank BPH, Lukas Bank, Pekao, PKO BP, Polbank, Bank Millennium, Nordea Bank Polska, Kredyt Bank. W mieście znajdują się także trzy placówki Poczty Polskiej i jedna placówka SKOK "Mazowsze".
Atrakcje turystyczne
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Grodzisk_Mazowiecki_3.jpg/250px-Grodzisk_Mazowiecki_3.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Grodzisk_Mazowiecki_willa_Foksal.jpg/250px-Grodzisk_Mazowiecki_willa_Foksal.jpg)
Zabytki
Wpisane do rejestru zabytków nieruchomych KOBiDZ[4]:
- kościół par. pw. św. Anny, pl. Zygmunta Starego, XVII-XIX, nr rej.: 1028/451/62 z 23.03.1962,
- kaplica pw. Świętego Krzyża (przedpogrzebowa), ul.Sienkiewicza koło kościoła św.Anny , XVIII, nr rej.: 1029/453/62 z 23.03.1962,
- cmentarz żydowski, nr rej.: 1607 z 27.02.1996 oraz brama, nr rej.: j.w.,
- dawny dworzec kolejowy, 1846, nr rej.: 1031/1088 z 7.01.1975 oraz 1155 z 22.05.1975,
- dom z ogrodem, k. XIX, nr rej.: 1612 z 9.09.1996,
- zespół willi, 1884, 1896, nr rej.: 1199 z 25.10.1982: willa "Kaprys", budynek gospodarczy, stajnia i park,
- pałacyk, XIX, nr rej.: 1030/454/62 z 23.03.1962,
- dwór "Dom Skarbka", XVIII, nr rej.: 51/5/55 z 21.09.1955 (Jordanowice),
- willa Haberlego, 1897, 1910-12, nr rej.: A-795 z 21.04.2008.
- Drewniany Kościół z XVII w. pw. Przemienienia Pańskiego w Żukowie
Pomniki
- pomnik Józefa Chełmońskiego,
- pomnik Wolności,
- obelisk upamiętniający Leopolda Okulickiego,
- tablice z myślami Jana Pawła II.
Inne
- Willa "Foksal" z 1845 r., uważana za pierwszy dworzec; sylwetką nawiązuje do dawnej lokomotywy,
- wille z przełomu XIX i XX w.: "Milusin", "Kaprys", "Kniaziew", "Radogoszcz" oraz znajdująca się na terenie fabryki tarcz ściernych, piękna lecz zapomniana i zaniedbana Willa Haberlego,
- park im. hr. Skarbków,
- aleja grabowa - pomnik przyrody,
- Muzeum Regionalne PTTK,
- stanowisko archeologiczne Szwedzkie Góry w Chlebni nad rzeką Mrowną.
Kultura
- Centrum Kultury Gminy Grodzisk Mazowiecki,
- Radio Bogoria 94,5 FM,
- lokalne gazety: Grodziskie Pismo Społeczno-Kulturalne "Bogoria", Gazeta Grodziska,
- Portale informacyjne: www.grodzio.pl , www.obiektyw.info, www.infogrodzisk.pl.
Sport i rekreacja
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Grodzisk_Mazowiecki_GKS_Pogon.jpg/250px-Grodzisk_Mazowiecki_GKS_Pogon.jpg)
Kluby sportowe
- czwartoligowy piłkarski Grodziski Klub Sportowy "Pogoń", założony w 1922 r.,
- klub tenisa stołowego Bogoria Grodzisk Mazowiecki (przed 2006 r. - Tur Jaktorów), drużynowy Mistrz Polski Mężczyzn 2008, 2009 i 2010, zdobywca Pucharu Polski 2008, 2009, wiele tytułów indywidualnych mistrzów Polski mężczyzn i chłopców.
Drugi klub w tym mieście to Lks Chlebnia
Tereny rekreacyjne
- Stawy Walczewskiego,
- Stawy Goliana,
- park im. hr. Skarbków,
- park "Kruszynka",
- jezioro Kniaziówka.
- ↑ Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
- ↑ M.P.1928.163.311
- ↑ Główny Urząd Statystyczny
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych, woj. mazowieckie, Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, dostęp 13.02.2008
Linki zewnętrzne
- portal informacyjny
- Urząd Miasta Grodzisk Mazowiecki
- Starostwo Powiatu Grodziskiego w Grodzisku Mazowieckim
- Gazeta Grodziska