Władysław Ludwik Anczyc
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
![]() |
Władysław Ludwik Anczyc herbu Ancuta[1], pseudonimy literackie Kazimierz Góralczyk[2], W.A. Lasota[2] (ur. 12 grudnia 1823 r.[2] w Wilnie[2], zm. 28 lipca 1883[2] r. w Krakowie[2]) – polski poeta[2], dramatopisarz[2], wydawca, tłumacz[2], działacz ludowy, z zawodu farmaceuta[2]. Wnuk Tomasza Hrehorowicza, syn Zygmunta i Barbary z Hrehorowiczów, ojciec Stanisława i Wacława Zygmunta, dziad Władysława.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z rodziny szlacheckiej. Jego pradziad Jan von Anschütz pełnił urząd chorążego wojsk saskich. Władysław Ludwik Anczyc był synem aktorów – Zygmunta Anczyca i Barbary Anczycowej z Hrehorowiczów. Ojciec występował na scenach teatrów w Wilnie, Grodnie, Warszawie i Krakowie; w latach 1838–1839 był także dyrektorem teatru krakowskiego. Matka zaś była aktorką teatru wileńskiego, a po opuszczeniu sceny działaczką dobroczynną[3].
Uczęszczał do szkoły średniej w Krakowie. W tym mieście w roku 1847 ukończył z tytułem magistra farmację na Uniwersytecie Jagiellońskim. Brał udział w powstaniu krakowskim w 1846, za co w latach 1846–1847 więziony był przez władze austriackie. W 1849 był adiunktem Katedry Chemii i Farmacji. Debiutował w redagowanym przez siebie piśmie satyrycznym „Dodatek do Świstka” w 1848.
W latach 1858–1867 przebywał w Warszawie. W roku 1863 założył, a następnie przez rok redagował pismo „Wędrowiec”. Tam też w tym czasie redagował tajne pisma powstańcze „Kosynier” i „Partyzant”. W latach 1858–1861 działał w Towarzystwie Rolniczym w Królestwie Polskim. W trakcie pobytu w Warszawie był także redaktorem pisma dla ludu „Kmiotek”[2] (1861–1866) i „Przyjaciela Dzieci” (1866–1867).
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Wladyslaw_anczyc01.jpg/160px-Wladyslaw_anczyc01.jpg)
Od 1861 często bywał w Zakopanem i Tatrach jako turysta. Swoimi artykułami, np. Zwóz żentycy w Tatrach, Zakopane i lud podhalski, Wspomnienia z Tatr, przyczyniał się do popularyzacji Tatr w społeczeństwie. Z drugiej strony, już w 1874 utyskiwał w swoim artykule w „Tygodniku Ilustrowanym” na spowodowaną nadmiarem przybywających do Zakopanego turystów (zwłaszcza tych z Warszawy) drożyznę i trudności w zakwaterowaniu[4].
Był jednym z autorów haseł do 28 tomowej Encyklopedii Powszechnej Orgelbranda z lat 1859–1868. Jego nazwisko wymienione jest w I tomie z 1859 roku na liście twórców zawartości tej encyklopedii[5].
W 1863 napisał cykl Pieśni zbudzonych – w tym Marsz strzelców, którego tekst w czasach PRL był prawie w całości zafałszowany[potrzebny przypis].
W roku 1868 powrócił do Krakowa Prowadził tam ożywioną działalność literacką i oświatową, uczestnicząc w wydawnictwach Czytelni Ludowej, Towarzystwa Oświaty Ludowej i in. W 1875 został właścicielem drukarni, działającej do czasów powojennych, którą przekształcił w ceniony zakład[potrzebny przypis].
W 1876 wystawił w teatrze krakowskim dramat Emigracja chłopska, nagrodzony w krakowskim konkursie dramatycznym. W roku 1880 wystawił dramat Kościuszko pod Racławicami, który stał się najbardziej popularnym widowiskiem przez wiele lat, granym na scenach teatralnych Krakowa. Kolejną nagrodę otrzymał w 1883 za „szkic dramatyczny” Jan III pod Wiedniem.
Pod koniec życia był członkiem Wielkiego Proletariatu i działał z jego ramienia w Warszawie i Krakowie[6].
Pochowany został na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodzinnym, w pasie Ab[7].
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Gr%C3%B3b_W%C5%82adys%C5%82awa_Ludwika_Anczyca.jpg/220px-Gr%C3%B3b_W%C5%82adys%C5%82awa_Ludwika_Anczyca.jpg)
Jego synowie: Stanisław Anczyc (1868–1927) był metaloznawcą i technologiem. Wacław Anczyc (1866–1938) był drukarzem i wydawcą.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]Twórczość literacka
[edytuj | edytuj kod]- 1848 – Emisariusz[8],
- 1850 – Chłopi arystokraci[9],
- 1854 – Łobzowianie[10],
- 1855 – Flisacy[11],
- 1856 – Błażek opętany[12],
- 1861 – Tyrteusz (1861, wyd. w 1862, pełny tekst w 1883[13])[14],
- 1862 – Uczta wyzwoleńca (całość w 1908)[15],
- 1862 – 24 obrazki z dziejów Polskich,
- 1863 – Pieśni zbudzonych (w tym Pieśń strzelców),
- 1863 – Trzech moskali: opowiadanie Walentego Kurka kosyniera spod Bodzentyna[16][17],
- 1867 – Meszty Abu Kazema[18][19],
- 1873 – Obrazki dramatyczne ludowe[20],
- 1876 – Emigracja chłopska[21],
- 1876 – W Tatry,
- 1881 – Kościuszko pod Racławicami[22],
- 1899 – Duchy czarnego boru, czyli kamienne serce[23],
- 1908 – Pieśni zbudzonych,
- 1916 – Pieśni zbudzone (zbiór poezji),
- 1973 – Księżniczka głogu[24].
Działalność popularyzatorska
[edytuj | edytuj kod]- 1862 – Elementarz dla dzieci polskich,
- 1862 – Pierwsza książeczka dla wiejskich dziatek, które już elementarz skończyły,
- 1863 – Dzieje Polski w dwudziestu czterech obrazkach[25],
- 1869 – ABC, pierwsza nauka dla dzieci[26].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Jego imieniem nazwano ulice w Krakowie na Salwatorze[27] i w Łodzi[28].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Wykaz literatury uzupełniającej:
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rodzina, herbarz rodzin polskich, t. I, Warszawa, 1904, s. 33.
- ↑ a b c d e f g h i j k Tomkowski 2002 ↓, s. 9-10.
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc – pisarz i wydawca, naszdziennik.pl, 4–5 kwietnia 2009.
- ↑ B. Chwaściński, Z dziejów taternictwa: o górach i ludziach, Warszawa 1979, s. 45, 52: W.L. Anczyc, Zakopane i lud podhalski, „Tygodnik Ilustrowany”, T. 14, nr 341, 342, 1874.
- ↑ „Encyklopedia Powszechna”, tom I, wyd. Samuel Orgelbrand, Warszawa, 1859.
- ↑ Stanisław Feliksiak (red.), Słownik biologów polskich, Warszawa 1987 .
- ↑ Karolina Grodziska-Ożóg: Cmentarz Rakowicki w Krakowie (1803-1939). Wyd. II. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1987, s. 96. ISBN 83-08-01428-3.
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Emisariusz : [wiersz o Edwardzie Dembowskim], wyd. [1848] [online], polona.pl [dostęp 2020-10-15] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Chłopi arystokraci : szkic dramatyczny : w jednej odsłonie ze śpiewkami, wyd. 1850 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Łobzowianie : obrazek dramatyczny w 1 akcie ze śpiewkami, wyd. 1913 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Flisacy : obrazek ludowy w jednym akcie ze śpiewami, wyd. 1926 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Błażek opętany : krotochwila w 1 akcie ze śpiewami, wyd. 1926 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Mały słownik pisarzy polskich, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1969.
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Tyrteusz, wyd. 1883 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Tyrteusz ; Uczta wyzwoleńca, wyd. [1925] [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc, „Trzech moskali: opowiadanie Walentego Kurka kosyniera spod Bodzentyna”, Kraków, 1863.
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc, „Trzech moskali: opowiadanie Walentego Kurka kosyniera spod Bodzentyna” na stronach PBC Polona.
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc, „Meszty Abu Kazema: komedyjka w dwóch aktach napisana wierszem do grania dla dzieci”, Warszawa, 1867.
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc, „Meszty Abu Kazema: komedyjka w dwóch aktach napisana wierszem do grania dla dzieci” na stronach Polony.
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Wł. L. Anczyca obrazki dramatyczne ludowe, wyd. 1873 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Emigracya chłopska : obraz dramatyczny ludowy w pięciu aktach, wyd. 1877 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Kościuszko pod Racławicami. Obraz historyczno-ludowy w pięciu oddziałach, wyd. 1881 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-13] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Duchy czarnego boru czyli Kamienne serce, wyd. 1907 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Księżniczka Głogu [online], „To dla pamięci”, 26 września 2012 [dostęp 2018-12-15] (pol.).
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , Dzieje Polski w dwudziestu czterech obrazkach, wyd.1863 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-13] .
- ↑ Władysław Ludwik Anczyc , ABC : pierwsza nauka dla dzieci, wyd. 1907 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ Wikimapia.org.
- ↑ Wikimapia.org.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Henryk Markiewicz: Pozytywizm. Wyd. VII. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 446–447, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13849-3.
- Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
- Marian Szyjkowski, Władysław Ludwik Anczyc: Życie i pisma, Tom I – Monografia, II-VI – Pisma, Kraków 1908
- Jan Tomkowski: Słownik pisarzy polskich. Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2002. (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Działalność tatrzańska Władysława Ludwika Anczyca
- Historia Drukarni Anczyca
- Utwory Władysława Ludwika Anczyca w serwisie Wolne Lektury
- Dzieła Władysława Ludwika Anczyca w serwisie Polona
- Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów)
- Anczycowie herbu Ancuta
- Członkowie Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim (1858–1861)
- Działacze polistopadowych organizacji rewolucyjnych i niepodległościowych
- Ludzie urodzeni w Wilnie
- Ludzie związani z Tatrami
- Ludzie związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe)
- Pisarze związani z Krakowem
- Pisarze związani z Warszawą
- Pisarze związani z Zakopanem
- Pochowani na cmentarzu Rakowickim
- Polscy dramaturdzy XIX wieku
- Polscy encyklopedyści
- Polscy farmaceuci
- Polscy poeci XIX wieku
- Polscy pisarze pozytywizmu
- Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej
- Polscy wydawcy
- Powstańcy krakowscy
- Powstańcy styczniowi
- Urodzeni w 1823
- Zmarli w 1883