Wieś
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Henryk_Podd%C4%99bski_-_Chata_w_Kabatach_%28131-1926%29.jpg/220px-Henryk_Podd%C4%99bski_-_Chata_w_Kabatach_%28131-1926%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Centre_of_Hekelgem%2C_Belgium_%28aerial_view%29.jpg/220px-Centre_of_Hekelgem%2C_Belgium_%28aerial_view%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Luftbild_von_Dorf_Rybni%C5%A1t%C4%9B%2C_Czech_republic.jpg/220px-Luftbild_von_Dorf_Rybni%C5%A1t%C4%9B%2C_Czech_republic.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Monsanto_interior_da_aldeia.jpg/220px-Monsanto_interior_da_aldeia.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Map_Iagodovo.jpg/220px-Map_Iagodovo.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/UG_Chelmiec_%283%29.jpg/220px-UG_Chelmiec_%283%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Przyszowa_centrum_zima.jpg/220px-Przyszowa_centrum_zima.jpg)
Wieś – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej, lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych, lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych)[1].
Zgodnie ze schematem aplikacyjnym załączonym do rozporządzenia z dnia 21 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji miejscowości, ulic i adresów, jest zaliczana do rodzaju miejscowości[2].
Definicje wsi
[edytuj | edytuj kod]Definicja Marii Kiełczewskiej-Zaleskiej – wieś to osada, w której ludność zajmuje się uprawą roślin i chowem zwierząt[3].
Definicja Józefa Szymańskiego – zbiorowisko ludzi albo osiedla z należącymi doń gruntami[4].
Definicja Jana Turowskiego – wieś to społeczność lokalna, której funkcję produkcyjną uzupełnia funkcja rodziny i czyni to w sposób jednolity z zachowaniem kontroli społecznej[5].
Definicja Jana Tkocza – wieś to twór terytorialny mający granicę, rozłóg ziemi, siedlisko (zagrodę) stanowiące całość przestrzenną o określonych więzach społecznych oraz uprawnieniach prawnych[6].
Gospodarstwa domowe
[edytuj | edytuj kod]Gospodarstwa domowe na wsi są zdecydowanie liczebniejsze niż w miastach. W 2008 r. w miastach zaledwie 6% stanowiły gospodarstwa o liczbie osób 5 lub więcej, tymczasem na wsiach było to około 19,6%. Na skutek zmian demograficznych również ta struktura ulegnie zmianom i tak w 2035 roku wielkości te będą wynosić odpowiednio: 5,6% oraz 14,0%[7].
Rodzaje układów przestrzennych
[edytuj | edytuj kod]- łańcuchówka (wieś leśno-łanowa)
- okolnica (wieś placowa)
- rzędówka
- szeregówka
- ulicówka
- wielodrożnica
- widlica
Rodzaje wsi
[edytuj | edytuj kod]- wieś letniskowa
- wieś samotnicza
- wieś służebna
- wieś czynszowa
- wieś folwarczna
- wieś ziemiańska
- wieś szlachecka
- wieś rozproszona
- wieś fryderycjańska, wieś józefińska
- wieś pruska
- wola, wólka
- wieś przygraniczna
- wieś sołecka
Wsie w Polsce
[edytuj | edytuj kod]Liczba miejscowości wiejskich w Polsce (stan 06.03.2013)[8], a w nim[9]
- podstawowych ogółem 52 543, w tym wsi 43 058, inny rodz. 9485
- części integralnych ogółem 43 015, w tym części wsi, kolonii, osady 36 530, przysiółków 4731, o innym rodzaju 1754.
Według stanu w dniu 31 grudnia 2011 w Polsce było 40 540 sołectw[10].
Najludniejsze wsie w Polsce
[edytuj | edytuj kod]Wsie liczące powyżej 7000 mieszkańców na podstawie danych z Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań przeprowadzonego w 2021[11][12]
- Józefosław (województwo mazowieckie) – 14 806 mieszkańców
- Plewiska (województwo wielkopolskie) – 14 160 mieszkańców
- Kozy (województwo śląskie) – 13 098 mieszkańców
- Koziegłowy (województwo wielkopolskie) – 11 598 mieszkańców
- Komorniki (województwo wielkopolskie) – 10 996 mieszkańców
- Jabłonna (województwo mazowieckie) – 10 981 mieszkańców
- Straszyn (województwo pomorskie) – 10 816 mieszkańców
- Kiełczów (województwo dolnośląskie) – 10 569 mieszkańców
- Banino (województwo pomorskie) – 9 806 mieszkańców
- Bolszewo (województwo pomorskie) – 9 780 mieszkańców
- Mierzyn (województwo zachodniopomorskie) – 9 766 mieszkańców
- Skórzewo (województwo wielkopolskie) – 9 559 mieszkańców
- Rokietnica (województwo wielkopolskie) – 9 369 mieszkańców
- Pawłowice (województwo śląskie) – 9 098 mieszkańców
- Zalasewo (województwo wielkopolskie) – 8 344 mieszkańców
- Świerklany (województwo śląskie) – 8 318 mieszkańców
- Zielonki (województwo małopolskie) – 8 240 mieszkańców
- Sierakowice (województwo pomorskie) – 8 184 mieszkańców
- Suchy Las (województwo wielkopolskie) – 8 145 mieszkańców
- Luzino (województwo pomorskie) – 8 014 mieszkańców
- Pogórze (województwo pomorskie) – 7 796 mieszkańców
- Wola (województwo śląskie) – 7 738 mieszkańców
- Bojszowy (województwo śląskie) – 7 690 mieszkańców
- Łodygowice (województwo śląskie) – 7 683 mieszkańców
- Smolec (województwo dolnośląskie) – 7 476 mieszkańców
- Jaworze (województwo śląskie) – 7 325 mieszkańców
- Raszyn (województwo mazowieckie) – 7 183 mieszkańców
Źródła dochodów ludności wiejskiej
[edytuj | edytuj kod]W przeszłości o dochodach ludności wiejskiej stanowiło rolnictwo. Jeszcze w połowie lat 90. XX w. ponad połowa pracujących na terenach wiejskich pracowała w rolnictwie lub leśnictwie. W 2016 roku było to już 24%, a w 2018 roku 22%, przy czym odsetki te dotyczyły zarówno tych, dla których praca w rolnictwie była głównym, jak i tych, dla których była jedynie dodatkowym źródłem utrzymania[13]. W wyniku dezagraryzacji, i tym samym spadku liczby indywidualnych gospodarstw, dochody z działalności rolniczej stanowią coraz mniejszy procent dochodów ludności na obszarach wiejskich z 12,9% do 9,6% (w latach 2010–2020) na rzecz dochodów ze źródeł pozarolniczych.. Odnotowuje się natomiast wzrost odsetka dochodów z ubezpieczeń społecznych z 29,3% do 32,3% (w latach 2010–2020), co odpowiada tendencji zmian w strukturze wiekowej ludności wsi: coraz większa liczba osób w wieku emerytalnym. Zmiana kierunku migracji od 2001 z miasta na wieś wpłynęła na wzrost udziału dochodów z pracy najemnej w strukturze dochodów ludności wiejskiej, który w 2020 roku wynosił 55,1%. Udział dochodów z pracy na własny rachunek to 9,9%[14].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- geografia osadnictwa
- ruralizm
- gmina, sołectwo, sołtys
- rolnictwo, chłopi, zagroda, zasadźca
- Państwowe gospodarstwo rolne, Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna
- wioska olimpijska
- wioska tematyczna
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Barbara Wieliczko , Czym jest współczesna wieś? Definicje, klasyfikacje, ewolucja, [w:] Jerzy Wilkin i inni, Polska wieś 2022 : raport o stanie wsi, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2022, ISBN 978-83-66849-54-9, OCLC 1334036880 [dostęp 2023-02-06] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 21 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji miejscowości, ulic i adresów (Dz.U. z 2021 r. poz. 1368).
- ↑ Maria Kiełczewska Zaleska, Geografia osadnictwa, Warszawa 1972.
- ↑ J. Szymański, Nauki pomocnicze historii, Warszawa 2004.
- ↑ Jan Turowski, Socjologia. Małe struktury społeczne, Lublin 1993.
- ↑ Jan Tkocz, Organizacja przestrzenna wsi w Polsce, Katowice 1998.
- ↑ Damian Walczak, Pozafilarowe formy oszczędzania na emeryturę na przykładzie rodzinnych gospodarstw rolnych, Ubezpieczenia w Rolnictwie. Materiały i Studia 2012, nr 45, s. 41.
- ↑ TERYT [online], stat.gov.pl [dostęp 2017-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2011-07-16] .
- ↑ http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/bip/BIP_liczba_miejscowosci_wiejskich_06032012.pdf dostęp dnia 2013.10.25.
- ↑ 2. Organizacja państwa, [w:] Mały Rocznik Statystyczny Polski 2012, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 23 lipca 2012, s. 82, ISSN 1640-3630 .
- ↑ Lista wsi w Polsce. [dostęp 2021-10-18]. (pol.).
- ↑ GUS – Bank Danych Lokalnych [online], 2021 [dostęp 2022-09-05] .
- ↑ Magdalena Szymańska , Raport o stanie wsi: wrasta poziom wykształcenia, ale ubywa rolników, [w:] tygodnik-rolniczy.pl, www.tygodnik-rolniczy.pl [dostęp 2023-02-06] (pol.).
- ↑ Barbara Chmielewska , Józef Stanisław Zegar , Z czego żyje wieś? Źródła dochodów ludności wiejskiej, ich ewolucja i zróżnicowanie, [w:] Jerzy Wilkin, Andrzej Hałasiewicz, Agnieszka Baer-Nawrocka, Polska wieś 2022 : raport o stanie wsi, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2022, ISBN 978-83-66849-54-9, OCLC 1334036880 [dostęp 2023-02-06] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wilkin, J., Hałasiewicz, A., Baer-Nawrocka, A. (2022). Polska wieś 2022 : raport o stanie wsi. Warszawa: Fundacja na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2022. ISBN 978-83-66849-54-9, OCLC:1334036880.