Kirkuk muhofazasi
| ||
YAIM |
0.708[1] yuqori | |
---|---|---|
Rasmiy tillar | arab, kurd, turk | |
Aholi (2018) | 1,597,876 kishi | |
Dinlar tarkibi | islom, xristian | |
Maydoni | 9679 km² | |
Xaritada | ||
![]() | ||
35°22′0″N 44°8′0″E / 35.36667°N 44.13333°E |
Kirkuk muhofazasi (arab. محافظة كركوك Muḥāfaẓat Karkūk[2], kurd. پارێزگای کەرکووک Parêzgeha Kerkûkê/Parêzgayi Kerkûk[3][4], turk. Kerkük ili[5][6]) yoki Kirkuk viloyati — Iroq shimolidagi muhofaza. muhofaza maydoni 9679 km2. 2017-yilda taxminiy aholi soni 1 259 561 kishini tashkil etdi[7]. Viloyat markazi - Kirkuk shahri. U to'rt tumanga bo'lingan.
Viloyat 1976-yilgacha Kirkuk muhofazasi deb atalgan, keyin u mintaqaviy neft va tabiiy gaz zaxiralariga milliy mulkchilikni nazarda tutgan holda "milliylashtirish" degan ma'noni anglatuvchi At-Ta'mim muhofazasi deb nomlangan. 2006-yilda “Kirkuk muhofazasi” nomi tiklandi.
muhofaza hukumati
[tahrir | manbasini tahrirlash]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Kirkuk-Gov.jpg/220px-Kirkuk-Gov.jpg)
Tumanlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Tuman | Umumiy aholi, 2018-yil |
---|---|
Kirkuk | 974 824 |
Dibis | 50,241 |
Daquq | 66 433 |
Havija | 120 679 |
Demografiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Aholini ro'yxatga olish ma'lumotlari va boshqa birlamchi va qo'shimcha manbalardan, jumladan, saylovchilarni ro'yxatga olish varaqalari va oziq-ovqat ratsioni ro'yxatidan foydalangan holda, Xalil Fadl Usmon 1920-yillardan beri Kirkukdagi demografik o'zgarishlarni kuzatadi va bu o'zgarishlar etnik ziddiyatlarni qanday qo'zg'atganini tekshiradi [10] . Kirkuk muhofazasi chegaralari Sulaymoniya, Diyala va Saladin muhofazalariga 4 ta tuman qoʻshilganidab oʻzgartirilgan. Bu 4 tuman bilan Kirkuk muhofazasida kurdlar aniq ko'pchilikni tashkil qiladi [11]. Kirkuk gubernatorligi Mosul muhofazasidan arablar yashovchi Zab tumanini qabul qildi[12].
Baʼs partiyasining arablashtirish siyosati bilan rasmiy ro'yxatga olishda arablar soni 40 yil ichida besh baravar ko'paydi, ammo gubernatorlikning etnik bo'linishini ko'rsatadigan eng ishonchli ma'lumotlar 1957-yilgi aholini ro'yxatga olishdir [13] . Kurdlar soni 1957-yildan 1977-yilgacha nisbatan o'zgarmas bo'lib qoldi, ularning sonining kamayishi 1990-yillardagi arablashuv jarayoniga to'g'ri keldi [14] . Baʼsning Kirkuk chegaralarini o'zgartirishi turkmanlarga jiddiy ta'sir ko'rsatdi, ularning foizi 21 foizdan 7 foizga tushdi.
1977-yildan boshlab 2000 nasroniylar (ossuriyaliklar) arab sifatida ro'yxatga olindi. Ko‘rfaz urushi tugaganidan 1999-yilgacha Kirkukdan 11 mingga yaqin kurd oilasi deportatsiya qilingan [15] . 2003-yilda Iroqqa bostirib kirishdan buyon 100 ming kurd Kirkuk shahriga qaytdi[16].
Statistika
[tahrir | manbasini tahrirlash]1925-yildagi Millatlar Ligasi hisobotidagi etnik ma'lumotlar va 1924, 1930 va 1931-yillardagi Britaniya ma'lumotlari:
Kirkuk muhofazasi uchun etnik ma'lumotlar (liva) | ||||||||
Etnik kelib chiqishi | 1924 [17] | % | 1925 [18] | % | 1930 [19] | % | 1931 [17] | % |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
kurd | 79 646 | 54.4% | 47 500 | 42.5% | 67 703 | 49.5% | 77 608 | 56.7% |
turkman/turk | 28 395 | 19.3% | 26 100 | 23.4% | 28 741 | 0% | 28 741 | 21% |
arab | 35 649 | 24.4% | 35 650 | 31.9% | 26 561 | 19.4% | 26 561 | 19.4% |
yahudiy | 1703 | 1.2% | - | 6 742 | 4.9% | 2472 | 1.8% | |
xristian | 1000 | 0.7% | 2400 | 2.1% | 1228 | 0.9% | 1228 | 0.9% |
Boshqa | - | - | 192 | 0.1% | ||||
Jami | 146 393 | 111 650 | 136 705 | 136 802 |
Xalqaro Inqiroz Guruhi hisobotida ta'kidlanishicha, 1977 va 1997-yillardagi aholini ro'yxatga olish raqamlari "rejim manipulyatsiyasi gumonlari tufayli juda muammoli hisoblanadi", chunki Iroq fuqarolariga faqat arab yoki kurd etnik guruhlariga mansubligini ko'rsatishga ruxsat berilgan; [20] natijada, bu Iroqning uchinchi yirik etnik guruhi - Iroq turkmanlari kabi boshqa etnik ozchiliklar sonini kamaytirdi[20].
2018-yilgi saylov natijalari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Quyida Kirkuk viloyatida 2018-yilgi Iroq parlamenti saylovlari natijalari keltirilgan. Saylov natijalari ko'pincha mintaqaning demografik holatini baholash uchun ishlatiladi. Biroq, Iroq fuqarolari etnik mansubligiga qarab partiyalarga ovoz berishlari shart emas.
Partiya | Jami ovoz [21] | Foiz | O'rinlar | |
---|---|---|---|---|
Kurdiston vatanparvarlik ittifoqi | 183 283 | 37.8% | 6 | |
Kirkuk arab ittifoqi | 84,102 | 17.4% | 3 | |
Kirkuk turkman jabhasi | 79 694 | 16.4% | 3 | |
G'alaba koalitsiyasi | 24 328 | 5% | 0 | |
Fath ittifoqi | 18 427 | 3.8% | 0 | |
Milliy koalitsiya | 14 979 | 3.1% | 0 | |
Nishtiman koalitsiyasi
O'zgarish uchun harakat Demokratiya va adolat uchun koalitsiya Kurdiston islom guruhi |
14,118 | 2.9% | 0 | |
Yangi avlod harakati | 13 096 | 2.7% | 0 | |
Xaldey koalitsiyasi Zaxiralangan xristian o'rni | 4864 | 0% | 1 | |
Kurdiston islom guruhi | 4,631 | 1% | 0 | |
Xaldiy suriyalik Ossuriya xalq kengashi | 3810 | 0.8% | 0 | |
Boshqalar | 39 286 | 8.1% | 0 | |
Jami | 484 618 | 100% | 12(+1) |
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab“ (en). hdi.globaldatalab.org. Qaraldi: 2018-yil 13-sentyabr.
- ↑ „الرئيسية“ (ar). kirkuk.gov.iq. Qaraldi: 2019-yil 21-dekabr.
- ↑ „کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکووک شکستی هێنا“ (ku). Qaraldi: 2019-yil 21-dekabr.
- ↑ „Hevpeymanîya Kurdistanî bi 96 namzedan dikeve hilbijartinan“ (tr). Rûpela nû (2019-yil 17-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 21-dekabr.
- ↑ „Bir Türkmen Şehri Kerkük“. Dergipark. 2022-yil 22-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 22-sentyabr.
- ↑ Yawooz Hameed Mahmood,1Murat Kütük, Tawis Mohammed Kamel Ahmed (tr). Kerkük (Irak) İli̇ İçme Suyunun Ki̇myasal Parametreleri̇ Açisindan Değerlendi̇ri̇lmesi̇. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/412616. Qaraldi: 21 December 2019.Kirkuk muhofazasi]]
- ↑ Central Organization for Statistics and Information Technology, Iraq
- ↑ Kurdistan24. „Iraqi court issues arrest warrant for acting gov. of Kirkuk on 'corruption involvement'“ (en). Kurdistan24. Qaraldi: 2019-yil 28-sentyabr.
- ↑ „New Kirkuk Governor, Council Chief, elected : Aswat al Iraq“. 2011-yil 28-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 30-mart.
- ↑ عثمان, خليل فضل. كركوك: جدل الأرقام والسرديات – مأزق الانتخابات في سياق تحولات ديموغرافية، حالة انتخابات مجلس المحافظة. الدوحة: المركز العربي للأبحاث ودراسة السياسات, 2018. ISBN 9786144452332.
- ↑ Mohammed, Ihsan. Nation Building in Kurdistan. London: Routledge, 2017 — 34 bet. ISBN 9781315597393.
- ↑ Mohammed, Ihsan. Nation Building in Kurdistan. London: Routledge, 2017 — 33 bet. ISBN 9781315597393.
- ↑ Anderson, Liam D.; Stansfield, Gareth R. V. (2009), Crisis in Kirkuk: The Ethnopolitics of Conflict and Compromise, University of Pennsylvania Press, 43-bet, ISBN 978-0-8122-4176-1
- ↑ Anderson, Liam D.; Stansfield, Gareth R. V. (2009), Crisis in Kirkuk: The Ethnopolitics of Conflict and Compromise, University of Pennsylvania Press, 44-bet, ISBN 978-0-8122-4176-1
- ↑ „An ancient tragedy“. The Economist (1999-yil 20-fevral). Qaraldi: 2013-yil 22-iyun.
- ↑ „The Militant - March 28, 2005 -- Iraqi Kurds make progress toward return to oil-rich Kirkuk“. www.themilitant.com.
- ↑ 17,0 17,1 Fuat Dundar (2012). British Use of Statistics in the Iraqi Kurdish Question (1919–1932). p. 44. https://www.brandeis.edu/crown/publications/papers/pdfs/cp7.pdf. Qaraldi: 12 November 2019.Kirkuk muhofazasi]]
- ↑ Fuat Dundar (2012). British Use of Statistics in the Iraqi Kurdish Question (1919–1932). p. 30. https://www.brandeis.edu/crown/publications/papers/pdfs/cp7.pdf. Qaraldi: 12 November 2019.Kirkuk muhofazasi]]
- ↑ Fuat Dundar (2012). British Use of Statistics in the Iraqi Kurdish Question (1919–1932). p. 38. https://www.brandeis.edu/crown/publications/papers/pdfs/cp7.pdf. Qaraldi: 12 November 2019.Kirkuk muhofazasi]]
- ↑ 20,0 20,1 „Turkey and the Iraqi Kurds: Conflict or Cooperation?“. International Crisis Group (2008). 2019-yil 8-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 19-iyun.
- ↑ „IHEC results - Kirkuk“ (ar). 2018-yil 23-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 22-may.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Iroq idoralararo axborot va tahlil boʻlimi hisobotlari, Iroq muhofazalarining xaritalari va baholashlari BMTning idoralararo axborot va tahlil boʻlimi