ascoxhî
(Redjiblé di ascoxhresse)
Etimolodjeye
[candjî]Bodje « coxhe » avou l’ dobe betchete « as- » des viebes ey avou l’ cawete di codjowaedje « -î » des viebes.
Prononçaedje
[candjî]- AFE :
- diferins prononçaedjes : /as.kɔ.ˈʃiː/ /as.kɔ.ˈhiː/ Prononçaedje a radjouter (waitîz cial ådzo e hagnon «ortografeye») (betchfessî xh)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /as.kɔ.ˈʃiː/
- Ricepeures : as·co·xhî
Viebe
[candjî]Djin et tins | Codjowa |
---|---|
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) | ascoxhe |
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) | ascoxhîz |
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) | ascoxhans |
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) | ascoxhnut |
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) | ascoxhrè |
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) | ascoxhive |
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) | ascoxhe |
pårt. erirece (dj’ a, vos av) | ascoxhî |
Ôtes codjowaedjes | come waitî |
ascoxhî
- (viebe å coplemint) passer ådzeu di, tot fjhant on long pas.
- Ascoxhe li bî !
- Ascoxhî ene corote, on bî. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Ascoxhî deus grés a ene feye. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- On saye d’ ascoxhî les oirbires
Ki l’ rabrouxhe a fwait po passer. — Jules Claskin, « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Quî sét ?», 1909, p.134 (fråze rifondowe). - Des shofleus e belès mousseures sounît do pipsak cwand Pitchete ascoxha l’ prumire montêye. — André Gauditiaubois (fråze rifondowe).
- Foû do traeyin del måjhonêye, li tåye ascoxhe li tins et les anêyes — Bernard Louis (fråze rifondowe).
- I gn a k' on sourdant po m' comprinde
Lu k' on ascoxhe sins l' riwaitî — Georges Smal (fråze rifondowe).
- (v. sins coplemint) roter rade.
- On ascoxhe, la, valet !
- Il ascoxhe, dandjreus, po rariver dé l' comere.
- E-z ascoxhant, les deus soçons ont arivé a l' eure.
- On-z ascoxhive fel, mins ça n' shuveut nén foirt padrî: il avént målåjhey, mes omes! — Jean-François Brackman (fråze rifondowe).
- (spôrt) e l' djimnastike, drovi les djambes.
- Oreleye, ascoxhîz pus foirt !
- (viebe å prono) :
Loukîz a : « s’ ascoxhî ».
Ratourneures
[candjî]Parintaedje
[candjî]Sinonimeye
[candjî]Ortografeyes
[candjî]Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
E rfondou walon :
Ratournaedjes
[candjî]roter rade