Damasko
Damasko[1][2] (arabieraz: دمشق, Dimashq) Siriako hiririk handiena eta hiriburua da. Hizkera arruntean ash-Sham (arabieraz: الشام) deitzen zaio Sirian, eta Jasminaren hiria (arabieraz: مدينة الياسمين) goitizena eman zaio. Estatu horretako hegoaldean dago, Barada ibaiak ureztaturiko Ghutah oasiaren erdian, Libanoko mugatik hurbil. K.a. 2500. urtean sortu zen eta beraz munduan modu jarraian populatuta egon den hiribururik zaharrenetarikoa da. 2009an hiriak 1.711.000 biztanle zituen[3], eta metropoliak 4.500.000 inguru.
Damasko دمشق | ||
---|---|---|
hiria | ||
![]() | ||
| ||
Administrazioa | ||
Herrialdea | ![]() | |
Siriako muhafazah | Damasko eskualdea | |
Alkatea | Bishr Al Sabban (en) ![]() | |
Izen ofiziala | دمشق | |
Jatorrizko izena | دمشق | |
Geografia | ||
Koordenatuak | 33°31′N 36°17′E / 33.51°N 36.29°E | |
![]() | ||
![]() | ||
Azalera | 105 km² | |
Altuera | 680 m | |
Demografia | ||
Biztanleria | 2.584.771 (2023)![]() | |
Dentsitatea | 24.617 bizt/km² | |
Informazio gehigarria | ||
Telefono aurrizkia | 011 | |
Ordu eremua | UTC+03:00 | |
Hiri senidetuak | Ankara, Denizli, Istanbul, Buenos Aires, Dubai, Erevan, Málaga, São Paulo, Toronto, Kairo, Tokio, Amman, Atenas, Ferrara, Florentzia, Rabat, Bukarest, Kordoba, Madril, Budapest, Dubai, Beirut, Toledo eta Bagdad | |
Hizkuntza ofiziala | arabiera | |
damascus.gov.sy |
Historia
aldatuDamasko hiriaren izena Bibliako Genesian ageri da. Egiptoko Inperioaren mendean egon zen, XVIII. dinastiaren garaian (K.a. XVI. mendea). Benetako historia, ordea, K.a. X. mendean hasi zen, Israelen etsaigo bizian jardun zuen erresuma aramear bateko hiriburua zelarik. K.a. 732. urtean Teglath-Phalasar errege asiriarrak bere mende hartu zuen. Persiar Inperioko hiria izan ondoren, Alexandro Handiaren esku egon zen eta harrezkero seleukotar dinastia heleniarraren hiriburua izan zen. K.a. 65. urtean Ponpeioren soldaduek hartu eta Erromaren manupeko hiri indartsu bihurtu zen. Kristautasunaren lehen garaietako hiri guztiz garrantzitsua izan zen (bertan predikatu zuen San Paulok).
Bizantziar Inperioaren barnean zegoela, 636an arabiarrek hartu eta omeiatar dinastiaren hiriburua izan zen 724. urtera arte. Garai honetan nabarmendu zen Damasko hiriaren nagusitasun tekniko eta artistikoa, metal (arma damaskinatuak) eta ehungintzan (Damaskoko zeta eta brokatuak guztiz ospetsuak ziren Mendebalean). Omeiatar dinastiaren gainbeheran (750), abbastar, Egiptoko tuliniar, ikhxudiar eta fatimien dinastia arabiarren mendean egon zen. 1148. urtean, gurutzatu kristauak saiatu ziren hiria konkistatzen, baina Nur al-Din Alepoko atabek edo erregeak egotzi zituen. Nur al-Din atabekaren Saladin ilobak Ekialdeko musulmanak batu zituen kristauen aurka eta guztiz hiri ahaltsu bilakatu zen Damasko aiubtarren garaian.
Mongolek hiria suntsitu ondoren (Hulagu Khan, 1259), mamelukoak hiriaz jabetu eta 1260an Siriako hiriburu bihurtu zuten. 1401. urtean gauza bera gertatu zen: Timur Lang buruzagi mongolak hiria menderatu eta mamelukoek berreskuratu zuten berehalakoan. 1516an Selim I.a otomandar sultanak konkistatu zuenetik 1918ra arte, Damasko izan zen otomandar gobernuaren egoitza hiria. 1860. urtean, Libanon bizi izan zuten zapalkuntzari erantzunez, drusoek kristau maronita asko hil zuten Damaskon. 1918an ingelesek hiria hartu eta Faysal I.a Arabiako xeikea Siriako errege egin zuten. Frantses kolonialistak, neurri horrekin ados ez zirela eta, Damaskon geratu ziren jaun eta jabe, bertako mugimendu abertzalearen aurka. Damasko Siriako Errepublikako hiriburu bihurtu zen 1946. urtean.
Klima
aldatuDamaskok basamortu beroko klima du, BWh Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Damasko) | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 21 | 30 | 28 | 35 | 38 | 39 | 42 | 45 | 39 | 34 | 30 | 21 | 45 |
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 12 | 14 | 18 | 29 | 29 | 33 | 36 | 37 | 33 | 27 | 19 | 13 | 24.6 |
Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.9 | 7.8 | 11 | 15.5 | 20.2 | 24.4 | 26.3 | 26 | 23.2 | 18.1 | 11.8 | 7.2 | 16.4 |
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 2 | 4 | 6 | 9 | 13 | 16 | 18 | 18 | 16 | 12 | 8 | 4 | 10.5 |
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -6 | -5 | -2 | -1 | 7 | 9 | 13 | 13 | 10 | 6 | -2 | -5 | -6 |
Pilatutako prezipitazioa (mm) | 43 | 43 | 8 | 13 | 3 | 0 | 0 | 0 | 18 | 10 | 41 | 41 | 220 |
Eguzki orduak | 155 | 168 | 217 | 270 | 310 | 360 | 403 | 372 | 300 | 248 | 210 | 155 | 3168 |
Iturria: BBC Weather[4] |
Ekonomia
aldatuDamasko merkatu eta industria hiri guztiz garrantzitsu bihurtu duen fruitu (meloiak, mertxikak), labore, olio eta ardo lurralde oparoa da Ghutah oasialdea. Indar etxea, janari industria (azukrea, olioa), ehunak, mekanika industria eta tabako ekoizpena dira ekonomiaren oinarria. Lehen mailako eskulanak (josturak, larruzko eta metalezko gaiak) egiten dira.
Damasko islamaren hiri santuetako bat da. Komunikabide sare sendo batek lotzen du, errepidez eta burdinbidez, Beirut (Libano), Alepo (Siria ipar-mendebaldea) eta Bagdad (Irak) hiriekin.
Ondasun nabarmenak
aldatuHiri zaharrean, meskita zaharrenak daude. Omeiatarren meskita, al-Walid kalifak jasoa (706-715), arte musulmaneko obra aipagarrienetakoa da: IV. mendeko kristau eliza (Teodosio II.a, San Joan Bataiatzailearen basilika) baten lekuan dago. Saladinoren hilobia bertan dago. XVIII. mendeko Azem jauregia ere aipagarria da.
1979an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Damaskoko Hiri Zaharra[5]
Barrutiak
aldatuDamasko hainbat barrutitan banaturik dago. Hona hemen nagusiak:
- Abbasiyyin
- Abu Rummaneh
- Al-Afif
- Al-Jisr Al-Abyad
- Amara
- Bahsa
- Baramkah
- Barzeh
- Dummar
- Ibn Asaker
- Jobar
- Kafar Souseh
- Malki
- Mazraa
- Mezzeh
- Al-Midan
- Muhajreen
- Qanawat
- Qassaa'
- Rukn Eddeen
- Al-Salihiyah
- Sarouja
- Sha'alan
- Al-Shaghour
- Tijara
- Zablatani
Herri eta hiri senidetuak
aldatuDamasko ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Galeria
aldatu-
Bab Tuma atea
-
Khan As'ad Pasha
-
Al-Hamidiyah azoka
-
Urriko Gerraren Museoa
-
Sayyidah Zaynab meskita
-
Juderiako etxe zaharra
-
Omeiatar plaza
-
Ikuspegi orokorra gauez
Erreferentziak
aldatu- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/10/4 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
- ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .
- ↑ Euskaltzaindia. (2006-1-27). Antzinateko hirien euskarazko izenak. .
- ↑ Siriako biztanleria, worldpopulationreview.com
- ↑ BBC Weather. (2011ko uztaila). Average Conditions Damascus, Syria. .
- ↑ Ancient City of Damascus Whc.unesco.org
- ↑ Worldbulletin.net. (2010-07-06). Damascus, Ankara become sister cities. .
- ↑ UAEinteract.com. Sister Cities delegates praise Dubai 'best practices'. Uaeinteract.com.
- ↑ © 2005–2009 www.yerevan.am. Yerevan Municipality – Sister Cities. .
- ↑ (Ingelesez) Yerevan Municipality Official Website. (Noiz kontsultatua: 2018-08-24).
- ↑ The Syrian-Iranian Joint Supreme Committee meetings. Alwehda Publications 2009-03-08.
- ↑ Sister Cities of Istanbul. Sister Cities of Istanbul – Turkey. .
- ↑ Ayuntamento de Córdoba
- ↑ International Relations – São Paulo City Hall – Official Sister Cities. Prefeitura.sp.gov.br.
- ↑ Sister Cities. in: Toledo Turismo. Patronato Municipal de Turismo.
- ↑ Syria News. محافظة دمشق ومنطقة نينغيشيا الصينية توقعان على اتفاقية توأمة. .