Charfrytig
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Weyden_Crucifixion_Triptych.jpg/400px-Weyden_Crucifixion_Triptych.jpg)
Dr Charfrytig, alemannisch elter Hohe Frytig, Hoh-Frytig (Bärn, Fryburg, Luzärn, Piemont), Stille Frytig (Appezell, Sanggalle, Zyri-Oberland),[1] schwebisch elter Stiller oder Gueder Freidich,[2] isch dr Frytig vor dr Oschtere. Är chunnt noch em Griendunschtig un vor em Charsamschtig. D Chrischte dänke an däm Dag an dr Chryzigung vum Jesus Christus.
Dr Charfrytig isch im Zämmehang mit dr Oschtere fir d evangelische Chrischte ain vu dr hegschte Fyyrtig. I katholische Regione isch er friener un zum Dail hitte no en gwendlige Arbetsdag gsii.
D Fyyr
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Remisch-katholischi Chilche
[ändere | Quälltäxt bearbeite]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Karfreitag_-_F%C3%BCrbitten.jpg/220px-Karfreitag_-_F%C3%BCrbitten.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Karfreitag_cannstatt.jpg/220px-Karfreitag_cannstatt.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Karfreitagsratsche.jpg/220px-Karfreitagsratsche.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Rebstein_R%C3%A4tsche_vw.jpg/220px-Rebstein_R%C3%A4tsche_vw.jpg)
Dr Charfrytig isch yybunde in d „Dreidägfyyr vum Lyyden un Stäärbe, vu dr Grabesrue un dr Uferstehig vum Herr“, s Triduum Sacrum, au „eschterli Triduum“ gnännt. S fangt am Griendunschtig mit dr Mäss vum Letschte Nachtmool aa un het dr Hegschtpunkt mit dr Fyyr vu dr Oschternacht. As Dail vum Oschterfaschten isch dr Charfrytig in dr remisch-katholische Chilche ne stränge Faschtdag. D Dradizion, am Frytig kai Flaisch z ässe, chunnt vum Charfrytig här.
Wie s syt em frieje Chrischtetum scho Dradizion in dr Chilchen isch, wird am Charfrytig kai Sakramänt gfyyrt, wu mit dr Feschtfraid verbunden isch („Ecclesia … sacramenta penitus non celebrat“[3]), wäge däm au kai Eucharischty. Dr Altar isch schmucklos, ohni Cheerzen un Altardiecher. Chryz sin verhillt, Triptychen un Fligelaltär sin vilmol zueklappt. S Ebig Liecht brännt nit, Cheerze bränne nume bi dr provisorischen Ufbhalti vum Allerhailigschte.
In katholische Chilche schwyyge no alter Dradizion d Orgele un d Chilcheglocke noch em Gloria vu dr Mäss vum letschte Nachtmool am Griendunschtig. Statt däm wäre d Lyt in vile Ortschafte mit Rätschen un Chläppere zue dr Gottesdienscht, zum Stundegebätt un zum Angelus gruefe.
Evangelischi Chilche
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Bis in di zwoot Helfti vum 20. Johrhundert isch dr Charfrytig dr wichtigscht evangelisch Fyyrtig gsii. In vilne evangelische Gmaine wird s Nachtmool gfyyrt, as liturgischi Farb giltet schwarz oder veielett, Paramänt, Bluemeschmuck un Cheerze sin nit gängig. D Lääsige sin Värs us Psalm 22 Ps 22 LUT, s Gotteschnäächtslied us Jesaja Jes 53,1-12 LUT, e Stell us em 2. Korintherbrief 2 Kor 5,19-21 LUT as Epischtel un d Passionsgschicht us em Johannesevangelium Joh 19,16-30 LUT as Evangelium (vilmol e Churzfassig dervu).
Fyyrtig
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Z Dytschland un in dr maischte Kanton in dr Schwyz isch dr Charfrytig e gsetzlige Fyyrtig. Uusnahme sin di zwee katholische Kanteen Wallis un Tessin.[4]
Wel s e „stille Dag“ bzw. „stille Fyyrtig“ isch, gälte bsunderi Yyschränkige wie z. B. s Danzverbot. Z Eschtrych un z Luxemburg isch dr Charfrytig kai gsetzlige Fyyrtig. Nume evangelischi Chrischte, Altkatholike un Methodischte mien z Eschtrych an däm Dag nit schaffe.
Sprichwerter zum Charfrytig
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- Schwyz[5]
- Am Ch. selled alli Wetter sii.
- Wänn s am Ch. en Riiffe häd, so verfrüürt nüüd mee.
- Wänn s am Ch. rägnet, se git s e guets Joor.
- Wänns am Ch. rëgnet, so isch es s ganz joor, wie wänn s in e Zeine rëgne wör.
- Wänn s am Ch. rëgnet, so gid s e Tröchni.
- Rëgnet s am Ch., so rëgnet s Uzifer.
- Am Ch. vor Sunnenuufgang sell mer s Scherhuufen uf der Wise verrichle, dänn git s kä Schere mee.
- Elsass[6]
- Wënn s am K. rëjt, se batt s ganz Jor ke Rëje
- Am K. soll mer zwische 11 un 12 de Meiesome säje, derno gits vo alle Farwe.
Literatur
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- G. Romer: Die Liturgie des Karfreitags; in: Zeitschrift für Katholische Theologie 77 (1955), S. 39–92 (liturgiehistorisch). ISSN 0044-2895
- Sebastià Janeras: Le Vendredi-Saint dans la tradition liturgique byzantine. Structure et histoire de ses offices; Rom: Benedictina, 1988; keine ISBN
- Holger Kaffka: „Die Schädelstätte wurde zum Paradies“. Das Kreuz Christi im orthodoxen Gottesdienst der byzantinischen und slawischen Tradition; Oikonomia 35; Erlangen 1995
- Kongregation für den Gottesdienst: Rundschreiben Über die Feier von Ostern und ihre Vorbereitung; in: Verlautbarungen des Apostolischen Stuhls 81; Bonn 1990; S. 15–46
- Bischöfliches Generalvikariat Trier, Hauptabteilung Pastorale Dienste: Manuale Trevirense. Heilige Woche – Karwoche und Ostern. Studienausgabe; Trier: Paulinus, 1999 ISBN 3-7902-0190-1
- Bistum Trier: Gotteslob; 26. Auflage
- Manfred Jakubowski-Tiessen, Die Leiden Christi und die Leiden der Welt. Die Entstehung des lutherischen Karfreitags, in: Wolfgang Behringer, Hartmut Lehmann u. Christian Pfister (Hg.), Kulturelle Konsequenzen der "Kleinen Eiszeit", Göttingen 2005, S. 195–213.
Lueg au
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Weblink
[ändere | Quälltäxt bearbeite]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/12px-Commons-logo.svg.png)
Fueßnote
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- ↑ Schwyzerischs Idiotikon, Band XII, Spalte 854 f., under Frī-Tag Bidytig 2a (Digitalisat),
- ↑ Schwebischs Werterbuech, Band II, Spalte 1735.
- ↑ Missale Romanum, Editio typica, 1970. Einführung zum Triduum Sacrum, S. 250.
- ↑ Liste der kantonalen Feiertage (PDF)
- ↑ Schwyzerischs Idiotikon, Band XII, Spalte 856–859, Artikel Char-Frī-tag (Digitalisat).
- ↑ Elsässischs Werterbuech, Band II, Spalte 663 (Digitalisat).