Jurij Gagarin
Jurij Gagarin | ||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Юрий Алексеевич Гагарин | ||||||||||||||||||||||||||||
![]() | ||||||||||||||||||||||||||||
Izgovor | Jurij Aleksejevič Gagarin | |||||||||||||||||||||||||||
Rođenje | ||||||||||||||||||||||||||||
Smrt | 27. mart 1968 | (34 godine)|||||||||||||||||||||||||||
Uzrok smrti | Pad aviona | |||||||||||||||||||||||||||
Državljanstvo | ![]() | |||||||||||||||||||||||||||
Zanimanje | pilot, kosmonaut | |||||||||||||||||||||||||||
Organizacija | Sovjetsko ratno vazduhoplovstvo | |||||||||||||||||||||||||||
Poznat(a) po | 1. odred kosmonauta SSSR, Vostok 1 | |||||||||||||||||||||||||||
Značajna djela | Prvi let u svemir | |||||||||||||||||||||||||||
Visina | 1,57 m | |||||||||||||||||||||||||||
Supružnik/ci | Valentina Gagarina | |||||||||||||||||||||||||||
Djeca | Jelena i Galina | |||||||||||||||||||||||||||
Roditelji | Aleksej Gagarin i Ana Gagarina | |||||||||||||||||||||||||||
Nagrade |
| |||||||||||||||||||||||||||
Potpis | ||||||||||||||||||||||||||||
![]() |
Jurij Aleksejevič Gagarin (ruski: Юрий Алексеевич Гагарин), rođen u Klušinom, u blizini grada Gžatska (danas Gagarin) u Smolenskoj oblasti, RSFSR, Sovjetski Savez (danas Rusija) 9. marta 1934 – Novoselovo u Vladimirskoj oblasti, 27. mart 1968. bio je pilot Sovjetskog ratnog vazduhoplovstva i sovjetski kosmonaut, te prvi čovjek koji je putovao u svemir 12. aprila 1961. godine u svemirskoj letjelici Vostok I. Nosilac je počasnog zvanja i najvišeg sovjetskog priznanja Heroj Sovjetskog Saveza, kao i mnogih visokih sovjetskih i inostranih odlikovanja.[1]
Biografija
[uredi | uredi izvor]Mladost
[uredi | uredi izvor]Gagarin je roden 9. marta 1934. kao sin ruske seljačke porodice, koja je radila u kolhozu u selu Klušino. Njegov otac Aleksej Ivanovič Gagarin (1902–1973) je u kolhozu bio tesar, a majka Ana Timofejevna Gagarina, rođena Matvejeva (1903–1984) je radila sa stokom. Imao je dva brata Valentina (1924–2006) i Borisa (1936–1977), te sestru Zoju (1927–2004). Upisao se u seosku školu 1. 9. 1941, ali je zbog napada Njemačke na Sovjetski Savez i okupacije tog dijela Sovjetskog Saveza, 12. oktobra 1941. godine prestao sa školovanjem. Valentin i Zoja su u februaru 1943. odvedeni na prisilni rad u Njemačku. Poslije završetka rata su se vratili u Rusiju, a nakon oslobođenja sela od strane Crvene armije 9. aprila 1943. godine Jurij je nastavio sa školovanjem.[2][3] Nakon preseljenja u Gžatsk u ljeto 1945. Gagarin pohađa šest razreda srednje škole. Nakon što 1946. godine sestra Zoja nije mogla dobiti posao kao bolničarka, zbog navođenja podataka o zarobljeništvu tokom Drugog svjetskog rata, na nagovor svoje majke[2] odselio se u Ljuberci, u predgrađu Moskve, gdje ga niko nije poznavao, te je pohađao dvogodišnju zanatsku školu, koju je 1951. godine završio s majstorskim ispitom kao livac. U svojoj prijavi za fakultet naveo je oca kao ratnog invalida i prešutio je brata i sestru koji su bili u zarobljeništvu[2] Studirao je industrijsku tehnologiju u Saratovu i 1955. apsolvirao kao livac-tehničar.
Pilot
[uredi | uredi izvor]Za vrijeme studija, postao je član aerokluba u Saratovu, gdje je prvi put poletio 3. juna 1955. godine. Godine 1957.[3] pristupio je u Sovjetsko ratno vazduhoplovstvo i primljen je u letačku školu u Orenburgu, gdje je 5. novembra 1957. godine unaprijeđen u poručnika.[4] Iste godine se oženio s liječnicom Valentinom Ivanovnom Gorjačevom.
Vojna karijera
[uredi | uredi izvor]Od 1957-59 služio je u lovačkoj regimenti Sovjetskog ratnog mornaričkog vazduhoplovstva Sjeverne flote. Nakon diplomiranja postao je pilot MiG-15 i razmješten je bio u vojnoj bazi u Luostariju u Murmansku oblast na polarnom krugu. Tu je postao i član Komunističke partije Sovjetskog Saveza. Prvu kćerku Jelenu, dobio je 10. aprila 1959. godine, a drugu Galinu 12. marta 1961. Za starijeg poručnika je unaprijeđen 6. novembra 1959. godine.[4]
Svemirski program
[uredi | uredi izvor]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5.jpg/180px-%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5.jpg)
Sa još 19 kosmonauta Gagarin je nakon velike potrage i procesa selekcije, 1960. godine odabran za sovjetski svemirski program. Naredbom komandanta Ratnog zrakoplovstva Konstantina Veršinina 3. marta 1961. je predodređen za program, a od 11. marta 1960. do januara 1961 je bio na obuci za astronaute. Postoje različiti podaci zašto je Gagarin izabran.[5] Jedna od verzija je da je izabran zbog svoje visine, jer je bio visok samo 1,57 m[6] a kapsula svemirskog broda Vostok 1 je bila prilično mala, tako da je 12. aprila 1961. Gagarin poletio na prvi smemirski let, te je okružio jednom Zemlju za 108 min (106 min)[7] Prizemljio se u Privolški federalni okrug u blizini gradova Saratov i Engels. Na tom mjestu je danas spomenik, na kom je upisan dan njegovog leta, te se jednom godišnje taj događaj svečano obilježava. Tokom leta je unaprijeđen u majora, da bi 12. juna 1962. godine dobio čin potpukovnika, a 6. novembra 1963. čin pukovnika. Postao je član Vrhovnog sovjeta 1962. godine. Gagarin je do 1963. godine bio zapovjednik sovjetskih kosmonauta, a nakon toga je studirao na Vojnu akademiju za inžinjere i avijaciju "Žukovski" u Moskvi. U pripremi leta Sojuz 1 bio je predviđen kao zamjena za pilota Vladimira Komarova.
Pogibija
[uredi | uredi izvor]Prilikom vježbe u avionu MiG-15UTI 27. marta 1968. nastradao je zajedno sa kopilotom i instruktorom letenja Vladimirom Serjoginom. Nakon što je u februaru 1968. imenovan kao instruktor za izobrazbu astronauta, Gagarin je htio završiti letački kurs za borbenog pilota, kog je zbog astronautskog treninga prekinuo. MiG-15UTI je važio za najsigurnijeg aviona sovjetske proizvodnje s najmanje padova, pa ga je podučavao Serjogin, takođe Heroj Sovjetskog Saveza, s ratnim iskustom i iskusni pilot sa 4000 sati leta. Uzroci pada aviona su do danas nejasni. Zvanična sovjetska izjava je bila "nesretni splet sudbonosnih okolnosti". Zvanični izvještaj je tek objavljen povodom obilježavanja 50-godišnjice leta, te je tadašnja izjava ostala i dalje na snazi.[8]
Nagrade
[uredi | uredi izvor]Odlikovanja
[uredi | uredi izvor]Sovjetska odlikovanja
[uredi | uredi izvor]- Heroj Sovjetskog Saveza
- Orden Lenjina
- Medalja "20 godina pobjede u Velikom otadžbinskom ratu 1941-45."
- Medalja za razvoj djevičanskih polja
- Medalja "40 godina Oružanih snaga SSSR"
- Medalja "50 godina Oružanih snaga SSSR"
- Medalja za besprijekornu službu trećeg stepena
- Majstor sporta Sovjetskog Saveza
- "Pilot-kosmonaut SSSR"
Inostrana odlikovanja
[uredi | uredi izvor]- Orden Georgija Dimitrova
- Heroj rada Čehoslovačke
- Heroj rada Bugarske
- Heroj rada Vijetnama
- Orden Karla Marxa
- Orden zastave NR Mađarske s dijamantima
- Zvijezda Republike Indonezije 2. stepena
- Orden Grunwaldovog križa 1. stepena
- Orden Nila s velikim križem
- Orden Playa Girón
- Orden Klementa Gottwalda
- Orden zvijezde Afrike
- Orden za zasluge u vazduhoplovstvu Brazila s velikim križem
Baština
[uredi | uredi izvor]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Statue_of_Yuri_Gagarin_at_the_Royal_Observatory_in_Greenwich.jpg/180px-Statue_of_Yuri_Gagarin_at_the_Royal_Observatory_in_Greenwich.jpg)
Nakon Gagarinovog leta, u Sovjetskom Savezu se 12. april svečano obilježava, a od 2011. su ga Ujedinjene nacije proglasile kao Međunarodni dan ljudskog svemirskog leta.[9] Brojne zgrade i institucije su imenovana po Gagarinu. Centar za obuku kosmonauta u Zvjezdanom gradu u Rusiji nosi njegovo ime od 1969. godine. Lansirna platforma u kosmodromu Bajkonur, sa koje su Sputnjik 1 i Vostok 1 lansirani, je sad poznata kao "Gagarinov start". Sovjetska vazduhoplovna akademija je preimenova u Gagarinovu vazduhoplovnu akademiju 1968. godine. Skulpture i biste s njegovim likom se nalaze u mnogim zemljama svijeta.
Toponimi
[uredi | uredi izvor]Po njemu se zovu Gagarinski rejon i grad Gagarin u Rusiji. Jedna od najvećih novobeogradskih ulica nosi njegovo ime.
Numizmatika
[uredi | uredi izvor]![]() | Ovaj odlomak potrebno je proširiti. |
Filatelija
[uredi | uredi izvor]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/1961_CPA_2560.jpg/180px-1961_CPA_2560.jpg)
Sovjetska pošta je već nedugo nakon prvog leta izdala prvu poštansku marku s likom Gagarina. Štampana je između 13. 4 - 17. 6. 1961. Marka (MiNr: 2473/bza)[a], je povodom prvog leta i prikazuje Gagarina, Orden Heroja Sovjetskog Saveza, Vostok-1, plave je boje i izdana je s nazubljenjem K 11½, te bez nazubljenja s nominalnom vrijednošću 3 kopejke.[10] U isto vrijeme, te narednih godina su mađarska, rumunska i istočnonjemačka pošta, te kasnije naslijednice Sovjetskog Saveza: ruska, ukrajinska, kazahstanska i kirgiška pošta izdavale marke s njegovim likom.
Napomene
[uredi | uredi izvor]Literatura
[uredi | uredi izvor]- Michel_1992 (2001). MICHEL Europa 1992/93 (jezik: njemački). München: Schwaneberger Verlag GmbH.CS1 održavanje: ref=harv (link)
Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ Aleksandrov, A. P. "ГАГА́РИН". bigenc.ru (jezik: ruski). Большая российская энциклопедия. Arhivirano s originala, 5. 1. 2023. Pristupljeno 5. 1. 2023.
- ^ a b c Kowalski, Gerhard (10. 2. 2014). "Gagarin fälschte seine Biografie". spiegel.de (jezik: njemački). SPIEGEL Gruppe. Pristupljeno 5. 1. 2023.
- ^ a b "Juri Gagarin". whoswho.de (jezik: njemački). Who's who. Pristupljeno 5. 1. 2023.
- ^ a b "Юрий Алексеевич Гагарин". astronaut.ru (jezik: ruski). ЦПК ВВС. Pristupljeno 6. 1. 2023.
- ^ Walker, Stephen (9. 4. 2021). "Wie Juri Gagarin ausgewählt wurde, um der Erste im Weltraum zu sein". smithsonianmag.com (jezik: njemački). Smithsonian Magazine. Pristupljeno 6. 1. 2023.
- ^ Impey, Chris (13. 4. 2022). Beyond: Our Future in Space (jezik: engleski). W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-24664-3. Pristupljeno 6. 1. 2023.
- ^ Kowalski, Gerhard (21. 5. 2022). "Geheimdokumente belegen: Gagarins Flug dauerte nur 106 Minuten". gerhardkowalski.com (jezik: njemački). Gerhard Kowalski. Pristupljeno 6. 1. 2023.
- ^ Kellerhoff, Sven Felix (12. 4. 2021). "Geheimakten belegen, wie Juri Gagarin wirklich starb". welt.de (jezik: njemački). Welt. Pristupljeno 6. 1. 2023.
- ^ "Internationaler Tag der bemannten Raumfahrt 12. April". un.org (jezik: njemački). Pristupljeno 9. 1. 2023.
- ^ Michel_1992, str. 932.
Vanjski linkovi
[uredi | uredi izvor]Jurij Gagarin na Wikimedia Commonsu
- Rođeni 1934.
- Umrli 1968.
- Sovjetski astronauti
- Sovjetski oficiri
- Sovjetski piloti
- Heroji Sovjetskog Saveza
- Nosioci Ordena Lenjina
- Nosioci Medalje "20 godina pobjede u Velikom otadžbinskom ratu 1941-45."
- Nosioci Ordena Georgija Dimitrova
- Nosioci Ordena Heroj rada Čehoslovačke
- Nosioci Ordena Heroj rada Bugarske
- Nosioci Ordena Heroj rada Vijetnama
- Nosioci Ordena Karla Marxa
- Nosioci Ordena zastave NR Mađarske
- Nosioci Zvijezde Republike Indonezije
- Nosioci Ordena Grunwaldovog križa
- Nosioci Ordena Nila
- Nosioci Ordena Playa Girón
- Nosioci Ordena Klementa Gottwalda
- Nosioci Ordena zvijezde Afrike
- Nosioci Ordena za zasluge u vazduhoplovstvu Brazila
- Nosioci Medalje za razvoj djevičanskih polja
- Nosioci Medalje "40 godina Oružanih snaga SSSR"
- Nosioci Medalje "50 godina Oružanih snaga SSSR"
- Nosioci Medalje za besprijekornu službu
- Majstori sporta Sovjetskog Saveza
- Nosioci priznanja "Pilot-kosmonaut SSSR"
- Biografije, Gagarin
- Sovjetski komunisti
- Član Vrhovnog sovjeta Sovjetskog Saveza