Alzheimer-sjúkdómur
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Alzheimer%27s_disease_brain_comparison.jpg/220px-Alzheimer%27s_disease_brain_comparison.jpg)
Alzheimer-sjúkdómur er þrálátur hrörnunarsjúkdómur sem lýsir sér meðal annars í minnisleysi, skapsveiflum, missi á orðaforða og ruglingi[1] og hrjáir um 25 milljón manns í heiminum[2]. Meðallífslíkur fólks eftir greiningu eru þrjú til tíu ár[3] Ekki er til nein lækning við Alzheimer og allar fáanlegar meðferðir, sem telja aðeins fjögur samþykkt lyf[4] og óífarandi meðferðir sem og líkamlegar æfingar, minnisæfingar, draga aðeins tímabundið úr einkennum Alzheimer og geta jafnframt skapað óæskilegar aukaverkanir[5].
Einkenni
[breyta | breyta frumkóða]Stig Alzheimer
[breyta | breyta frumkóða]- Áhrif öldrunar á minni, en er ekki Alzheimer
- Gleymir hlutum stundum
- Týnir stundum hlutum
- Minniháttar skammtímaminnisleysi
- Muna ekki öll smáatriði
- Gleyma stundum nöfnum, en muna seinna
- Fyrsta stig Alzheimer
- Upplifa tímabil gleymsku og minnisleysi
- Gleyma nöfnum fjölskyldumeðlima
- Aðeins nánustu aðilar taka eftir breytingum
- Ruglingur í aðstæðum sem ekki eru vanalegar
- Annað stig Alzheimer
- Miklir erfiðleikar við að muna atriði
- Mikill ruglingur í mörgum aðstæðum
- Erfiðleikar við svefn
- Villast oft
- Þriðja stig Alzheimer
- Erfiðleikar við að hugsa
- Erfiðleikar við að tjá sig
- Endurtekur samræður
- Kvíði, árásargirni og ofsóknaræði
Framgangi sjúkdómsins er skipt í fjóra hluta, þar sem tekið er tillit til mynsturs í hegðun, hugsun og líðan.
Kenningar um orsakir
[breyta | breyta frumkóða]Kenning Amyloid Beta
[breyta | breyta frumkóða]Samkvæmt kenningu um Amyloid útfellingar orsakast Alzheimer af útfellingum og uppsöfnun af amyloid beta (Aβ) skellum utan um taugafrumur og veldur eitrunaráhrifum[6]. Önnur meinafræðileg einkenni Alzheimer sem og taugaþráðaflækjur (e. neurofibrillary tangles) innan í taugafrumum, minnkuð virkni átfrumna, frumudauði, æðskemmdir og vitglöp orsakist af uppsöfnun Aβ skellna. Krufningar á heila Alzheimer-sjúklinga hafa sýnt fram á óeðlilegrar uppsöfnunar af Aβ skellum og taugaþráðaflækjum [7] og að magn og dreifð skellnanna og taugaþráðaflækjanna hefur háa fylgni við framrás sjúkdómsins[8]. Þessi kenning er þó ekki staðfest en fræðimenn deila um hvort Aβ skellur sé í raun orsök Alzheimer[9], en lyfjameðferðir sem minnka Aβ skellur í heila virðast ekki minnka einkenni Alzheimer[10].
Kenning Tau próteina
[breyta | breyta frumkóða]Kenningin um hlutverk Tau próteina leggur til að umbreyting á tau próteinum innan í taugafrumum valdi taugaþráðaflækjum sem þaðan af veldur eitrun og taugafrumudauða[11].
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19196745
- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19585947
- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19836639
- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28460541
- ↑ https://aanddjournal.net/article/S1552-5260(17)30051-1/abstract[óvirkur tengill]
- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1566067
- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1549228
- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12130773
- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4207354/
- ↑ https://www.nature.com/articles/nn.4017
- ↑ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5797629/
Tenglar
[breyta | breyta frumkóða]- „Af hverju fær fólk Alzheimer? Og af hverju er sjúkdómurinn ættgengur?“. Vísindavefurinn.
- „Af hverju man fólk með Alzheimer hvað það gerði fyrir 50 árum, en ekki hvað það borðaði í morgunmat?“. Vísindavefurinn.
- „Er hægt að búa til lyf gegn Alzheimer-sjúkdómi með því að genabreyta hákörlum?“. Vísindavefurinn.
- Alsheimer sjúkdómurinn - er til lækning við honum? (Heilsuhringurinn, desember 2010)
- Félag áhugafólks og aðstandenda Alzheimerssjúklinga og annarra skyldra sjúkdóma
- „Alzheimersjúkdómurinn“; grein í Morgunblaðinu 1991
- Hrörnunarsjúkdómar í heila - oxavarnarensím og kopar Kynning á rannsóknum (Læknablaðið 9. tbl. 2003, Jóhannesson Þ, Kristinsson J, Snædal J)
- Umhverfis áhættu og hlífðar þættir í Alzheimer
- Guðmundur Guðmundsson, Ný nálgun í glímunni við Alzheimer (stundin.is 2017)
- Guðmundur Guðmundsson, Straumhvörf í stríðinu gegn Alzheimer (stundin.is 2018)