2015
Көрүнүш
(«2015-жыл» барагынан багытталды)
Жылдар |
---|
2011 · 2012 · 2013 · 2014 — 2015 — 2016 · 2017 · 2018 · 2019 |
Онжылдык |
1990-чу · 2000-чу — 2010-чу — 2020-чу · 2030-чу |
Кылымдар |
XX кылым — XXI кылым — XXII кылым |
Жылдар |
---|
2011 · 2012 · 2013 · 2014 — 2015 — 2016 · 2017 · 2018 · 2019 |
Онжылдык |
1990-чу · 2000-чу — 2010-чу — 2020-чу · 2030-чу |
Кылымдар |
XX кылым — XXI кылым — XXII кылым |
3- миң жылдык | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
XIX кылым — XX кылым — XXI кылым — XXII кылым — XXIII кылым | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Хронологиялык жадыбал |
2015 (эки миң он бешинчи) жыл — григорий календары боюнча бейшемби күнү башталат. Бул жыл биздин замандын 2015, 3-миңжылдыктын 15, ХХI кылымдын 15-жылы болуп эсептелинет.
- Эл аралык жарык жана жарык технологияларынын жылы (БУУнун A/RES/68/221 резолюциясы).
Кыргызстанда Алыкул Осмоновдун 100 жылдыгы белгиленет.
Негизги окуялар
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Январь
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 1-январь:
- Литва Евробиримдиктин 19-мүчөсү болуп, евро валютасына өттү.
- Евразиялык Экономикалык Биримдик өз ишин баштады.
- Крым жарым аралында өткөөл мезгил аяктады.
- 7-январь — Парижде теракт болгон. "Шарли Эбдо" журналынын кеңсесине үч белгисиз адам чабуул койгон.
- 8-январь — Шри - Ланкада президенттик шайлоо болуп, жыйынтыгында Маитрапала Сирисена жеңишке жеткен.
- 11-январь — Хорватиянын президентинин шайлоосунун экинчи туру. Жеңишке Колинда Грабар-Китарович жеткен.
- 14-январь — Италиянын президенти Джорджо Наполитано отставкага кеткен.
- 20-январь — Замбияда президенттик шайлоо өтүп, жыйынтыгында жеңишке Эдгар Лунгу жеткен.
- 22-январь — Йемендин Абд Раббо Мансур Хади отставкага кеткен.
- 23-январь — Сауд Аравиясынын падышасы Абдуллах Аль Сауд каза болуп, анын ордуна Абдуллахтын иниси Салман ибн Абдул-Азиз Аль Сауд келген.
- 24-январдан — 1-февралга чейин — XXVII кышкы Универсиада өткөн (1-бөлүгү, Штребке-Плесо жана Осрблье, Словакия).
- 25-январь:
- Грецияда кезексиз парламенттик шайлоо болуп, оппозициялык СИРИЗА партиясы жеңип чыккан.
- Эдгар Лунгу Замбиянын президенттик кызматына киришкен.
- 26-январь — Грециянын жаңы өкмөт башчысы СИРИЗА партиясынын жетекчиси Алексис Ципрас болгон.
- 31-январь - Италияны жаңы президенти болуп Серджио Маттарелла шайланган.
Февраль
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 3-февраль — Серджио Маттарелла Италиянын президент кызматына киришкен.
- 4-февраль — Тайвандын борбору болгон Тайбэй шаарынан алыс эмес жерде TransAsia компаниясынын ATR 72-600 учагы кыйрап, ичиндеги 58 адамдын 43ү каза болуп, 15и жаракат алган.
- 4—14-февраль күндөрү — XXVII кышкы Универсиада (2-бөлүгү, Гранада, Испания)
- 5—15-февраль — 65-Берлин эл аралык кинофестивалы.
- 14-февраль — Копенгаген шаарында (Дания) атышуу болуп, жыйынтыгында 3 киши каза болгон жана 5 киши жаракат алган.
- 18-февраль:
- Грецияда президенттик шайлоо өтүп, Прокопис Павлопулос шайланат.
- Молдованын өкмөт башчысы Кирилл Габурич болгон.
- 19-февраль — египеттик аскерлер Ливиянын аймагына кирип, Ислам Мамлекети тобу басып алган Дерна шаарына чабуул коюшкан.
- 19-февралдан — 1-мартка чейин — лыжа түрүндөгү спорт боюнча дүйнөлүк чемпионат өткөн (Фалун, Швеция).
- 27-февраль — Москвада оппозиционер, Орусиянын Республикалык партиясынын төрагасы Борис Немцов өлтүрүлгөн.
Март
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 1-март:
- Эстонияда парламенттик шайлоо өткөн.
- Тажикистанда да парламенттик шайлоо болуп, анда жалгыз НДП партиясы беш пайыздык барьерден ашкан.
- 4-март — Засядько атындагы шахтада (Донецк) авария болуп, 34 шахтёр каза болгон.
- 11-март — Казан шаарында (Россия) ири соода борборунда өт чыгып, 17 адам каза болуп, 40 киши жаракат алган.
- 17-март — Израилде кезексиз парламенттик шайлоо өткөн.
- 18-март — Тунистин борбор шаарындагы Бардо музейне террористтер кол салып, 20дан кем эмес адам мерт кеткен.
- 20-март:
- Абхазиянын жаңы өкмөт башчысы болуп Артур Миквабия дайындалган.
- Йемендин Сана шаарында террористтер эки мечитти жардырышып, жыйынтыгында 137 адам каза болуп, 357 адам жаракат алышкан. Жардырууларды Ислам Мамлекети тобу өз моюнуна алган.
- 24-март — Франциянын түштүгүндө A320 үлгүсүндөгү жүргүнчүлөр учагы кыйраган, ичинде болгон 150 адам тең каза болгон.
- 29-март — Өзбекстанда президенттик шайлоо өтүп, жыйынтыгында мурдагы президент Ислам Каримов кайрадан жеңишке жеткен.
Апрель
[түзөтүү | булагын түзөтүү]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/CRS-6_launch_prep_2015.jpg/220px-CRS-6_launch_prep_2015.jpg)
- 2-апрель Кениянын Гарисса шаарындагы университетке «Аль-Шабааб» тобунун терррорчулары чабуул коюшкан, 148 адам өлгөн.
- 5-апрель — оңдолуп жана жаңыртылган Чоң адрондук коллайдер ишке киришкен.
- 14-апрель — Жер Ортолук деңизде Ливиядан Италияга легалдуу эмес 550 мигрантты жеткирип бараткан кеме чөгүп кетип, 400дөн ашык адам каза болгон, алардын көбүн балдар түзгөн.
- 19-апрель:
- Финляндияда парламенттик шайлоо болгон.
- Жер Ортолук деңизде балык улоочу кеме кыйрап, 28 адам куткарылса, 24тү каза болгон.
- 25—28-апрель — Непалда күчү 7,8 Mwге жеткен жер титирөө болгон.Зилзаладан 8699 киши каза болуп, 22 489 адам жаракат алышкан, 8 млн киши жабыр тарткан. Индияда 69 адам каза болуп, 270тей адам жарадар болсо, Кытайда 25 адам каза болуп, 117 киши жарадар болгон.
- 26-апрель:
- Казакстанда президенттик шайлоодо мурунку президент Нурсултан Назарбаев жеңишке жеткен.
- Түндүк Кипрда президенттик шайлоонун 2-туру болуп, Мустафа Акынджи жеңген.
- 27-апрель — америкалык SpaceX компаниясы космоско биринчи түркмөн спутнигин учурган.
Май
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 1-майдан — 31-октябрга чейин — эл аралык EXPO-2015 көргөзмөсү өткөрүлгөн, ага Кыргызстан да катышкан. (Милан, Италия)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Expo_Milano_2015_-_Azerbaidjan_pavilion.jpg/220px-Expo_Milano_2015_-_Azerbaidjan_pavilion.jpg)
- 7-май — Улуу Британияда парламенттик шайлоо болуп өтүп, Консервативдик партия жеңишке жеткен.
- 8-май — Кыргызстан Евразиялык Экономикалык Биримдикке кошулат.
- 9-май - Улуу Жеңиштин 70 жылдыгы болуп, Бишкекте аскердик парад өткөрүлгөн.
- 13—24-май күндөрү — 68-чи Канн кинофестивалы өткөн
- 16-май:
- Ислам мамлекети тобу Ирактын Рамади шаарын басып алуу менен Анбар провинциясына толук көзөмөл жүргүзө баштагн. Ирак өзүнүн алсыздыгын жарыялаган.
- 19—23-май күндөрү — юбилейдик 60-чы "Еврокөрүнүү" ыр конкурсу өткөн (Австрия). Конкурста Монс Сельмерлёв (Швеция) «Heroes»ыры менен жеңген.
- 27-май — Швейцариянын Цюрих шаарында ФИФАнын бир нече жогорку кызматты ээлеген чиновниктери камакка алынышкан.
Июнь
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 3-июнь — Латвияда президенттик шайлоо өтүп, мурдагы коргоо министри Раймондс Вейонис жеңген.
- 12—28-июнь күндөрү — Биринчи Европа оюндары өтөт (Баку, Азербайджан).
- 18-июнь — Парламенттик шайлоо Данияда өткөн.
Июль
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 3—14-июль —XXVIII Жайкы Универсиада өткөн (Кванджу, Түштүк Корея).
- 4—26-июль — 102-чи велокөпкүндүгү болгон Тур де Франс өткөн, Sky Team командасыны өкүлү Криса Фрума жеңишке жеткен.
- 8—10-июль — VII БРИКС өлкөлөрүнүн саммити (Уфа, Орусия).
- 9—10-июль — ШКУ(ШОС)нун өлкө башчыларынын 20-чы жолугушуусу өткөн(Уфа, Орусия).
- 14-июль — НАСАнын «Жаңы горизонттор» аттуу космостук кемеси Плутон планетасынын жанынан өткөн.
- 20-июль - Суруч шаарында (Турция) 32 адамдын өмүрүн алган теракт болгон.
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Windows_10_Logo.svg/220px-Windows_10_Logo.svg.png)
- 29-июль — «Microsoft» компаниясы «Windows 10» опер��циялык системасын чыгарган.
- 31-июлда — Эл Аралык Олимпиадалык комитет Пекинди 2022-жылы өтө турчу Кышкы Олимп оюндарын бекитти.
Август
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 6-август - Египетте жаңы Суэц каналы ачылган.
- 12-август — Кыргызстан ЕАЭБге толук кандуу мүчөсү болду.
- 12—15-август күндөрү — Тяньцзинь шаарында (Кытай) күйүүчү заттар сакталган кампада жарылуу болуп, 173 адам каза болсо, 800 адам жарадар болгон, 21 өртөчүргүч менен. Эки жарылуунун күчү тротил эквиваленти боюнча 3 жана 21 тоннаны түзүп, 95 адам дайынсыз жоголгон.
- 13-август — Ирактын Багдад шаарында базарда жардыруу болуп, 80 адам өлгөн.
- 17-август - Таиланддын борбору Бангкок шаарында 19 адамдын өмүрүн алган теракт болгон.
- 22—30-август күндөрү — Пекин шаарында жеңил атлетика боюнча дүйнөлүк чемпионат өтөт.
- 24—30-август күндөрү — 30-чу дзюдо боюнча дүйнөлүк чемпионат болуп өткөн (Астана, Казакстан).
- 27-август — Грециянын тарыхында биринчи жолу аял премьер-министр болуп Василика Тану-Христофилу дайындалган.
Сентябрь
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 2—12-сентябрь күндөрү — 72-чи Венеция кинофестивалы өткөн.
- 7—13-сентябрь — көркөм гимнастика боюнча дүйнөлүк чемпионат өткөн (Штутгарт, Германия).
- 7—15-сентябрь — күрөш боюнча дүйнөлүк чемпионат өткөн (Лас-Вегас, АКШ).
- 11-сентябрь:
- Мекке шаарындагы аль-Харам мечитине кран кулап, 107 адам каза болуп, 120 киши жарадар болгон.
- Сингапурда парламенттик шайлоо өткөн.
- 24-сентябрь — Мекке шаарына жакын Мина аймагында тыгылыштан улам 717 адам каза болуп, 863 киши жаракат алган.
- 28-сентябрь — НАСАнын адистери Марс планетасында туздуу суунун агымы бар экендигин далилдеген материалдарды иштеп чыккан.
- 30-сентябрь — Орусия Сириядагы Ислам Мамлекети тобуна каршы биринчи авиасоккусун баштаган.
Октябрь
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 4-октябрь:
- Кыргызстанда парламенттик шайлоо өтүп, жыйынтыгында 6 партия парламентке өткөн, жеңишти КСДП партиясы камсыз кылган.
- Португалияда парламенттик шайлоо болуп, социал-демократтар партиясы жеңишке жеткен.
- Гватемалада жер көчкү болуп, 131 киши каза болгон.
- 10-октябрь — Турциянын борбору Анкарада 95 адамдын өмүрүн алган теракт болгон.
- 11-октябь:
- Беларусияда президенттик шайлоо болуп, Александр Лукашенко жеңген.
- Гвинеяда шайлоодо Альфа Конде президент болгон.
- 23-октябрь — Испания Ооганстандан өз аскерлерин чыгарган.
- 26-октябрь — Ооганстанда жана Пакистанда күчү 7,5 баллга жеткен жер титирөө болуп, Ооганстанда 33, Пакистанда 228 адам мерт кеткен.
- 31-октябрь — Орусиялык «Когалымавиа» компаниясына таандык Airbus A321 учагы Египеттин Синай жарымаралында кыйрап, 224 адам өлгөн.
Ноябрь
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 1-ноябрь - Азербайжанда парламенттик шайлоо өткөн.
- 4-ноябрь — Канаданын жаңы өкмөт башчысы Джастин Трюдо болгон.
- 9-ноябрь — Каталониянын парламенти эгемендүү автономиялык область жөнүндөгү резолюцияны кабыл алган.
- 13-ноябрь — Парижде бир нече терактылар сериясы болуп өткөн. 130 адам өлүп, 351 киши жарадар болгон.
- 15—16-ноябрь — Турциянын Анталья шаарында G-20 саммити.
- 16-ноябрь - Ботсванада 1111 карат келген алмаз табылган, ал — акырык жүз жыл ичинде эң чоң, ал эми тарыхта чоңдугу боюнча экинчи болуп калды.
- 18—19-ноябрь — АТЭС саммити өткөн(Манила, Филиппиндер).
- 25-ноябрь - Кыргызстандын калкынын саны 6 000 000го жетип, 6 млнчу жарандын атын Айлин коюшту.
Декабрь
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 2-декабрь:
- Крымда энергокөпүрө ишке киришти.
- Испаниянын конституциялык соту Каталониянын көз карансыздыгы жөнүндө резолюциясын жокко чыгарды.
- 6-декабрь:
- Венесуэлада парламенттик шайлоолор.
- Арменияда президенттик башкаруу формасынан парламенттик башкаруу формасына өтүү тууралуу конституциялык референдум болуп өтүп, жыйынтыгында шайлоочулардын 63,35 %ы парламенттик башкарууга өтүүгө добушун беришкен.
- 10-декабрь:
- Wendelstein 7-X эксперименттик термоядролук реактордо тесттик плазма алынган.
- Аргентинанын жаңы шайланган президенти Маурисио Макри расмий түрдө ишке киришкен.
- 11-декабрь — Жерге Союз ТМА-17М экипажы кайтып келген. Экипаж курамы: Олег Кононенко (Орусия), Кимия Юи (Япония) жана Челла Линдгрена (АКШ).
- 15-декабрь - Союз ТМА-19М космостук кемеси учурулган, курамда Юрий Маленченко, Тимоти Копра жана Тимоти Пик менен.
- 20-декабрь — Испаниядагы шайлоолор.
- 22-декабрь — АКШда СССРдин жана Батыш блок менен Кытайдын аймагына өзөктүк чабуулдар буталары тууралуу жашыруун тизмек жарыяланган.
- 29-декабрь — Буркина-Фасонун жаңы шайланган президенти Рок Марк Кристиан Каборе расмий түрдө ишке киришкен.
- 30-декабрь:
- Борбордук Африка Республикасындагы шайлоолор.
- Георгий Квирикашвили Грузиянын премьер-министри болуп дайындалды.
Илим
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- Ошондой эле караңыз: 2015-жыл илимде
Спорт
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- Ошондой эле караңыз: 2015-жыл спортто
Жыл адамы
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Time журналынын версиясы боюнча жыл адамы — Ангела Меркель, Германиянын канцлери.
Каза болгондор
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- Ошондой эле караңыз: 2015 жылы каза болгондордун тизмеси
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Alfred_Nobel_-_2.png/100px-Alfred_Nobel_-_2.png)
- Медицина жана физиология боюнча — Уильям Кэмпбелл жана Сатоси Омура — «Тоголок паразит курттар жаратуучу ооруларды айыктыруу үчүн жаңы методиканы иштеп чыккандыгы үчүн», Ту Юю — «Anopheles түрүндөгү чиркейлер тараткан безгек оорусуна каршы терапияны иштеп чыккандыгы үчүн» алышкан.
- Физика боюнча — Такааки Кадзита жана Артур Макдональд — «Нейтриндик осцилляцияларды ачышкандыгы үчүн» бул сыйлыкка татыктуу болушкан.
- Химия боюнча — Томас Линдаль, Азиз Санджар, Пол Модрич — «ДНКнын калыбына келүү жолун иштеп чыккандыгы үчүн» алышкан.
- Адабият боюнча — Светлана Алексиевич — «Азыркы кездеги түйшүккө жана кайраттуулукка эстелик тууралуу эмгеги үчүн».
- Тынчтык боюнча — Тунис мамлекеттик диалог квартетине — «2011-жылы болуп өткөн Жасмин революциясынан кийинки Тунистеги плюралисттик демократияны түзүүгө квартеттин зор салымдары үчүн».
- Экономика боюнча — Энгус Дитон — «Керектөөнү, жакырчылыкты жана жетиштүүлүктү анализдеген иштери үчүн» берилген.