Alofon
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Polish_vowel_chart_%28with_allophones%29.svg/300px-Polish_vowel_chart_%28with_allophones%29.svg.png)
Alofon (allofon, z gr. ἄλλος állos „inny” i φωνή phōnē „dźwięk”) – realizacja fonemu zawierająca oprócz cech fonologicznie relewantnych również szereg cech nierelewantnych w zależności od pozycji głoski (w stosunku do innych) i mówiącego[1] . Przykładowo w języku polskim [ɲ̟] i [j̃] są alofonami fonemu /ɲ/. Dźwięk [j̃] pojawia się na przykład w wyrazie państwo ([ˈpäj̃s̪t̪fɔ]), gdyż fonem /ɲ/ przed spółgłoskami szczelinowymi realizowany jest jako [j̃] (tzw. rozsunięcie artykulacyjne). W innych kontekstach fonetycznych, na przykład w wyrazie sanie ([ˈs̪äɲ̟ɛ]) będzie on realizowany jako [ɲ̟].. Alofony zapisywane są w transkrypcji fonetycznej, nie są zapisywane w transkrypcji fonologicznej[2].
Termin „alofon” (ang. allophone) został po raz pierwszy użyty w latach 40. XX wieku przez amerykańskiego językoznawcę Benjamina Lee Whorfa[3].
Wyróżnia się alofony[4]:
- kombinatoryczne – głoski, których wystąpienie zdeterminowane jest przez kontekst fonologiczny; wybór danego wariantu zależy od sąsiedztwa dźwiękowego głoski;
- fakultatywne – głoski, w przypadku których możliwa jest wzajemna substytucja.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Milewski 1967 ↓.
- ↑ Peter Roach: A Little Encycloedia of Phonetics. [w:] University of Reading [on-line]. s. 60. [dostęp 2017-06-25]. (ang.).
- ↑ Lee 1996 ↓, s. 46, 88.
- ↑ Cruttenden 2008 ↓, s. 43-45.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Milewski , Językoznawstwo, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967 .
- Alan Cruttenden , Gimpson's Pronunciation of English, wyd. 7, Londyn: Hodder Education, 2008, ISBN 978-0-340-958773 .
- Penny Lee , The Whorf Theory Complex: A Critical Reconstruction, John Benjamins Publishing, 1996, ISBN 1-55619-619-9 .