Ernst Mach
![]() Ernst Mach, zdjęcie z 1900 r. | |
Data i miejsce urodzenia |
18 lutego 1838 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
19 lutego 1916 |
Zawód, zajęcie | |
![]() |
Ernst Mach (ur. 18 lutego 1838 w Chrlicach koło Brna, dziś Brno-Chrlice, zm. 19 lutego 1916 w Haar koło Monachium[1]) – austriacki uczony: fizyk, filozof i historyk nauki; profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego, a wcześniej Uniwersytetu Karola w Pradze i Uniwersytetu w Grazu.
Mach przedstawiał empiryzm poznawczy oraz pozytywizm. Krytykował używane przez Newtona pojęcia bezwzględnej przestrzeni i czasu jako nienaukowe. To zaprowadziło Macha do pewnej hipotezy na temat bezwładności; stała się ona jedną z inspiracji dla Einsteina do stworzenia ogólnej teorii względności i została przez niego nazwana zasadą Macha[potrzebny przypis].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Studia wyższe ukończył w Wiedniu. W latach 1864–1867 wykładał fizykę na uniwersytecie w Grazu, następnie był wykładowcą w Pradze. W latach 1895–1901 prowadził katedrę filozofii na uniwersytecie w Wiedniu.
Został pochowany na Cmentarzu Północnym w Monachium.
Dorobek naukowy
[edytuj | edytuj kod]Fizyka
[edytuj | edytuj kod]W swych pracach zajmował się zjawiskami z zakresu mechaniki (zasada Macha), aerodynamiki, optyki i termodynamiki. Od jego nazwiska nazwano:
- liczbę Macha (skrót Ma),
- złudzenie optyczne – pasmo Macha.
Filozofia nauki
[edytuj | edytuj kod]Mach jako filozof jest zaliczany do empiriokrytycyzmu, zwanego też „drugim pozytywizmem”. Domagał się usunięcia z nauki pojęć „metafizycznych”, takich jak „atom”, „siła” i „przyczyna”, a także pojęć religijnych. Jego zdaniem prawa nauki są jedynie ekonomicznym opisem faktów. Podstawową regułą nauki powinna być „zasada ekonomii myślenia”: najbardziej skrótowy opis zjawisk pozwala zaoszczędzić wysiłek wkładany w przedstawianie faktów. Opis winien ograniczać się do odpowiadających wrażeniom „elementów” i ich trwalszych zespołów – „ciał”. Ten punkt widzenia kwestionował tradycyjne wymaganie stawiane nauce, aby dostarczała absolutnej wiedzy, i wpłynął istotnie na rozwój logicznego pozytywizmu.
Krytyka
[edytuj | edytuj kod]Niels Bohr uważał, że Mach przez swą krytykę atomistyki prowadzoną z pobudek metafizycznych wyrządził szkodę nauce[2].
Niektóre prace
[edytuj | edytuj kod]- 1883: Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt,
- 1888: II wydanie niemieckojęzyczne,
- 1893: The Science of Mechanics, tłum. Thomas J. McCormack, autoryzowane,
- 1897: III wydanie niemieckojęzyczne,
- 1901: IV wydanie niemieckojęzyczne,
- 1902: II wydanie anglojęzyczne, podtytuł A critical and historical account of its development,
- 1919: III wydanie anglojęzyczne.
- 1886: Die Analyse der Empfindungen,
- 1906: Erkenntnis und Irrtum (Percepcja i błąd),
- 1921: Die Prinzipien der physikalischen Optik,
- 1926: The Principles of Physical Optics.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Peter Salcher – fotograf współpracujący z uczonym, który m.in. wykonał pierwszą na świecie fotografię pocisku w locie.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Mach Ernst, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-02] .
- ↑ Teoria poznania w Niemczech: neokantyzm i empiriokrytycyzm. W: Władysław Tatarkiewicz: Historia filozofii. Wyd. XXII. T. III: Filozofia XIX wieku i współczesna. Warszawa: PWN, 2007, s. 122. ISBN 978-83-01-14466-1.
Literatura
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Malinowski: Lotnicy świata. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985. ISBN 83-206-0495-8.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Ernst Mach – dzieła w bibliotece Polona
- Charakter ekonomiczny badań przyrodniczych. sady.umcs.lublin.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-17)]. (1882), Ernst Mach
- Paul Pojman , Ernst Mach, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 28 kwietnia 2009, ISSN 1095-5054 [dostęp 2017-12-30] (ang.).
Mach, Ernst (1838–1916) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-08].
- Online-Suche Fotobestand im Nachlass Mach. deutsches-museum.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-07-15)]. – biografia uczonego (niem.)
- W. Gerhard Pohl: „Peter Salcher und Ernst Mach Schlierenfotografie von Überschall-Projektilen”. pluslucis.univie.ac.at. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-06-23)]. – praca opisująca współpracę Ernesta Macha i Petera Salchera (niem.)
- ISNI: 0000000110211758
- VIAF: 12324232
- LCCN: n50042016
- GND: 118575767
- NDL: 00448370
- LIBRIS: khwz2ch34h59xnt
- BnF: 12034597m
- SUDOC: 028527712
- SBN: BVEV001500
- NLA: 35319020
- NKC: jk01072884
- BNE: XX829709
- NTA: 068378378
- BIBSYS: 90063309
- CiNii: DA0077355X
- Open Library: OL990288A
- PLWABN: 9810582086105606
- NUKAT: n98000313
- J9U: 987007264849105171
- PTBNP: 26558
- CANTIC: a11633256
- LNB: 000072647
- NSK: 000383492
- CONOR: 33683299
- ΕΒΕ: 158616
- KRNLK: KAC201508423
- LIH: LNB:M0c;=BG
- Austriaccy fizycy XIX wieku
- Austriaccy fizycy XX wieku
- Fizycy mechaniczni
- Historycy fizyki
- Austriaccy filozofowie XIX wieku
- Austriaccy filozofowie XX wieku
- Austriaccy filozofowie nauki
- Filozofowie fizyki
- Wykładowcy Uniwersytetu Wiedeńskiego
- Wykładowcy Uniwersytetu Karola
- Wykładowcy Uniwersytetu w Grazu
- Ludzie upamiętnieni nazwami wielkości fizycznych
- Urodzeni w 1838
- Zmarli w 1916
- Pochowani na Cmentarzu Północnym w Monachium
- Niemcy sudeccy