Hermann Oberth
![]() Hermann Oberth w latach 50. | |
Data i miejsce urodzenia |
25 czerwca 1894 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
28 grudnia 1989 |
Zawód, zajęcie | |
Narodowość |
niemiecka |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Hermann Julius Oberth (ur. 25 czerwca 1894 w Sybinie[1], zm. 28 grudnia 1989 w Norymberdze[1]) – austriacko-niemiecki fizyk i wynalazca, pionier techniki rakietowej i wizjoner eksploracji kosmosu[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w austro-węgierskim Siedmiogrodzie, w Nagyszeben (dziś Sybin w Rumunii) w rodzinie Sasów siedmiogrodzkich, którzy zwali miasto Hermannstadt. Większą część dzieciństwa spędził w Sighișoarze, gdzie dzięki lekturze dzieł Juliusza Verne’a zafascynował się kosmonautyką[1].
Od 1912 roku studiował medycynę w Monachium[1]. W czasie I wojny światowej służył w jednostce medycznej i doświadczenie to skłoniło go do porzucenia kariery lekarskiej. W czasie wojny stracił na froncie brata[2].
Po wojnie rozpoczął studia fizyki, chemii i matematyki najpierw w Klużu, w 1919 przeniósł się do Monachium, potem do Getyngi, wreszcie Heidelbergu[3]. Jego praca doktorska z 1922 poświęcona budowie i wykorzystywaniu rakiet została odrzucona przez uniwersytet w Heidelbergu jako „zbyt fantastyczna”[1]. Na jej podstawie opublikował rok później traktującą o fizyce lotów rakietowych rozprawę Die Rakete zu den Planetenräumen (Rakietą w przestrzeń międzyplanetarną)[1]. Książka opisywała m.in. zjawisko znane dziś jako efekt Obertha, rakiety wielostopniowe wraz z matematycznymi wywodami rozwiązań technicznych[4]. Wkrótce mniej teoretyczna wersja jego pracy została opracowana i wydana przez Maksa Valiera, co doprowadziło w Republice Weimarskiej do boomu rakietowego, który manifestował się powstawaniem szeregu amatorskich klubów rakietowych (m.in.: Verein für Raumschiffahrt, VfR). W tym założonym w 1927 towarzystwie obok Obertha znalazł się m.in. Wernher von Braun[1].
Od 1924 do 1938 pracował jako profesor matematyki, fizyki i chemii w gimnazjum w siedmiogrodzkim Mediaș[3].
Za swą drugą książkę z 1929 roku, 429-stronnicową Die Wege zur Raumschiffahrt (Podróż w przestrzeń kosmiczną) otrzymał nagrodę ufundowaną przez francuskiego wynalazcę Roberta Esnault-Pelterie, którą przeznaczył na zakup materiałów dla klubów VfR. W nowej książce opisał m.in. konstrukcję silników jonowych[1].
Razem z Willim Leyem doradzał Fritzowi Langowi, reżyserowi niemego filmu science-fiction pt. Die Frau Im Mond (Kobieta na Księżycu)[1]. Na potrzeby filmu – reżyserowi zależało na naukowej poprawności dzieła – zbudowali oni realistyczną makietę rakiety kosmicznej. W trakcie prac nad filmem Lang dla dodania dramaturgii wymyślił sekwencję odliczania do startu rakiety[1].
W 1929 odpalił silnik swej pierwszej rakiety na paliwo ciekłe nazwanej Kegeldüse[5]. W 1931 uzyskał w Rumunii patent na rakietę napędzaną paliwem ciekłym. Pierwszy model został wystrzelony 7 maja 1931 w pobliżu Berlina[6].
Od 1938 pracował na Politechnice Wiedeńskiej[3]. W 1941 otrzymał obywatelstwo III Rzeszy[1]. Od 1941 do 1943[7] pod pseudonimem Felix Hann[3] pracował z Wernherem von Braunem w Peenemünde przy konstrukcji niemieckiej rakiety balistycznej A4 (V2)[1]. Za ratowanie wyposażenia ośrodka po alianckim bombardowaniu został odznaczony Krzyżem Zasługi Wojennej I Klasy z Mieczami[8]. Krótko potem odszedł z projektu. W 1944 wskutek eksplozji w czasie prób rakietowych w Redl-Zipf, austriackim ośrodku programu zginęła córka Obertha[9], Ilse.
Po wojnie od 1948 przebywał w Szwajcarii, a w latach 1950–1953 we Włoszech, gdzie pracował nad rakietami przeciwlotniczymi[3]. W 1954 opublikował książkę Menschen im Weltraum (Ludzie w kosmosie), w której nakreślił cele eksploracji kosmosu[3]:
„Uczynić dostępnymi dla życia wszelkie miejsca, gdzie to jest możliwe, zaludnić wszystkie światy jeszcze nie zaludnione i dać cel wszelkiemu życiu”.
Opublikował także szereg książek na temat filozofii człowieka i jego przyszłości.
W 1955 von Braun zaprosił go do współpracy w kierowanym przez siebie Marshall Space Flight Center[5] w Huntsville w Alabamie[1]. W 1959 przeszedł na emeryturę[3] i wrócił do Feucht koło Norymbergi, gdzie mieszkał do końca życia[1].
Już na emeryturze wracał do USA jako doradca firmy Convair w San Diego. W 1969 został zaproszony za ocean, aby oglądać start misji Apollo 11 – pierwszej, która zakończyła się lądowaniem na Księżycu[1].
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]W 1918 poślubił Mathilde Hummel (1895–1981), z którą miał 4 dzieci:
- Julius (ur. 1919, zaginął w 1943)[3],
- Erna Roth-Oberth (1922–2012) – dokumentowała dorobek ojca[3],
- Ilse (1924–1944) – techniczka rakietowa, zginęła w wypadku w Redl-Zipf[9],
- Adolf (1928–2007) – chemik rakietowy, pracował z ojcem nad paliwem stałym do rakiet[3].
Poglądy polityczne
[edytuj | edytuj kod]Sam Oberth zarzekał się, że nie ma uprzedzeń szowinistycznych i z racji tego, że żył w przeciągu swego życia w 12 krajach i mówił w 5 językach, uważał się za „obywatela świata”[10]. Według jednego z jego biografów, Daniela Mellema brak informacji, aby Oberth był członkiem NSDAP[2]. Jednak od 1965 do 1967 był członkiem Narodowodemokratycznej Partii Niemiec[10][2].
W 1962 przemawiając z okazji przyznania honorowego członkostwa w Związku Wypędzonych powiedział[11]:
„Liczyłem, że uda mi się wynaleźć broń rakietową, która pozwoliłaby zniszczyć haniebny Traktat Wersalski. Nie udało mi się”[11].
Po jego śmierci wspierająca dawnych nazistów organizacja Stille Hilfe opublikowała nekrolog, w którym określiła go jako „wiernego pomocnika i darczyńcę”[12].
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Oberth-von_Braun.jpg/220px-Oberth-von_Braun.jpg)
Nagrody i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- 1929 – nagroda Roberta Esnault-Pelterie[1]
- 1941 – Krzyż Zasługi Wojennej I Klasy z Mieczami[8][3]
- 1961 – Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN[3]
- 1969 – medal Wilhelma Exnera
- 1984 – Bawarski Order Zasługi[3]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W Feucht od 1971 znajduje się poświęcone mu „Muzeum Podróży Kosmicznych”[13]. Jego nazwiskiem określa się tzw. efekt Obertha, opisany przez niego w pierwszej książce z 1923. Imię Obertha nosi krater (60 km średnicy) na niewidocznej stronie Księżyca oraz planetoida (9253) Oberth. W 1952 w Bremie zostało założone towarzystwo jego imienia, Hermann-Oberth-Gesellschaft.
-
Tablica pamiątkowa z 1974 w hali berlińskiego lotniska Tegel
-
Tablica przy wejściu do muzeum Obertha w Feucht
-
Jeden z pamiątkowych znaczków Poșta Română
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Launius 1998 ↓, s. 107–109.
- ↑ a b c Nora Voit: Technologie kann man für jede Ideologie missbrauchen. Fluter, 2020-10-16. [dostęp 2022-02-22]. (niem.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Oberth, Hermann, [w:] Karl-Heinz Ingenhaag , Neue Deutsche Biographie, wyd. 19, 1999, s. 400–402 [dostęp 2022-02-22] (niem.).
- ↑ Ordway 1979 ↓, s. 78.
- ↑ a b The Hermann Oberth Raumfahrt Museum. [dostęp 2022-02-22]. (ang.).
- ↑ Encyklopedia Britannica. Ziemia i Wszechświat. Poznań: Wydawnictwo KURPISZ S.A., 2006, s. 97. ISBN 978-83-60563-25-0.
- ↑ Ordway 1979 ↓, s. 64.
- ↑ a b Ordway 1979 ↓, s. 116.
- ↑ a b Ordway 1979 ↓, s. 85.
- ↑ a b Hans Barth , Hermann Oberth: „Nie an Angriffswaffen gearbeitet”, „Siebenbürgische Zeitung”, 29 stycznia 2002 [dostęp 2022-02-22] (niem.).
- ↑ a b Politik / Hermann Oberth, „Der Spiegel” (39/1962), 25 września 1962 [dostęp 2022-02-22], Cytat: Ich hatte gehofft, eine Raketenwaffe zu finden, die den Schandvertrag von Versailles hätte zerschlagen können. Das ist mir nicht gelungen. (niem.).
- ↑ Ernst Klee: Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. Augsburg Weltbild, s. 441–442. Cytat: ein getreuer Helfer und Spender zur Unterstützung unserer Hilfsbedürftigen.
- ↑ 40-Jahr-Feier des Hermann-Oberth-Raumfahrt-Museums in Feucht, „Siebenbürgische Zeitung”, 20 września 2011 [dostęp 2022-02-22] (niem.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Hermann Oberth (1894–1989). W: Roger D. Launius: Frontiers of Space Exploration. Westport, Connecticut: Greenwood Press, 1998, s. 107–109. ISBN 0-313-32524-3. (ang.).
- Frederick I. Ordway: The rocket team. New York: Crowell, 1979. ISBN 0-690-01656-5. (ang.).
- ISNI: 0000000109363324
- VIAF: 112197465
- LCCN: n84187432
- GND: 118589229
- NDL: 00472473
- LIBRIS: ljx15dg4339mjvb
- BnF: 11491876j
- SUDOC: 119971100
- NLA: 35934898
- NKC: jn19990006211
- NTA: 074755889
- BIBSYS: 3082638
- CiNii: DA06066045
- Open Library: OL137801A
- NUKAT: n2012109026
- J9U: 987007271103505171
- CANTIC: a1146320x
- NSK: 000058304
- KRNLK: KAC200713933
- LIH: LNB:Co+4;=BW
- NSZL: 518504