Hiawatha (wódz)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Hiawatha_by_Augustus_Saint-Gaudens_01.jpg/220px-Hiawatha_by_Augustus_Saint-Gaudens_01.jpg)
Hiawatha (także znany jako Ayenwatha lub Ha-yo-went'-ha w języku onondaskim) – żyjący (według różnych przekazów) w XII, XV lub XVI wieku wódz irokeski, według ustnych przekazów irokeskich uczeń Wielkiego Rozjemcy Deganewidy, założyciela Ligi Pięciu Narodów.
Wraz z Deganewidą miał rozpalić Wieczny Płomień, wokół którego zbierała się Wielka Rada Konfederacji Pięciu Narodów.
Biografia i mit
[edytuj | edytuj kod]Hiawatha urodził się albo jako Mohawk, albo jako Onondaga w północnej części dzisiejszego stanu Nowy Jork. O jego wczesnych latach wiadomo bardzo niewiele. Według legendy ożenił się z córką wodza i został bardzo wpływowym „medicine man” lub czarodziejem słynnym ze swoich oratorskich zdolności[1]. W tym czasie (koniec drugiej połowy XVI wieku) plemiona irokeskie nieustannie walczyły między sobą. Hiawatha pomógł w zorganizowaniu pięciu krańcowo wrogich plemion irokeskich i wojowniczych plemion irokeskich, które były przy tym najbardziej zaawansowanymi intelektualnie grupami Indian na północ od Meksyku, w bardzo zaawansowaną polityczną ligę, zjednoczoną dzięki systemowi praw. Liga ta stała się znana pod nazwą Pięciu Narodów. Zapoczątkował tym samym długi okres spokoju, który został nazwany „Wielkim Pokojem”[2].
Wrogiem Hiawathy był gwałtowny i bystry wódz Onondagów – Atotarho, który był w opozycji do Hiawathy i rady reformatorów. Jest on przedstawiany jako potworny zły brat Pana Życia, którego ciało zostało zniekształcone przez siedem haków. Wyobrażano sobie, że jego ręce są takie jak żółwia, a włosy są plątaniną wijących się węży. Był okropnym tyranem, którego Irokezi bali się i nienawidzili. Atotarho rozpoczął walkę z Hiawathą rozpoczynając od zabicia jego córek. Mimo tego Hiawatha kontynuował organizowanie rady więc Atotarho postanowił zabić ostatnią córkę Hiawathy. Wyczarował piękną istotę, która spadała z nieba w kierunku lasu, w którym córka Hiawathy zbierała drewno na opał. Oczarowani ludzie rzucili się do lasu i w zamieszaniu stratowali córkę na śmierć. Wówczas Hiawatha postanowił opuścić Onondagów i przeniósł swoje pokojowe przesłanie innym plemionom irokeskim[3].
W jednej z wersji mitu Hiawatha wędrował od wioski do wioski, ślubując z przywódcami Mohawków, Oneidów i Kajugów zaniechanie wojen i zabijania oraz przywrócenie pokoju i braterstwa między Irokezami. W końcu wszystkie plemiona wyraziły na to zgodę, jednak pod warunkiem, że Hiawatha przekona Atotarho do skończenia jego złych działań i doprowadzenia Onondagów do pokojowych relacji z resztą plemion[4].
Wtedy dochodzi do kontaktów Hiawathy z Deganawidą, nadnaturalną istotą znaną w kręgach irokeskich jako Twórca Pokoju. Uważano, iż urodził się z dziewicy i został zesłany aby przynieść pokój światu. Deganawida słyszał już o Hiawatcie, jednak był zniesmaczony wiadomością, że był on kanibalem[a]. Deganawida udał się do chaty nieobecnego Hiawathy, wszedł na dach i położył się obserwując wnętrze przez otwór dymny. Po jakimś czasie Hiawatha powrócił z martwym ciałem Indianina, które pociął i ugotował. Gdy sięgał do kociołka zobaczył w wodzie odbicie twarzy Deganawidy, które wziął za swoje. Stwierdził, iż tak piękna twarz nie pasuje do kanibalizmu i porzucił go. Gdy wyszedł z chaty opróżnić kocioł spotkał Deganawidę i wyznał mu, co się stało. Deganawida pogratulował mu zwycięstwa nad dawnym stylem życia i polecił mu pokojową misję[4].
Ponieważ Deganawida się jąkał, Hiawatha został posłańcem pokoju do walczących ze sobą plemion. W końcu każde plemię Pięciu Narodów zaakceptowało jego przesłanie i nastąpił okres Wielkiego Pokoju. I ponownie jedynym, który się z tego wyłamał był Atotarho.
Deganawida, Hiawatha wraz z innymi wodzami udali się do Atotarho. Aby wzmocnić się przed spotkaniem z potężnym Atotarho wykonali trzynastosznurowy wampum oraz zaśpiewali Sześć Pieśni, które były częścią rytuału Święta Zmarłych. W chwili, gdy rozwinęli wampum i zaczęli wykonywać pieśń, Atotarho został oczarowany. Deganawida powiedział: „Ta pieśń będzie należeć tylko do ciebie. Nazywa się Używam jej do upiększenia świata”. Gdy umysł Atotarho zaczął się zmieniać, Deganawida przekształcił jego zniekształcone stopy w stopy normalnego człowieka. To samo zrobił z jego rękoma i włosami mówiąc „Twoja głowa będzie teraz jak ludzka głowa”[b]. I wreszcie Deganawida wyprostował jego pokręcone ciało i Atotarho został zbawiony[5].
Przywódcy klanów mogli się wreszcie zgromadzić wokół ognisk i rozpocząć wprowadzanie praw rządu federacji pod kierunkiem Deganawidy i Hiawathy. Nowa rada, która powinna się zbierać co najmniej raz na pięć lat lub częściej w sytuacjach koniecznych, składała się z 50 wodzów (sachemów), którzy musieli być zatwierdzeni przez kobiece przywódczynie plemiennych irokeskich matrylinearnych grup rodzinnych (ołaczira). Trzy podstawowe zasady Deganawidy wykluczały kanibalizm z wyjątkiem symbolicznego aktu w czasie wojny z nieprzyjaciółmi Wielkiego Pokoju (uważano, że zjedzenie serca wroga daje spożywającemu odwagę i umiejętności poległego wojownika), gwarantowały jednostkom bezpieczeństwo i sprawiedliwość oraz, co najważniejsze, kończyły zwyczaj krwawych waśni[5].
Deganawida wsiadł do jaśniejącego canoe z białego kamienia i zniknął na zawsze. Pozostał Hiawatha, który stał się apostołem i misjonarzem niosącym przesłanie do innych plemion irokeskich, jednak bez większych pozytywnych rezultatów.
W chwili śmierci Hiawatha cieszył się olbrzymim poważaniem i był uważany za człowieka, który był blisko Pana Życia.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Do tej pory nie rozstrzygnięto, czy Irokezi byli rzeczywiście kanibalami. Uważa się jednak, iż podkreślenie tego aspektu w micie służyło ukazaniu gwałtowności ich kultury
- ↑ W innej wersji tej historii Hiawatha wyczesał węże z włosów Atotarho. Korespondowało to ze znaczeniem jego imienia; Hiawatha znaczy „Wyczesujący”
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Bree Burns. Sitting Bull and Other Legendary Native American Chiefs, str.10
- ↑ Bree Burns. Sitting Bull and Other Legendary Native American Chiefs, str. 10
- ↑ Bree Burns. Sitting Bull and Other Legendary Native American Chiefs, str. 11
- ↑ a b Bree Burns. Sitting Bull and Other Legendary Native American Chiefs, str. 12
- ↑ a b Bree Burns. Sitting Bull and Other Legendary Native American Chiefs, str. 13
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Grabowski Jan, Historia Kanady, Warszawa 2001, s. 20.
- Bree Burns. Sitting Bull and Other Legendary Native American Chiefs. Crescent Books. Nowy Jork, 1993. ISBN 0-517-07344-7.
- Praca zbiorowa. The Mighty Chieftains Time-Life Books. Alexandria, Virginia, 1993. ISBN 0-8094-9429-9