Ignacy Friedman
![]() | |
Imię i nazwisko |
Salomon Izaak Freudmann |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
13 lutego 1882 |
Data i miejsce śmierci |
26 stycznia 1948 |
Zawód |
Ignacy Friedman, właśc. Salomon Izaak Freudmann[1] (ur. 13 lutego 1882 w Podgórzu, zm. 26 stycznia 1948 w Sydney[1]) – polski pianista, kompozytor i pedagog żydowskiego pochodzenia[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Ul._Kalwaryjska_22%2C_Krak%C3%B3w.jpg/220px-Ul._Kalwaryjska_22%2C_Krak%C3%B3w.jpg)
Urodził się 13 lutego 1882 w Podgórzu - od 1 lipca 1915 dzielnicy Krakowa, w domu przy ul. Kalwaryjskiej 22, jako syn Nachmana (czasem Wolfa lub Wilhelma) Freudmanna (ur. 10 lipca 1857 w Monasterzyskach) oraz Salomei z d. Eisenbach (ur. w Krakowie 26 marca 1854)[1]. Wcześnie dostrzeżono jego talent muzyczny. Naukę muzyki rozpoczął jako kilkuletnie dziecko pod kierunkiem ojca, skrzypka i klarnecisty orkiestry teatralnej. Następnie gry fortepianowej uczyła go krakowska pedagog, prof. Flora Grzywińska. W 1900 złożył egzamin dojrzałości w ówczesnym c.k. III Gimnazyum (obecnie II Liceum Ogólnokształcącym im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie)[1][3]. W tym samym roku wyjechał do Lipska na studia kompozytorskie u Hugo Riemanna, w 1901 został uczniem Teodora Leszetyckiego w Wiedniu oraz studentem muzykologii u Guido Adlera. Zadebiutował 22 listopada 1904 w Wiedniu, gdzie wykonał koncerty fortepianowe Brahmsa, Czajkowskiego i Liszta. Już ten pierwszy koncert przyniósł mu rozgłos i zapewnił miejsce wśród czołowych wirtuozów epoki. Mieszkał następnie w Berlinie, a po wybuchu I wojny światowej przeniósł się do Kopenhagi.
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/GraveIgnazFiedman-CimetiereDuPetitSaconnonex_RomanDeckert02032023.jpg/220px-GraveIgnazFiedman-CimetiereDuPetitSaconnonex_RomanDeckert02032023.jpg)
Na mocy reskryptu c.k. Namiestnictwa z 15 marca 1905, Freudmannowie zmienili nazwisko na Friedman, a Salomon Izaak również imię – na Ignacy. 27 kwietnia 1909 w Berlinie zawarł związek małżeński z Marią von Schidlowsky, swoją uczennicą, która pochodziła z rosyjskiej szlachty[1].
Po 1918 osiadł we Włoszech. W 1927 w Wiedniu wziął udział w festiwalu urządzonym z okazji 100. rocznicy śmierci Beethovena, gdzie zagrał koncert fortepianowy G-dur oraz trio z Bronisławem Hubermanem i Pablo Casalsem.
W czasie swojej ponad 40-letniej obecności na scenie dał ponad 2800 koncertów na całym świecie[1]. Słynął ze znakomitej techniki gry, a jego interpretacje mazurków chopinowskich uważane są za niedoścignione. Po wybuchu II wojny światowej udało mu się w ostatnim momencie wyjechać z Europy. Skorzystał z zaproszenia na tournée do Australii, gdzie znalazł się w 1941 i tam osiadł na stałe. W 1943 zaprzestał koncertowania z powodu postępującej utraty władzy w lewej ręce.
Friedman jest autorem ponad 100 utworów, głównie fortepianowych. Pisał transkrypcje fortepianowe, salonowe miniatury i utwory kameralne: trzy kwartety i kwintet. Skomponował także Koncert fortepianowy. Opracował i wydał edycje fortepianowych dzieł Chopina, Schumanna i Liszta. Friedman ma także wielkie zasługi na polu pedagogicznym, jego uczniami byli między innymi Bruce Hungerford, Karol Klein, Victor Schioler, Ignaz Tiegerman[4] i Wanda Kossakowa[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f Ignacy Friedman – światowej sławy pianista z Podgórza | Podgorze.pl [online], podgorze.pl [dostęp 2020-06-05] (pol.).
- ↑ Stanisław Dybowski: Słownik pianistów polskich, str. 169-174, wyd. Selene, Warszawa 2003, ISBN 83-910515-5-2
- ↑ Sławni absolwenci | II Liceum Ogólnokształcące [online], sobieski.krakow.pl [dostęp 2021-04-29] (pol.).
- ↑ J. Summers, Ignaz Friedman, [w:] Naxos [online], dostęp 2015-10-10.
- ↑ Z kroniki żałobnej. Wanda Kossakowa. „Dziennik Polski nr 189 (5119)”, s. 6, 10 sierpnia 1960.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wojciech Bońkowski , Ignacy Friedman [online], pl.chopin.nifc.pl [dostęp 2013-05-31] (pol.).
- Ignaz Friedman [online], allmusic.com [dostęp 2013-05-31] (ang.).
- Ignacy Friedman, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-21] .
- Allan Evans: Ignaz Friedman. Romantic Master Pianist. Bloomington: Indiana University Press, 2009. ISBN 978-0-253-35310-8.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Ignacy Friedman – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- Nuty w serwisie Polona
- ISNI: 0000000110228779
- VIAF: 24789514
- LCCN: n85244087
- GND: 124156266
- BnF: 13926933f
- SUDOC: 128590602
- SBN: TSAV579446
- NKC: xx0029330
- BNE: XX1716063, XX1768003
- NTA: 073705284
- BIBSYS: 54167
- CiNii: DA0817987X
- PLWABN: 9810661952105606
- NUKAT: n97083800
- J9U: 987007261457105171
- PTBNP: 1561432
- LNB: 000149128
- CONOR: 76279139
- ΕΒΕ: 211946
- KRNLK: KAC200811883
- RISM: people/252234