Otto Hahn
![]() | |
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
8 marca 1879 |
Data i miejsce śmierci |
28 lipca 1968 |
profesor | |
Specjalność: chemia fizyczna | |
Alma Mater | |
Uczelnia | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
Nagrody | |
Otto Hahn (ur. 8 marca 1879 we Frankfurcie nad Menem, zm. 28 lipca 1968 w Getyndze) – niemiecki fizykochemik, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1944 roku za prace nad rozszczepieniem jądra atomu[1]. Jest często uważany za „ojca” współczesnej technologii jądrowej.
Życie i kariera
[edytuj | edytuj kod]Dorastał w Monachium, studiował chemię i mineralogię na Uniwersytecie Marburskim oraz na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Otrzymał doktorat na Uniwersytecie Marburskim w 1901 roku. Od roku 1904 pracował w University College London (z Wiliamem Ramsayem). W 1905 roku przeniósł się na McGill University w Montrealu, gdzie pracował z Ernestem Rutherfordem. W 1906 roku powrócił do Niemiec, gdzie pracował na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie, z Emilem Fischerem.
W czerwcu 1911 roku, podczas konferencji w Szczecinie, Otto poznał Edith Junghans (1887–1968), studentkę sztuki. Pobrali się 22 marca 1913 w Szczecinie (rodzinnym mieście Edith). Ich jedyne dziecko, Hanno Hahn (1922–1960), był znanym historykiem sztuki i badaczem architektury do momentu śmierci (razem ze swoją żoną) w wypadku samochodowym. Zostawili 14-letniego syna Dietricha Hahna.
W 1910 roku został mianowany profesorem, a od 1912 kierował Departamentem Jądrowym w nowo utworzonym Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft. W roku 1924 Hahn został pełnym członkiem Pruskiej Akademii Nauk (jego kandydatura została zaproponowana przez Einsteina, Plancka, Fritza Habera, Wilhelma Schlenka i Maksa von Laue). Od roku 1928 Otto Hahn został dyrektorem Kaiser-Wilhelm-Institut w Berlinie.
W 1913 roku jego współpracownicą została austriacka fizyk Lise Meitner, z którą Hahn badał zjawisko rozszczepienia jąder atomowych. Meitner wspólnie z Ottonem Frischem rozwinęła teoretyczne podstawy tego zjawiska. Po zajęciu Austrii przez nazistowskie Niemcy Meitner musiała w 1938 roku, z powodu swego żydowskiego pochodzenia, wyemigrować do Danii. Nowym współpracownikiem Ottona Hahna został mianowany 36-letni chemik – uczeń Hahna – Fritz Straßmann.
25 kwietnia 1945 r. Hahn został aresztowany w Kaiser-Wilhelm-Institut für Physik i przewieziony do Hechingen, podobnie jak inni naukowcy biorący udział w niemieckim programie nuklearnym (m.in. Max von Laue, Carl Friedrich von Weizsäcker, Erich Bagge, Horst Korsching i Karl Wirtz ; natomiast Werner Heisenberg zdołał się ukrywać przez pewien czas i dołączył do nich nieco później)[2]. Następnie cała grupa została w ścisłej tajemnicy internowana w Farm Hall koło Cambridge w ramach operacji Epsilon[3]. Przyznanie Hahnowi nagrody Nobla za 1944 rok zostało ogłoszone 15 listopada 1945, w czasie jego pobytu w Farm Hall. Hahn odebrał tę nagrodę 10 grudnia 1946[4].
W latach 1946–1960 był przewodniczącym Towarzystwa Maxa Plancka, a od 1960 prezydentem honorowym tej organizacji.
Otto Hahn był członkiem Akademii Nauk w: Berlinie, Getyndze, Monachium, Halle, Sztokholmie, Wiedniu, Bostonie, Madrycie, Helsinkach, Lizbonie, Moguncji, Rzymie (Watykanie), Allahabadzie, Kopenhadze oraz Indyjskiej Akademii Nauk[5].
Osiągnięcia naukowe i spuścizna
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Nuclear_Fission_Experimental_Apparatus_1938_-_Deutsches_Museum_-_Munich.jpg/240px-Nuclear_Fission_Experimental_Apparatus_1938_-_Deutsches_Museum_-_Munich.jpg)
W roku 1905 Hahn odkrył mezotor 1[a] i mezotor 2[b] oraz radiotor[c]. Za odkrycie mezotoru 1 Hahn był nominowany do Nagrody Nobla (przez Adolfa von Baeyera).
W roku 1917 odkrył pierwiastek protaktyn (niezależnie od Fredericka Soddy’ego).
W 1921 roku wykrył zjawisko izomerii jądrowej. Za to odkrycie Hahn był powtórnie nominatem do Nagrody Nobla (m.in. przez Maxa Plancka).
W 1938 roku wspólnie z Fritzem Strassmannem przeprowadził pierwszą reakcję rozszczepienia jądra atomu[7]. Za to odkrycie Hahn otrzymał nagrodę Nobla w 1944 roku.
10 lutego 1939 Hahn i Strassmann przewidzieli wyzwolenie dodatkowych neutronów w czasie rozpadu atomowego (reakcja łańcuchowa została udowodniona przez Frédérica Joliot i jego współpracowników w marcu 1939 roku).
Podczas II wojny światowej Otto Hahn (i jego asystenci: Hans-Joachim Born, Siegfried Flügge, Hans Götte, Walter Seelmann-Eggebert oraz Strassmann) pracowali nad reakcjami rozszczepienia jądra uranu. Do końca 1945 roku skompilowali listę 25 pierwiastków i około 100 udowodnionych przez nich izotopów.
W roku 1955 Hahn był współtwórcą tzw. Deklaracji Mainau, a w 1957 Manifestu z Göttingen. Od 1957 roku był wielokrotnie nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla (np. przez francuski związek zawodowy Confederation Generale du Travail). Linus Pauling pisał o Ottonie Hahnie jako "swojej inspiracji".
W roku 1971 amerykańscy chemicy nazwali pierwiastek numer 105 hahnium na cześć Ottona Hahna. Po latach wojen o nazwy szeregu pierwiastków, IUPAC ostatecznie nazwała ten pierwiastek dubnium w roku 1997.
W 1999 roku niemiecki magazyn „Focus” opublikował wyniki sondy wśród 500 czołowych naukowców w dziedzinie nauk przyrodniczych, inżynierów i fizyków na temat największych naukowców XX wieku[8]. Hahn zajął 3 miejsce (za Albertem Einsteinem i Maxem Planckiem) i był pierwszym wśród uczonych empiryków (nie-teoretyków).
Laureat Nagrody Enrica Fermiego[9].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ MsThI lub MsTh1[6], 228Ra; naturalny izotop promieniotwórczy radu, produkt przemiany promieniotwórczej toru w szeregu torowym, T1/2=6,7 a.
- ↑ MsThII lub MsTh2[6], 228Ac; naturalny izotop promieniotwórczy aktynu; produkt przemiany promieniotwórczej mezotoru 1 w szeregu torowym T1/2=6,13 h.
- ↑ RdTh[6], 228Th; naturalny izotop promieniotwórczy toru; produkt przemiany promieniotwórczej mezotoru II w szeregu torowym, T1/2=1,910 a
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ The Nobel Prize in Chemistry 1944 [online], nobelprize.org [dostęp 2019-01-23] (ang.).
- ↑ Hoffmann 2001 ↓, s. 195.
- ↑ Hoffmann 2001 ↓, s. 2–3.
- ↑ Hoffmann 2001 ↓, s. 172.
- ↑ Otto Hahn. Biographical [online], nobelprize.org [dostęp 2019-01-23] (ang.).
- ↑ a b c Nazwy i symbole zwyczajowe izotopów według: Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. Warszawa: PWN, 1978, s. 402, 614–615.
- ↑ Hahn, O., Strassmann, F.. Über den Nachweis und das Verhalten der bei der Bestrahlung des Urans mittels Neutronen entstehenden Erdalkalimetalle. „Naturwissenschaften”. 27 (1), s. 11–15, 1939. DOI: 10.1007/BF01488241. (niem.). Praca wysłana do publikacji 22 grudnia 1938.
- ↑ Die Allmacht der Unschärfe. „Focus”. 52, s. 103–108, 1999. [dostęp 2019-01-23]. (niem.).
- ↑
The Enrico Fermi Award. Award Laureates (ang.), U.S. Department of Energy, Office of Science, science.osti.gov [dostęp 2024-05-18].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Klaus Hoffmann , Otto Hahn. Achievement and Responsibility, Springer, 2001, DOI: 10.1007/978-1-4613-0101-1, ISBN 978-1-4613-0101-1 (ang.).
- ISNI: 000000010902412X
- VIAF: 54231313
- LCCN: n50019693
- GND: 118544853
- NDL: 00442158
- LIBRIS: fcrtxlbz1s23zjr
- BnF: 12391759n
- SUDOC: 033006547
- SBN: TO0V075166
- NLA: 35161583
- NKC: nlk20000087441
- NTA: 069010811
- BIBSYS: 90075248
- CiNii: DA06132172
- Open Library: OL119480A
- PLWABN: 9810582797305606
- NUKAT: n98029842
- J9U: 987007262250205171
- PTBNP: 40448
- CANTIC: a1099807x
- LNB: 000235499
- CONOR: 93636451
- ΕΒΕ: 93563
- Niemieccy fizycy XX wieku
- Niemieccy fizykochemicy
- Niemieccy fizycy jądrowi
- Niemieccy odkrywcy
- Odkrywcy pierwiastków chemicznych
- Nobliści – chemia
- Laureaci Nagrody Enrica Fermiego
- Oficerowie Legii Honorowej
- Odznaczeni Krzyżem Żelaznym
- Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite
- Odznaczeni Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice
- Odznaczeni Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (Austria)
- Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego
- Odznaczeni Orderem Hohenzollernów
- Odznaczeni Orderem Zasługi Kulturalnej (Rumunia)
- Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec
- Odznaczeni Orderem Alberta
- Niemieccy członkowie Pruskiej Akademii Nauk
- Niemieccy członkowie Royal Society
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu w Cambridge
- Wykładowcy Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie
- Niemieccy laureaci Medalu Maxa Plancka
- Członkowie Akademii Nauk w Getyndze
- Ludzie urodzeni we Frankfurcie nad Menem
- Urodzeni w 1879
- Absolwenci Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium
- Absolwenci Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie
- Internowani w Wielkiej Brytanii
- Zmarli w 1968