Laut Hitam
Laut Hitam ialah lautan yang terletak di antara Eropah dan Asia Kecil dan merupakan sebahagian daripada Lautan Atlantik. Ia dihubungkan dengan Laut Mediterranean melalui Selat Bosphorus dan Laut Marmara, dan dengan Laut Azov melalui Selat Kerch.
Laut Hitam | |
---|---|
![]() | |
![]() | |
Koordinat | 44°N 35°E / 44°N 35°EKoordinat: 44°N 35°E / 44°N 35°E |
Jenis | Laut |
Aliran masuk utama | Danube, Dnieper, Rioni, Southern Bug, Kızılırmak, Dniester |
Aliran keluar utama | Bosphorus |
Negara lembangan | Bulgaria, Romania, Ukraine, Rusia, Georgia, Turki |
Panjang maksimum | 1,175 km (730 bt) |
Luas permukaan | 436,402 km2 (168,500 bt2) |
Kedalaman purata | 1,253 m (4,111 ka) |
Kedalaman maksimum | 2,212 m (7,257 ka) |
Isi padu air | 547,000 km3 (131,200 bt3) |
Pulau | 10+ |
![](http://178.128.105.246/host-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/BlackSea-1.A2003105.1035.250m.jpg/220px-BlackSea-1.A2003105.1035.250m.jpg)
![](http://178.128.105.246/host-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Morzeczarne1.jpg/220px-Morzeczarne1.jpg)
Negara-negara yang bersempadanan dengan Laut Hitam adalah Turki, Bulgaria, Romania, Ukraine, Rusia, dan Georgia (termasuk wilayah Abkhazia). Semenanjung Crimea ialah wilayah autonomi Ukraine.
Bandar-bandar penting sepanjang pesisir pantai termasuk: Istanbul, Burgas, Varna, Constanţa, Yalta, Odessa, Sevastopol, Kerch, Novorossiysk, Sochi, Sukhumi, Poti, Batumi, Trabzon, Samsun.
Nama
suntingNama laut ini kini biasanya setara daripada nama Inggerisnya "Black Sea", termasuk yang diberikan oleh negara-negara yang bersempadan dengan laut:[1]
- Bahasa Abkhaz: Amshyn Eikʷa (Амшын Еиқәа)
- Bahasa Adyghe: Xi Shutse (Хы ш1уц1э), Axin (Ахын)
- Bahasa Bulgaria: Cherno more (Черно море, IPA: [ˈtʃɛrno moˈrɛ])
- bahasa Inggeris: Black Sea
- Bahasa Georgia: Shavi zghva (შავი ზღვა)
- Bahasa Laz: Ucha zugha (უჩა ზუღა), or simply Zugha (ზუღა) "Sea"
- Romania: Marea Neagră (disebut [ˈmare̯a ˈne̯aɡrə] ( dengar))
- Rusia: Chornoye morye (Чёрное мо́рe, IPA: [ˈtɕɵrnəjə ˈmorʲɪ]
- Turki: Karadeniz (IPA: [kaˈɾadeniz])
- Bahasa Ukraine: Chorne more (Чорне море, IPA: [ˈtʃɔrnɛ ˈmɔrɛ])
Nama-nama tersebut tiada bukti secara yakin yang ia wujud sebelum abad ke-12, tetapi terdapat juga tanda-tanda bahawa mungkin jauh lebih lama.
Di Greece, nama sejarah "Laut Euxine", yang memiliki makna yang berbeza (lihat di bawah), masih digunakan secara meluas:
- Yunani: Eúxeinos Póntos (Eύξεινος Πόντος)
Laut Hitam adalah salah satu daripada empat laut yang dinamakan sempena biasa istilah warna—yang lain adalah Laut Merah, Laut Putih dan Laut Kuning.
Sejarah nama
suntingStrabo melaporkan di dalam Geographica (1.2.10) bahawa pada zaman baharian, Laut Hitam sering hanya dipanggil "Laut" (ὁ πόντος ho pontos). Bagi sebahagian besar tradisi Greco-Roman merujuk kepada Laut Hitam sebagai "Laut Tenang", Εὔξεινος Πόντος Eúxeinos Póntos. Ini adalah eufemisme menggantikan yang lebih awal "Laut Ganas", Πόντος Ἄξεινος Póntos Áxeinos, pertama kali ditegaskan dalam Pindar (kk. 475 SM).
Strabo (7.3.6) berpendapat bahawa Laut Hitam telah dikenali sebagai "Ganas" sebelum penjajahan Yunani kerana ia adalah sukar untuk dikemudi, dan kerana pantainya didiami oleh puak-puak ganas. Nama itu ditukar kepada "Tenang" selepas Milesians telah menjajah pantai selatan, Pontus, menjadikannya sebahagian daripada tamadun Yunani.
Ia juga adalah mungkin bahawa gelaran Áxeinos timbul oleh etimologi popular dari perkataan Scythia [axšaina-] Error: {{Lang}}: teks mempunyai penanda italik (bantuan) "tidak menyala","gelap"; dengan itu penetapan "Laut Hitam" boleh setakat ini dikaitkan daripada zaman baharian.
Geologi
suntingAsal-usul geologi lembangan dapat dikesan kembali kepada dua relik lembangan lengkok-belakang berbeza yang telah dimulakan dengan pemisahan lengkok gunung berapi Albian dan benaman Lautan Paleo- dan Neo-Tethys, tetapi masa bagi peristiwa-peristiwa ini kekal kontroversi.[2][3] Sejak dimulakan, persekitaran tektonik mampatan membawa kepada penenggelaman dalam lembangan, berselang dengan fasa pemanjangan menyebabkan volkanisme berskala besar dan beberapa orogeni, menyebabkan gangkatan Greater Caucasus, Pontides, Selatan Semenanjung Crimea dan banjaran gunung Balkan.[4]
Perlanggaran berterusan antara plat Eurasia dan Afrika dan pelepasan Anatolia ke arah barat menyekat sepanjang Sesar Utara Anatolia dan Sesar Timur Anatolia lalu menentukan rejim tektonik semasa,[4] yang memaparkan penenggelaman di lembangan Laut Hitam dan aktiviti gunung berapi yang besar di rantau Anatolia.[5] Ia adalah mekanisme geologi yang, dalam jangka masa panjang, telah menyebabkan pengasingan berkala Laut Hitam daripada sistem lautan global yang lain.
Galeri ekologi
sunting-
Actinia
-
Span biru
-
Ikan lumba-lumba biasa melompat-lompat dengan feri di pelabuhan Batumi
Penduduk
suntingKawasan bandar dengan ramai penduduk di sepanjang pantai Laut Hitam | ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Kedudukan | Bandar | Negara | Rantau/Daerah | Penduduk (urban) | ||||||
1 | Istanbul | Turki | Istanbul | 14,324,240[6] | ||||||
2 | Odessa | Ukraine | Odessa | 1,003,705 | ||||||
3 | Samsun | Turki | Samsun | 535,401[7] | ||||||
4 | Varna | Bulgaria | Varna | 474,076 | ||||||
5 | Sevastopol | Rusia/Ukraine[8] | national-level municipality on the Crimean Peninsula | 379,200 | ||||||
6 | Sochi | Rusia | Krasnodar Krai | 343,334 | ||||||
7 | Trabzon | Turki | Trabzon | 305,231[9] | ||||||
8 | Constanța | Romania | Constanța | 283,872[10] | ||||||
9 | Novorossiysk | Rusia | Krasnodar Krai | 241,952 | ||||||
10 | Burgas | Bulgaria | Burgas | 223,902[11] | ||||||
11 | Batumi | Georgia | Adjara | 190,405[12] |
Rujukan
sunting- ^ Özhan Öztürk (2005). Karadeniz Ansiklopedik Sözlük. İstanbul: Heyamola Yayınları. m/s. 617–620. Diarkibkan daripada yang asal pada 2012-10-15. Dicapai pada 2016-03-30.
- ^ McKenzie, DP (1970). "Plate tectonics of the Mediterranean region". Nature. 226 (5242): 239–43. Bibcode:1970Natur.226..239M. doi:10.1038/226239a0. PMID 16057188.
- ^ McClusky, S., S. Balassanian; dll. (2000). "Global Positioning System constraints on plate kinematics and dynamics in the eastern Mediterranean and Caucasus" (PDF). Journal of Geophysical Research. 105 (B3): 5695–5719. Bibcode:2000JGR...105.5695M. doi:10.1029/1999JB900351.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
- ^ a b Shillington, Donna J.; White, Nicky; Minshull, Timothy A.; Edwards, Glyn R.H.; Jones, Stephen M.; Edwards, Rosemary A.; Scott, Caroline L. (2008). "Cenozoic evolution of the eastern Black Sea: A test of depth-dependent stretching models". Earth and Planetary Science Letters. 265 (3–4): 360–378. Bibcode:2008E&PSL.265..360S. doi:10.1016/j.epsl.2007.10.033.
- ^ Nikishin, A (2003). "The Black Sea basin: tectonic history and Neogene–Quaternary rapid subsidence modelling". Sedimentary Geology. 156: 149–168. Bibcode:2003SedG..156..149N. doi:10.1016/S0037-0738(02)00286-5.
- ^ "Turkish Statistical Institute". Rapor.tuik.gov.tr. Dicapai pada January 14, 2014.
- ^ "Turkish Statistical Institute". Rapor.tuik.gov.tr. Diarkibkan daripada yang asal pada 2014-01-16. Dicapai pada January 14, 2014.
- ^ Tempat ini terletak di Semenanjung Crimea, yang sebahagian besar adalah subjek pertikaian wilayah antara Rusia dan Ukraine. Menurut pembahagian politik Rusia, terdapat subjek persekutuan Persekutuan Rusia (Republik Crimea dan bandar persekutuan Sevastopol) terletak di semenanjung. Menurut pentadbiran wilayah pembahagian Ukraine, terdapat bahagian Ukraine (Republik Autonomi Crimea dan bandar dengan status khas Sevastopol) terletak di semenanjung.
- ^ "Turkish Statistical Institute". Rapor.tuik.gov.tr. Dicapai pada January 14, 2014.
- ^ Stiati.ca. "Cele mai mari orase din Romania". Stiati.ca. Diarkibkan daripada yang asal pada 2014-01-11. Dicapai pada January 14, 2014.
- ^ "Turkish Statistical Institute". Rapor.tuik.gov.tr. Dicapai pada January 14, 2014.
- ^ "Batumi City Hall website". http://www.batumi.ge. Dicapai pada 2012. Check date values in:
|accessdate=
(bantuan); External link in|publisher=
(bantuan)
Sumber utama
- Charles King, The Black Sea: A History, 2004, ISBN 0-19-924161-9
- William Ryan and Walter Pitman, Noah's Flood, 1999, ISBN 0-684-85920-3
- Neal Ascherson, Black Sea (Vintage 1996), ISBN 0-09-959371-8
- Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük (Black Sea: Encyclopedic Dictionary). 2 Cilt (2 Volumes). Heyamola Publishing. Istanbul.2005 ISBN 975-6121-00-9.
- Rüdiger Schmitt, "Considerations on the Name of the Black Sea", in: Hellas und der griechische Osten (Saarbrücken 1996), pp. 219-224
Pautan luar
sunting- (Inggeris) Hidupan marin dan persekitaran Laut Hitam - Laman belajar Diarkibkan 2009-04-15 di Wayback Machine
- (Inggeris) Pusat arkeologi bagi Laut Hitam Diarkibkan 2005-11-23 di Wayback Machine
- (Inggeris) Goobix.com - Black Sea Pictures (dari Februari 2005)
- (Inggeris) Projek perdagangan Laut Hitam
- (Inggeris) Ekologi Laut Hitam Diarkibkan 2006-02-12 di Wayback Machine
- (Inggeris) Gambar-gambar Laut Hitam/Turki Diarkibkan 2008-12-02 di Wayback Machine
- (Inggeris) Laut Hitam