Joseph von Sonnenfels
![]() | |
Data urodzenia |
1733 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
25 kwietnia 1817 |
Zawód, zajęcie |
pisarz, prawnik |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Der_Mann_ohne_Vorurtheil_1765.jpg/200px-Der_Mann_ohne_Vorurtheil_1765.jpg)
Joseph von Sonnenfels (ur. 1733, zm. 25 kwietnia 1817 w Wiedniu) – austriacki pisarz i prawnik, profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jego ojcem był Lipman Perlin (1705–1768) rabin z Brandenburgii i tłumacz języków orientalnych zatrudniony w Nikolsburgu (dziś Mikulov). W 1734 roku Lipman konwertował się w Wiedniu na katolicyzm. Przybrał wówczas imię Alois Wienner, a tytuł barona (Freiherr) von Sonnenfels uzyskał w 1746. Bratem Josepha był Franz Anton von Sonnenfels.
Joseph, ochrzczony za młodu razem z ojcem i dwoma braćmi, studiował najpierw w gimnazjum, a potem na wiedeńskim uniwersytecie. Przy ojcu nauczył się hebrajskiego i chaldejskiego. W latach 1749–1754 służył jako piechur w regimencie "Deutschmeister" dochodząc do rangi kaprala. Następnie studiował prawo i został radcą prawnym w Wiedniu. Od 1761 do 1763, był sekretarzem "Arcierengarde". W 1763 roku został profesorem nauk politycznych ("Professor für Polizey- und Kameralwissenschaft") na wiedeńskim uniwersytecie. Dwukrotnie był rektorem uczelni. W 1779, otrzymał tytuł "radcy zwyczajnego dworu" ("Wirklicher Hofrath"), a w 1810 został prezesem Akademii Nauk, które to stanowisko piastował do śmierci.
W latach 1765–1767 i 1769-1775 Sonnenfels był wydawcą pisma: "Der Mann ohne Vorurtheil" ("Człowiek bez Przesądu"). Pisał też o teatrze: "Briefe über die Wienerische Schaubühne", gdzie skrytykował dominację postaci arlekina w teatrach Wiednia.
Sonnenfels przyczynił się walnie do zniesienia tortur w Austrii (1776).
Uniemożliwił Lessingowi zatrudnienie w Wiedniu z zazdrości, co wyszło na jaw i przysporzyło mu wrogów.
Ludwig van Beethoven dedykował Sonnenfelsowi sonatę fortepianową No. 15, Op. 28, wydaną drukiem w 1801.
Sonnenfels był wolnomularzem w loży Balduin w Lipsku, a potem loży Zur wahren Eintracht w Wiedniu. Od 1784 był wielkim mistrzem loży Zur wohltätigen Eintracht.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]- "Specimen Juris Germanici de Remediis Juris, Juri Romano Incognitis," Vienna, 1757;
- "Ankündigung einer Teutschen Gesellschaft in Wien," wyd. 1761;
- "Betrachtungen über die Neuen Politischen Handlungsgrundsätze der Engländer," wyd. 1764;
- "Grundsätze der Polizei, Handlung und Finanzwissenschaft," wyd. 1765-67 (8-e wyd. 1819);
- "Briefe über die Wienerische Schaubühne," wyd. 1768 (reedited by Sauer, ib. 1884);
- "Von der Verwandlung der Domänen in Bauerngüter," wyd. 1773;
- "Ueber die Abschaffung der Tortur," Zurich, 1775 (i Nuremberg, 1782);
- "Abhandlung über die Aufhebung der Wuchergesetze," Vienna, 1791;
- "Handbuch der Innern Staatsverwaltung," wyd. 1798
- "Ueber die Stimmenmehrheit bei Criminalurtheilen," Vienna, 1801 (i 1808)
- Gesammelte Schriften. 10 tomów. Wien: Baumeister 1783-1787.
- Briefe über die Wienerische Schaubühne. (powstałe w latach 1767-1769.) wydane przez Hilde Haider-Pregler. Graz: Akademische Druck- und Verlagsanstalt 1988. (wg wydania wiedeńskiego: Konesen 1884.)
- Ueber den Geschäftsstil. Die ersten Grundlinien für angehende oesterreichische Kanzleybeamten (Wien, 1784). (W roku 1787 drugie mocno przerobione wydanie).
- Versuch über die Grundsätze des Stils in privat- und öffentlichen Geschäften 2 tomy. (Wien: Gerold 1781)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Alfred von Arneth, Beaumarchais und Sonnenfels. Wien : W. Braumüller, 1868.
- Heinrich Eduard Jacob, Beaumarchais und Sonnenfels. Schauspiel in vier Akten. München: Georg Müller Verlag, 1919.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- ISNI: 000000011025220X
- VIAF: 39408735
- LCCN: n84218449
- GND: 118615610
- BnF: 12113593r, 16941369d
- SUDOC: 103527621
- NLA: 35709363
- NKC: xx0021402
- BNE: XX1755202
- NTA: 071299920
- BIBSYS: 2030468
- CiNii: DA0161461X
- Open Library: OL2095448A
- PLWABN: 9810634034305606
- NUKAT: n2006096835
- J9U: 987007268480505171
- NSK: 000186038
- CONOR: 59511907
- RISM: people/30051672
- Austriaccy dziennikarze
- Austriaccy myśliciele polityczni
- Austriaccy pisarze
- Austriaccy prawnicy
- Austriaccy wolnomularze
- Członkowie Królewskiego Czeskiego Towarzystwa Naukowego
- Historia prasy
- Kameraliści
- Konwertyci na katolicyzm z judaizmu
- Ludzie oświecenia
- Urodzeni w 1733
- Wojskowi Arcyksięstwa Austriackiego
- Zmarli w 1817
- Iluminaci