Półwysep Iberyjski
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Iberian_map_europe.svg/220px-Iberian_map_europe.svg.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Espa%C3%B1a_y_Portugal.jpg/220px-Espa%C3%B1a_y_Portugal.jpg)
Półwysep Iberyjski (Półwysep Pirenejski, hiszp. i port. Península Ibérica, kat. Península Ibèrica, bask. Iberiar penintsula; w starożytności i średniowieczu Hiszpania) – półwysep znajdujący się w południowo-zachodniej części Europy. Od pozostałej części kontynentu oddzielają go Pireneje na północnym wschodzie, od zachodu i częściowo północy i południa otacza go Ocean Atlantycki, a od wschodu i południowego wschodu Morze Śródziemne. Od Afryki oddziela go Cieśnina Gibraltarska. Powierzchnia półwyspu wynosi 583 254 km². Jest drugim co do wielkości półwyspem w Europie.
Geografia[1]
[edytuj | edytuj kod]Topografia
[edytuj | edytuj kod]Linia brzegowa półwyspu jest słabo rozwinięta, z wybrzeżem północno-zachodnimi typu riasowego. Większość powierzchni półwyspu zajęta jest przez wyżyny i góry. Ponad 60% powierzchni to Meseta Iberyjska od wschodu ograniczona Górami Iberyjskimi, a na południe ciągną się Góry Betyckie, z najwyższym szczytem Półwyspu Iberyjskiego – Mulhacén (3478 m n.p.m.). Kotlina Aragońska oddziela Pireneje od Gór Iberyjskich. Na południowych wybrzeżach nadmorskich występują wąskie pasy nizin.
Główne rzeki
[edytuj | edytuj kod]Klimat
[edytuj | edytuj kod]- Klimat podzwrotnikowy
- Na północy i północnym zachodzie odmiana morska
- We wnętrzu półwyspu odmiana sucha
- Na południowym i południowo-wschodnim wybrzeżu występuje klimat śródziemnomorski
- Średnia temperatura stycznia 3 –7 °C do 10–12 °C na południu
- Średnia temperatura lipca 18–20 °C na północy i północnym zachodzie do 28 °C na północnym wschodzie
- Średnia roczna suma opadów 300–600 mm
- na północy i północnym zachodzie 700–1000 mm
- w górach do 2000 mm
Geologia[1]
[edytuj | edytuj kod]![Półwysep Iberyjski – Geologia](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Iberian_Peninsula_geological_map_EN.svg/220px-Iberian_Peninsula_geological_map_EN.svg.png)
Półwysep Iberyjski zawiera skały ze wszystkich okresów geologicznych, i reprezentowany jest prawie każdy rodzaj skały. Rdzeń Półwyspu Iberyjskiego składa się z hercyńskiego bloku kratonicznego – Masywu Iberyjskiego. Na północnym wschodzie graniczy on z pirenejskim pasem fałdowym, a na południowym wschodzie z systemem Gór Betyckich. Te podwójne łańcuchy są częścią pasma alpejskiego. Od zachodu granica kontynentalna utworzona jest przez ubogie w magmę otwarcie Oceanu Atlantyckiego. Natomiast Pas Hercyński jest w większości zakopany przez mezozoiczne i trzeciorzędowe skały pokrywające na wschodzie, ale na powierzchnię wysuwają się i tak Góry Iberyjskie i system kataloński.
![Mulhacen, Góry Betyckie](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Mulhacen_Sommer.jpg/220px-Mulhacen_Sommer.jpg)
Bogactwa mineralne
[edytuj | edytuj kod]- węgiel
- rudy żelaza
- cynk
- lit
- wolfram
- rtęć
- piryt
Podział polityczny
[edytuj | edytuj kod]Podmiot polityczny | Populacja | Powierzchnia (km²) | Stolica |
---|---|---|---|
![]() |
86 823 | 467,76 | Andora |
![]() |
29 321 | 6,50 | Gibraltar |
![]() |
48 126 561 | 493 519 | Madryt |
![]() |
10 578 627 | 89 261 | Lizbona |
Razem | 58 821 332 | 583 254 |
Największe miasta
[edytuj | edytuj kod]Metropolie mające powyżej 1 miliona mieszkańców w zespole miejskim wraz z liczbą mieszkańców danego miasta:
Miasto | Centrum administracyjne[3] |
Zespół miejski[4] |
Zespół metropolitalny[5] |
---|---|---|---|
Madryt | 3 182 981 | 6 385 000 | 6 476 838 |
Barcelona | 1 620 809 | 4 840 000 | 5 474 482 |
Walencja | 787 808 | 1 595 000 | 2 522 383 |
Sewilla | 689 434 | 1 115 000 | 1 943 191 |
Lizbona | 505 526 | 2 715 000 | 2 821 349 |
Porto | 237 591 | 1 490 000 | 1 719 021 |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Iberyjski, Półwysep, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-11-12] .
- ↑ Nie wliczając Azorów, Madery, Balearów, Wysp Kanaryjskich, Ceuty i Melilli, które wchodzą w skład wymienionych państw, ale nie są częścią Półwyspu Iberyjskiego.
- ↑ Detalle municipal(Descargar archivo comprimido con los ficheros excel municipales de cada año a nivel nacional) [online], Instituto Nacional de Estadística (hiszp.).
- ↑ Demographia: World Urban Areas – Demographia, Kwiecień 2018.
- ↑ Population on 1 January by broad age group, sex and metropolitan regions – Eurostat, 2016.