Ubide
![]() | |||
---|---|---|---|
![]() | |||
| |||
Alministración | |||
País | ![]() | ||
Autonomía | ![]() | ||
Provincia | ![]() | ||
Comarcas (es) ![]() | Arratia-Nerbioi | ||
Tipu d'entidá | conceyu d'España | ||
Alcalde d'Ubide | Joxan Pagola Kortajarena | ||
Nome oficial | Ubide (eu)[1] | ||
Códigu postal |
48145 | ||
Xeografía | |||
Coordenaes | 43°01′27″N 2°41′20″W / 43.0242°N 2.6889°O | ||
| |||
Superficie | 2.9 km² | ||
Altitú | 975 m | ||
Llenda con | Zeanuri, Dima, Otxandio, Cigoitia y Legutio | ||
Demografía | |||
Población |
173 hab. (2023) - 83 homes (2019) - 77 muyeres (2019) | ||
Porcentaxe |
100% de Arratia-Nerbioi 0.01% de Vizcaya 0.01% de País Vascu 0% de España | ||
Densidá | 59,66 hab/km² | ||
Más información | |||
Fundación | 1841 (Xulianu) | ||
Estaya horaria | UTC+01:00 | ||
![]() |
L'anteiglesia de Ubidea (n'euskera y oficialmente Ubide[2]) ye un conceyu de la provincia de Vizcaya, País Vascu (España). Pertenez a la contorna d'Arratia-Nervión.
Llenda al norte colos conceyos vizcainos de Ceánuri y Dima; al sur col alavés de Villarreal de Álava y col ríu Undebe, que lo dixebra del términu tamién alavés de Cigoitia; al este, con Otxandio y Dima.
Traviesa'l conceyu'l regueru Zubizabala. La capital, anteiglesia de San Juan, atopar al sur del conceyu, na vera derecha del Zubizabala, al pie los montes estremeros.
Ent�� siendo un conceyu vizcaín, pertenez al Área funcional de Vitoria - Álava Central.[3]
Topónimu
[editar | editar la fonte]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Ubide.jpg/250px-Ubide.jpg)
Ubide significa n'euskera 'acequia', 'acueductu', 'ataya' o -en definitiva- 'cualquier canal pa la conducción d'agua'. Etimológicamente esta pallabra provién de ur+bide, lliteralmente 'camín d'agua'.
El nome del pueblu paez tar rellacionáu con esta definición. L'orixe del pueblu atopar nun conxuntu de ferrerías que s'instalaron na paraxa y que dieron llugar a la nacencia del pueblu. Posiblemente'l regueru Zubizabala, qu'estrema anguaño'l pueblu pola metá, foi enriáu pa utilizar la so fuercia como fonte d'enerxía nes ferrerías, lo que dio orixe a que'l llugar fuera conocíu como Ubidea (la canal).
La diferencia ente'l nome castellanu y vascu del pueblu ye que'l primeru Ubidea, inclúi la -a final, que tien valor d'artículu n'euskera; ente que nesti idioma, por esi fechu, acabóse perdiendo nel nome dando llugar a Ubide.
En 1995 el conceyu camudó la so denominación oficial de Ubidea a Ubide. Foi publicáu nel BOE en 1996.
Allugamientu
[editar | editar la fonte]Urdidea allugar na parte sur de la provincia de Vizcaya na llende con Álava. Al pie del Monte Gorbea ye un puntu de partida pa numberoses ascensiones a diversos cumes del Parque Natural del Gorbea.
El ríu Zubizabala traviesa la población y dixebra el centru del barriu de San Juan. L'altitú de Urbidea asitiar ente los 574 y 784 metros sobre'l nivel del mar.
Al norte llenda con Zeanuri y Dima y al sur coles poblaciones alaveses de Villarreal de Álava y Legutiano. Al este con Otxandio y Dima.
Historia
[editar | editar la fonte]Ubidea yera un barriu de la anteiglesia de Ceánuri hasta la so desanexón nel sieglu XVI. L'orixe de la población paez tar nel establecimientu de ferreríes y el so allugamientu na ruta ente'l pandu castellanu y la mariña cantábrica. Formó parte de les Xuntes de Guernica nes que tenía asientu y votu col númberu 71.
Mientres la Guerra Civil Española Urbidea quedó na parte republicana y caltúvose hasta'l 7 d'abril de 1937 cuando les tropes del exércitu de Franco tomaron el pueblu.
En febreru de 1967 foi escoyida la primer alcaldesa de Vizcaya y una de les primeres d'España, María Teresa Ibarguchi Barrondo.[4]
Alministración
[editar | editar la fonte]Partíu políticu | 2015[5] | 2011[6] | 2007[7] | 2003[8] | 1999[9] | 1995[10] | 1991[11] | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ubideko Arnasa (UA) | 58,72% | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Partíu Nacionalista Vascu (EAJ-PNV) | 26,61% | 1 | 27,01% | 1 | 36,19% | 1 | 83,12% | 4 | - | - | 40,83% | 1 | 41,27% | 1 |
Partíu Popular (PP) | 2,75% | 0 | 0,93% | 0 | 3,81% | 0 | 11,69% | 1 | - | - | - | - | - | - |
Alkarlanien | - | - | 64,49% | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Partíu Socialista d'Euskadi-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE) | - | - | 0,93% | 0 | - | . | - | - | - | - | - | - | 0,00% | 0 |
Eusko Abertzale Ekintza - Aición Nacionalista Vasca (EAE-ANV) | - | - | - | - | 58,01% | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - |
Ubideko Abertzaleak | - | - | - | - | - | - | - | - | 89,38% | 5 | - | - | - | - |
Herri Batasuna (HB) | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 57,05% | 4 | 56,35% | 4 |
Cuatro partíos presentaron candidatura na alcaldía nes pasaes eleiciones municipales; EAJ-PNV, PSE-EE, PP y un partíu independiente. Estos fueron los resultaos:
- Alkarlanien: 69 votos (4 conceyales)
- Partíu Nacionalista Vascu : 29 votos (1 conceyal)
- Partíu Popular : 1 votu (0 conceyales)
- PSE-EE : 1 votu (0 conceyales)
Esto dio como ganadora a la candidatura independiente Alkarlanien, que ta formada por abertzales d'esquierdes. La PNV llogró 1 conceyal, ente que PSE-EE y Populares nun llograron representación.
Demografía
[editar | editar la fonte]Añu | 1857 | 1877 | 1887 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1991 | 2001 | 2006 | 2009 |
Población | 428 | 490 | 532 | 407 | 368 | 426 | 385 | 372 | 376 | 246 | 221 | 150 | 165 | 162 | 157 | 161 |
Monumentos
[editar | editar la fonte]- Ilesia de San Xuan Bautista, data de 1540.
- Capiya de María Madalena, nel barriu del mesmu nome, l'orixe de la capiya nun ta claru. Foi reconstruyida nel añu 1771.
- Cruz de San Juan
- Xalé de Aretxaga, catalogáu como patrimoniu de Vizcaya.
Personaxes relevantes
[editar | editar la fonte]- Jon Kurutz Ibargutxi (1883-1969), escritor.
- Julián de Ajuria (1886 - 1965), empresariu y productor cinematográficu de l'Arxentina.
Ver tamién
[editar | editar la fonte]Referencies
[editar | editar la fonte]- ↑ Afirmao en: Llista de Conceyos y los sos Códigos por Provincies a 1 de xineru de 2019. Data d'espublización: 8 febreru 2019. Editorial: Institutu Nacional d'Estadística.
- ↑ Ministeriu d'Alministraciones Públiques (ed.): «Variaciones de los conceyos d'España dende 1842.». Archiváu dende l'orixinal, el 28 de xunu de 2012. Consultáu'l 12 de marzu de 2012.
- ↑ «Árees d'influencia urbana del País Vascu». Gobiernu Vascu.
- ↑ Diario Vasco, 3 de febreru de 1966
- ↑ ara.cat (ed.): «Resultaos eleiciones municipales Ubide 2015». Consultáu'l 18 d'agostu de 2015.
- ↑ Ministeriu del Interior (ed.): «Resultaos eleiciones municipales Ubide 2011». Consultáu'l 19 d'agostu de 2015.
- ↑ Ministeriu del Interior (ed.): «Resultaos eleiciones municipales Ubide 2007». Consultáu'l 19 d'agostu de 2015.
- ↑ Ministeriu del Interior (ed.): «Resultaos eleiciones municipales Ubide 2003». Consultáu'l 19 d'agostu de 2015.
- ↑ Ministeriu del Interior (ed.): «Resultaos eleiciones municipales Ubide 1999». Consultáu'l 19 d'agostu de 2015.
- ↑ Ministeriu del Interior (ed.): «Resultaos eleiciones municipales Ubide 1995». Consultáu'l 19 d'agostu de 2015.
- ↑ Ministeriu del Interior (ed.): «Resultaos eleiciones municipales Ubide 1991». Consultáu'l 19 d'agostu de 2015.
Enllaces esternos
[editar | editar la fonte]- Detalles de Urbidea Archiváu 2008-07-06 en Wayback Machine