Касцёл Святога Юрыя (Крамяніца)
Славутасць | |
Касцёл Святога Юрыя | |
---|---|
![]() Касцёл Святога Юрыя (Крамяніца) | |
53°12′55,8″ пн. ш. 24°40′52,92″ у. д.HGЯO | |
Краіна |
![]() |
Вёска | Крамяніца |
Канфесія | Рымска-каталіцкая царква |
Епархія | Гродзенская дыяцэзія |
Архітэктурны стыль | рэнесанс |
Дата пабудовы | 1617 год |
Статус |
![]() |
![]() |
Касцёл Святога Юрыя — каталіцкі храм у в. Крамяніца (Зэльвенскі раён). Помнік архітэктуры рэнесансу XVII ст. Дзейнічае.
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]Касцёл пад тытулам Божага Цела і св. Юрыя Мучаніка быў узведзены на паўночнай ускраіне вёскі ў 1617–20 гадах (у 1617 з Кракава прыбылі манахі, а ў 1620 пабудаваны касцёл) паводле фундацыі віцебскага кашталяна Мікалая Вольскага і яго жонкі Барбары з Глябовічаў ў стылі рэнесансу як святыня кляштара рэгулярных латэранскіх канонікаў, заснаванага 20 чэрвеня 1617 года. Сын Вольскіх, Казімір, пакаёвы каралеўскі дваранін, працягнуў будаўніцтва кляштара (скончыў жылы корпус) і павялічыў фундуш (ахвяраваў манахам вёску Кватары). Касцёл быў кансэкраваны 8 ліпеня 1657 года віленскім біскупам Янам Даўгялам Завішам.
У канцы XVIII ст. прыбудаваны бабінец у стылі класіцызму.
Пры кляштары дзейнічаў шпіталь, бібліятэка, а з 1829 таксама школа-студыя, дзе выкладалася маральная тэалогія (навучалася 3 вучні). Мураваны кляштарны корпус стаяў перад касцёлам, выглядаў як рэнесансавы палац – прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак пад высокім чатырохсхільным дахам з вуглавымі шасціграннымі алькежамі. У брацкім корпусе жыло 8 братоў.
Кляштар канонікаў у Крамяніцы быў скасаваны ў 1832 годзе, будынкі былі перададзены ваеннаму ведамству, касцёл стаў парафіяльным. Пасля паўстання 1863 года быў зачынены і касцёл, але ненадоўга.
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Kramianica%2C_Lateranski._%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0%2C_%D0%9B%D1%8F%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%281930-44%29.jpg/220px-Kramianica%2C_Lateranski._%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0%2C_%D0%9B%D1%8F%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%281930-44%29.jpg)
Касцёл быў рэстаўрыраваны ў 1929 годзе. Перад II Сусветнай вайной колькасць вернікаў крамяніцкай парафіі складала амаль 10000 чалавек. У будынку былога брацкага корпуса ў міжваеннае дваццацігоддзе змяшчаўся ўрад гміны; у 1940-я гады будынак быў знішчаны.
З 1970-х гадоў касцёл мае статус помніка архітэктуры рэспубліканскага значэння. Ад кляштарных пабудоў захаваліся толькі будынак былой кляштарнай школы (зараз дзейнічае як вясковая школа) і барокавая званіца (на кансервацыі). Касцёльны ўчастак абнесены высокай бутавай агароджай, уваход ад вёскі пазначаны высокай двух’яруснай брамай-званіцай.
Да парафіі належыць капліца ў в. Падбалоцце. Тытул Божага Цела носіць крамяніцкая парафія, а тытул св. Юрыя носіць касцёл.
Архітэктура
[правіць | правіць зыходнік]Мураваны аднанефны прамавугольны ў плане асноўны аб’ём і алтарная апсіда з паўкруглым завяршэннем зараз накрытыя дахамі з агульным вільчыкам (першапачаткова дах над нефам быў значна вышэй). Сцены ўмацаваныя контрфорсамі і прарэзаныя вокнамі з паўцыркульнымі завяршэннямі ў глыбокіх парталах. Карніз прафіляваны. Галоўны фасад завершаны ступеньчатым франтонам, аздобленым плоскімі арачнымі нішамі і пілястрамі.
Да ўвахода ў XVIII ст. была прыбудавана крухта-тамбур. Касцёл перакрыты двухсхільным металачарапічным дахам, у XVIII ст. над цэнтрам даху ўзвышалася велічная сігнатура ў выглядзе васьміграннага барабана пад фігурным барокавым купалам.
Інтэр’ер
[правіць | правіць зыходнік]Унутры неф перакрыты цыліндрычнымі, прэсбітэрый — конхавым скляпеннямі з вялікімі распалубкамі. Ляпныя рэбры ўтвараюць на скляпеннях зорчаты малюнак.
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%92%D1%8F%D1%87%D1%8D%D1%80%D0%B0._%D0%94%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_XVI%D0%86I_%D1%81%D1%82.%2C_%D0%B2._%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0%2C_%D0%97%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%80-%D0%BD.jpg/220px-%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%92%D1%8F%D1%87%D1%8D%D1%80%D0%B0._%D0%94%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_XVI%D0%86I_%D1%81%D1%82.%2C_%D0%B2._%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0%2C_%D0%97%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%80-%D0%BD.jpg)
У залавым інтэр’еры пяць двух’ярусных алтароў. Галоўны алтар і прысценныя алтары (а таксама амбона, на гранях якой у невялікіх нішах намаляваны выявы евангелістаў і прарокаў) створаны з белага штучнага мармуру з пазалотай. У цэнтры галоўнага алтара змешчана разьбянае Укрыжаванне ў акружэнні паліхромных фігур Маці Божай і св. Яна. З бакоў стаяць фігуры святых Мікалая і Казіміра, што з’яўляецца спасылкай на Вольскіх як на фундатараў. У другім ярусе змешчаны абраз Апошняй Вячэры ў акружэнні фігурак манахаў, кампазіцыю завяршае Усёвідушчае Вока ў промнях. Таксама вельмі цікавае і табернакулюм (у цыборыюме ўсталяваны фігуркі святых Барбары і Кацярыны), на менсе алтара змешчаны паліхромны гарэльеф «Езуса кладуць у магілу» (ХIХ ст.). Бакавыя алтары, развернутыя дыяганальна па вуглах малітоўнай залы, выкананы ў стылі ўжо позняга барока — прасторавая пластыка карынфскіх калон са шматколернага штучнага мармуру, буйныя валюты, раскрапаваныя антаблементы: у левым алтары змешчаны абраз св. Роха, над ім — абраз св. Пятра; у правым — абраз Маці Божай Вастрабрамскай, наверсе — абраз Сых��джання Святога Духа. Пры сценах касцёла стаяць алтары, подобныя да галоўнага: злева – алтар св. Юрыя (наверсе – абраз св. Станіслава Косткі), справа – алтар св. Юзафа (з абразом Маці Божай Анёльскай наверсе).
На паўднёвай сцяне прэзбітэрыя змешчана выкананае з цёмнакарычневага мармуру рэнесанснае надмагілле фундатараў святыні.
Над сегментарным уваходным парталам зроблены лёгкія драўляныя арганныя хоры, якія абапіраюцца на тонкія слупкі і маюць агароджу, аздобленую разьбою з пазалотай.
Надмагілле Вольскіх
[правіць | правіць зыходнік]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0%2C_%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%83_%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8C%D1%86%D1%91%D0%BB%D0%B5_%D1%81%D1%8C%D0%B2._%D0%AE%D1%80%D1%8B%D1%8F.jpg/220px-%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0%2C_%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%83_%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8C%D1%86%D1%91%D0%BB%D0%B5_%D1%81%D1%8C%D0%B2._%D0%AE%D1%80%D1%8B%D1%8F.jpg)
У інтэр'еры скульптурнае надмагілле фундатараў касцёла Вольскіх і разны алтар 1-й паловы XVII ст..
Надмагілле фундатараў святыні выкананае з цёмна-карычневага мармуру ў стылі рэнесансу (зроблена ў 1623 годзе ў майстэрні Вільгельма Ван-дэн-Блокэ ). У паўцыркульную нішу ўстаўлены две гарэльефныя фігуры Вольскіх (Мікалая, які кленчаць, апрануты ў рыцарскія даспехі, і яго жонкі Барбары ў манаскім строі), пастаўленыя адна супраць адной на каленях у малітоўных позах. Твары іх маюць партрэтнае падабенства і дадзены без усялякай ідэалізацыі. Маналітнасць застылых фігур, лаканізм іх абагульненых контураў не парушаюцца складкамі адзення ў выглядзе невысокіх рэльефаў або графічных урэзаў. Архітэктурная аблямоўка (калоны з простым антаблементам, валюты над бакавымі нішамі, картуш з гербамі) арганічна спалучаецца з пластычнымі матывамі і падкрэслівае строгую ўраўнаважанасць кампазіцыі.
Іншыя пабудовы
[правіць | правіць зыходнік]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0._%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%91%D0%BB._%D0%97%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0.jpg/220px-%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0._%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%91%D0%BB._%D0%97%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0.jpg)
Тэрыторыя касцёла абнесены каменнай агароджай, за якой знаходзіцца званіца другой паловы XVIII ст. з барочным дахам. Перад касцёлам стаяў мураваны корпус кляштара ў выглядзе рэнесанснага палаца. Прамавугольны ў плане, двухпавярховы, з высокім чатыроххільным дахам. З заходняга боку ў цэнтры выступаў рызаліт, вуглы былі ўмацаваны шасціграннымі вежамі. Ніжні паверх меў складаную планіроўку і перакрыцці крыжовымі і цыліндрычнымі скляпеннямі, планіроўка другога паверху калідорная.
Капліца св. Роха, пабудаваная на мясцовых могілках у 1882 годзе. Гэта васьмігранная ратонда з бутавага каменю пад шатровым бляшаным дахам з глаўкай. Адлівы вокнаў выкананыя з хвалістай чарапіцы. Невялікі звон змешчаны на металічнай кансолі пры ўваходзе ў святыню.
4 ліпеня 2004 года гродзенскі біскуп Аляксандр Кашкевіч асвяціў вулічны алтар, пабудаваны перад уваходам у касцёл, разам з гротам Найсвяцейшай Панны Марыі і фантанчыкам з альпінарыямі.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: ��елЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
- Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
- Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 97-98.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Юрыя (Крамяніца)
- Касцёл Святога Юрыя (Крамяніца) на сайце Radzima.org
- Касцёл Святога Юрыя (Крамяніца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
- slowo.grodnensis.by