Вікінт
Вікінт | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() Уяўны партрэт Вікінта з «Апісання Еўрапейскай Сарматыі» Аляксандра Гваньіні, 1578 | |||||||
| |||||||
|
|||||||
|
|||||||
Нараджэнне | XIII стагоддзе | ||||||
Смерць | 1253 |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Paminklas_Vykintui_Tveruose.jpg/200px-Paminklas_Vykintui_Tveruose.jpg)
Вікінт (літ.: Vykintas; памёр каля 1253) — жамойцкі князь, дзядзька (па маці) Таўц��віла і праціўнік вялікага князя літоўскага Міндоўга, правадыр аб'яднанага жамойцка-зямгальскага войска, якое 22 верасня 1236 года перамагло войска мечаносцаў.
Імя
[правіць | правіць зыходнік]Імя Вікінт — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з індаеўрапейскай эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання[1].
Першая аснова Vy- звязаная з ад індаеўрапейскім *ṷei- : ṷī- “пераследаваць, гнаць; імкнуцца”, ад якога літоўскае vyti, vajoti “гнаць”, vainoti "лаяць" (ранейшае значэнне — "ваяваць, змагаць")[2].
Другая аснова Kint- роднасная асновам Kant-, Kent-, усе яны звязаныя з літоўскім kantrus "цярплівы, трывалы", kentėti "цярпець, трываць", žiem-kintys "зімаўстойлівы" (гняздо kant- : kent- : kint-), ад індаеўрапейскага *kṷenth- "цярпець"[3].
Імя Вікінт значыла "Ваяўнічы і трывалы", і гэта адпавядала каштоўнасцям княска-ваярскага раннелітоўскага асяроддзя[4].
Біяграфія
[правіць | правіць зыходнік]Першая згадка пра князя Вікінта адносіцца да 1219 года (згодна з самім летапісам, 1215), калі ён разам з іншымі літоўскімі князямі ўдзельнічаў у падпісанні мірнай дамовы з Галіцка-Валынскім княствам[5].
У 1236 годзе адбылася Саўлеўская бітва, у якой Вікінт узначальваў жэмайцкае войска[6]. Ордэн Мечаносцаў пацярпеў поўнае паражэнне і вымушаны быў у хуткім часе ўліцца ў склад Тэўтонскага.
У 1248 годзе Міндоўг паслаў Вікінта і сваіх пляменнікаў (па бацьку) Таўцівіла і Гердзівіла у ваенны паход на Смаленск. Спачатку паход развіваўся ўдала, але ў 1249 годзе ў бітве каля Зубцова літоўскае войска пацярпела паражэнне. Даведаўшыся пра гэта, Міндоўг вырашыў адабраць у іх маёнткі князёў. Вікінт, Таўцівіл і Гердзівіл былі вымушаныя бегчы да швагра Таўцівіла князя галіцка-валынскага Даніла Раманавіча.
У 1250 годзе супернікам Міндоўга ўдалося ўтварыць моцную кааліцыю, куды ўвайшлі войскі Лівонскага ордэна і Галіцка-Валынскага княства[7], адбыліся два паходы, адзін на Нальшу, а другі на Варуту, абаронай апошняй Міндоўг кіраваў сам[8].
Тым не менш, Міндоўгу ўдалося разладзіць кааліцыю, накіраваную супраць яго. Яму ўдалося вывесці з вайны Ордэн, прыняўшы хрышчэнне і аддаўшы зямлі паўночных балтыйскіх плямёнаў (куршы, земгалы і інш.) у рукі крыжакоў[9]. У 1252 годзе Міндоўг перайшоў у контрнаступленне і аблажыў сталіцу Вікінта Тверы (літ. Tverai, у хроніках "Тверымет"), зрэшты, няўдала. Неўзабаве Міндоўгу ўдалося падпісаць мір і з Данілам Галіцкім, па якому сын апошняга, Шварн Данілавіч узяў у жонкі дачку Міндоўга.
Каля 1253 года Вікінт памёр, Таўцівіл быў вымушаны зноў бегчы да Даніла Галіцкага, кааліцыя распалася, а Міндоўг прыняў тытул караля Літвы.
Зноскі
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.
- ↑ J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1123-1124.
- ↑ J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 641.
- ↑ С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Сборник научных трудов. М., 2004. С. 203—205.
- ↑ Галіцка-Валынскі летапіс па Іпацьеўскаму спісу
- ↑ Lietuvos valdovai (XIII—XVIII a.): enciklopedinis žinynas.
- ↑ Насевiч В. Л. Пакаленне першае: Міндоўг (1230-ыя — 1250-ыя гады) // Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы. — Мн., 1993.
- ↑ Ипатьевская летопись // Полное собрание русских летописей. — Т. 2. — СПб., 1908. — С. 808
- ↑ Sužiedėlis S. Tautvilas // Encyclopedia Lituanica.