Марскія цячэнні
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Currents.svg/350px-Currents.svg.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Ocean_currents_1943_%28borderless%293.png/350px-Ocean_currents_1943_%28borderless%293.png)
Марскія цячэнні — акіянічныя цячэнні, паступальныя рухі водных мас у акіянах і морах. Абумоўлены дзеяннем сілы трэння, градыентамі ціску, прыліваўтваральнымі сіламі Месяца і Сонца, адхіляючай сілай вярчэння Зямлі і інш.
Адны з першых звестак пра цячэнні апісаны старажытнымі грэкамі. Арыстоцель адзначаў цячэнні ў пралівах Керчанскі, Басфор і Дарданэлы, Тэафраст — у Гібралтарскім праліве. Карфагеняне ведалі марскія цячэнні ў паўночнай частцы Атлантычнага акіяна. Назіранні за цячэннямі ў адкрытым акіяне праводзіў Хрыстафор Калумб у час плавання ў Амерыку.
Марскія цячэнні класіфікуюцца:
- паводле паходжання:
- дрэйфавыя цячэнні
- градыентныя цячэнні (уласна-градыентныя, якія ўзнікаюць у выніку нагонаў і згонаў вады каля берага, а таксама канвергенцыі і дывергенцыі марскіх плыней у адкрытым акіяне, і барыградыентныя - ад рэзкай змены атмасфернага ціску)
- суспензійныя цячэнні, якія ўзнікаюць у выніку дзеяння прыліваўтваральных сіл
- кампенсацыйныя цячэнні
- сцёкавыя цячэнні, якія ўнікаюць ад сцёку рэк
- сейшавыя цячэнні, якія ўзнікаюць пры сейшавых ваганнях узроўню вады
- паводле ўстойлівасці цячэння:
- пастаянныя
- перыядычныя (прыліўна-адліўныя)
- часовыя
- паводле глыбіні размяшчэння:
- паверхневыя (да глыбіні 10-15 м)
- глыбінныя
- прыдонныя (магутнасць да некалькіх дзясяткаў метраў)
- паводле характару руху:
- меандруючыя (бесперапынныя хвалепадобныя выгіны, якія звязаны з рэльефам дна)
- просталінейныя (пасатныя, якія звязаны з пастаяннымі вятрамі)
- цыкланічныя (кругавыя, у Паўночным паўшар'і рухаюцца супраць гадзіннікавай стрэлкі, у Паўднёвым паўшар'і — па гадзіннікавай стрэлцы)
- антыцыкланічныя (кругавыя, у Паўночным паўшар'і рухаюцца па гадзіннікавай стрэлцы, у Паўднёвым паўшар'і — супраць)
- паводле фізіка-хімічных уласцівасцей:
- цёплыя, тэмпература вады ў якіх вышэйшая за тэмпературу вод, якія іх акружаюць
- халодныя, тэмпература вады ў якіх ніжэйшая за тэмпературу вод, якія іх акружаюць
- салёныя
- распрэсненыя (падзел умоўны).
Самыя вялікія марскія цячэнні:
- Гальфстрым
- Паўночна-Атлантычнае цячэнне
- Антыльскае цячэнне
- Канарскае цячэнне
- Бразільскае цячэнне
- Бенгельскае цячэнне
у Ціхім акіяне:
Сярод пастаянных марскіх цячэнняў добра выяўлены таксама Паўночныя Пасатныя цячэнні, Паўднёвае пасатнае цячэнне і Заходніх Вятроў цячэнне, або Антарктычнае цыркумпалярнае цячэнне.
Марскія цячэнні садзейнічаюць абмену водных мас, змене берагоў (разбурэнне, намыванне новай сушы), пераносу льдоў, моцна ўздзейнічаюць на клімат у розных частках зямнога шара і інш.
Зноскі
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марскія цячэнні