Ніас
Ніас | |
---|---|
індан. Nias | |
![]() Выгляд з космасу | |
Характарыстыкі | |
Плошча | 5 121,3 км² |
Насельніцтва | 756 762 чал. |
Шчыльнасць насельніцтва | 147,77 чал./км² |
Размяшчэнне | |
1°06′ пн. ш. 97°32′ у. д.HGЯO | |
Акваторыя | Індыйскі акіян |
Краіна | |
![]() |
Ні́ас, або Нія́с[1] (індан.: Nias, на мове ніасцаў Tano Niha, літаральна «зямля людзей»[2]) — востраў у Індыйскім акіяне. Уваходзіць у склад Інданезіі. Насельніцтва (2010) — 756 762 чалавек.
Геаграфія
[правіць | правіць зыходнік]Ніас — самы буйны востраў Інданезіі на захад ад Суматры. Плошча — 5121,3 км². Даўжыня — каля 125 км, шырыня — каля 40 км. Сфарміраваны ў выніку субдукцыі (напаўзання акіянічных пліт, гл. Тэктоніка пліт). Знаходзіцца ў зоне сейсмічнай актыўнасці. Моцна пацярпеў пад час землетрасенняў 2004 г. і 2005 г.
Берагі нізкія, часам забалочаныя. Вылучаюцца шырокія пясчаныя пляжы, асабліва характэрныя для поўдня. Цэнтральная частка і поўдзень вострава ўзгорыстыя (да 886 м). Шмат рэк.
Клімат экватарыяльны вільготны. З красавіка да кастрычніка цягнецца сезон мусонаў, з лістапада да сакавіка — адносна сухі сезон, які суправаджаецца сталымі вятрамі, але найбольшай моцы вецер дасягае ў міжсезонне, асабліва ў кастрычніку. Усяго налічваецца 270 дажджлівых дзён. На працягу года тэмпературы вагаюцца ад 20 да 36 °C.
Прырода
[правіць | правіць зыходнік]На Ніасе захаваліся мангравыя і шыракалістыя лясы. Апошнія растуць пераважна на ўзгорках. Частка гаспадарчых зямель занятая плантацыямі какосавай пальмы (27 445 га) і гевеі (26 262 га), сярод якіх сустракаецца нямала дзікарослых дрэў.
Багатая калісьці фаўна была ў вялікай ступені страчана ў выніку дзейнасці чалавека. Значныя праблемы ўзнікаюць з-за шырока распаўсюджаных малярыі і шаленства.
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Radja_uit_Nias.jpg/220px-Radja_uit_Nias.jpg)
Дакладны час засялення Ніаса не вядомы. Археалагічныя раскопкі паказваюць, што продкі ніасцаў з’явіліся каля 12 тыс. гадоў таму, калі востраў быў злучаны з Суматрай сухапутным мостам. Але некаторыя аўтары мяркуюць, што засяленне магло адбыцца значна раней — каля 55 тыс. гадоў таму. Гэта часткова пацвярджаецца генетычнымі даследаваннямі, якія праводзіліся ў 2002—2003 гг., хаця і не абвяргае тэорыю аб пазнейшых перасяленцах з Суматры і, магчыма, Індыі.
У адноснай ізаляцыі абарыгены Ніаса стварылі арыгінальную мегалітычную культуру. Яны займаліся сельскай гаспадаркай, паляваннем і збіральніцтвам. Да прыходу еўрапейцаў вылучыўся пласт спадчынных правадыроў, якія вялі паміж сабою войны.
У персідскіх пісьмовых крыніцах звесткі пра Ніас з’явіліся ў IX ст. З XV ст. востраў наведвалі гандляры рабамі з Паўночнай Суматры, якія заснавалі на паўночным усходзе вострава невялікі гандлёвы цэнтр.
У 1857 годзе Ніас быў намінальна далучаны да валоданняў Нідэрландаў. Аднак рэальны каланіяльны кантроль быў усталяваны толькі ў 1906 г. У 1865 г. ��а Ніасе высадзіліся нямецкія місіянеры, якія садзейнічалі распаўсюджванню хрысціянства, спыненню ўзаемных войнаў і гандлю рабамі. Каля 1915 г. сярод астравіцян узмацніўся апакаліпсічны рух.
У 1945 г. Ніас увайшоў у склад Інданезіі.
Узбярэжныя раёны моцна пацярпелі ў выніку цунамі 26 снежня 2004 года.
Сацыяльна-эканамічнае становішча
[правіць | правіць зыходнік]Ніас падзяляецца на некалькі адміністрацыйных адзінак. Галоўным паселішчам і эканамічным цэнтрам з’яўляецца горад Гунунгсітолі на паўночным усходзе. Большасць насельніцтва вострава — карэнныя ніасцы, таксама жывуць кітайцы, выхадцы з Паўночнай Суматры і Явы.
Мясцовая эканоміка абапіраецца на сельскую гаспадарку, экспарт сыравіны для гумавай і харчовай прамысловасці. На поўдні вострава размешчана некалькі курортаў, якія абслугоўваюць турыстаў — прыхільнікаў сёрфінгу.
Пасля цунамі 26 снежня 2004 года сацыяльнае становішча застаецца напружаным. Назіраецца міграцыя мясцовых насельнікаў у Джакарту і іншыя правінцыі Інданезіі.
Зноскі
- ↑ Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
- ↑ Beatty A. Society and exchange in Nias. — Oxford: Clarendon Press, New York: Oxford University Press, 1992
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Ниас // Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 522. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]- niasisland.com Архівавана 6 жніўня 2020.
- Nias Island Research Network
- Countries and Their Cultures: Nias
- Megalithic Traditions in Nias Island
- P.Gruber, U. Herbig SETTLEMENTS AND HOUSING ON NIAS ISLAND ADAPTATION AND DEVELOPMENT
- Koestoro L.P., Wiradnyana K. Megalithic traditions in Nias Island. — Medan : Medan Archeological Office, 2007
- Gerhard E.S. Manurung, Jusupta Tarigan, James M. Roshetko, NIAS AGROFORESTRY: HELPING THE POOR TO JUMP HIGHER Архівавана 4 кастрычніка 2007.
- The rehabilitation and reconstruction of Nias Island
- Новае землетрасенне на інданезійскім востраве Ніяс